«Sondaı-aq ishki sý resýrstaryn únemdep paıdalaný óte mańyzdy. Sýdy únemdeıtin tehnologııa óte baıaý engizilip jatyr. Sýdy shaqtap paıdalaný mádenıeti de joq. Elimizdiń keıbir óńirlerinde sýdy eń kóp jumsaıtyn aýyl sharýashylyǵy salasynda onyń 40 paıyzy bosqa ysyrap bolyp jatyr. Sý sharýashylyǵy nysandarynyń 60 paıyzy tozyp tur. Olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin óte batyl jáne shuǵyl sharalar qajet», dedi Prezıdent.
Joldaý júktegen mindetterdi júzege asyrý maqsatynda Túrkistan oblysynda birqatar jumys qolǵa alynǵan.
Eńbek ardageri, «Saryaǵash jer syıy» JShS dırektory Tanabaı Shyntasov «Egemen Qazaqstan»-nyń óńirdegi tilshisine habarlasyp, sý tapshylyǵyn boldyrmaýǵa qatysty kókeıdegi oıyn jetkizgen-di.
«Maqtaaral, Jetisaı, Shardara aýdandarynda eskiden kele jatqan tik drenajdar iske qosylyp jatyr. Kezinde tik jáne kóldeneń drenajdar ár aýdandaǵy irilengen ujymshar, keńshar quramynda josparly túrde jumys istedi. Al búginde aýdandardaǵy 25 myńdaı usaq sharýashylyqtyń jaǵdaıynda júzdegen gektarǵa qyzmet jasap jatqan drenajdar jumysy qalaı úılestirilýde? Tik drenajdarǵa kim ıelik etedi? Bul baǵytta Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi men Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qoıan-qoltyq jumys istemese, sýdyń tıimdiligi de, jerdiń berer tabysy da mardymsyz bolary anyq. О́ńirdegi «Qazsýshar» RMK fılıalynyń balansyndaǵy túrli dárejedegi kanaldardyń uzyndyǵy 5 781 shaqyrymǵa jýyq desek, búginde olardyń 4 652 shaqyrymy topyraqty jer arnalarymen egistik jerlerge sý tasymaldaıdy. Oblystyń jyldyq sýǵa qajettilik lımıti – 3 198 mln tekshe metr. Iаǵnı sý tasymaldaýshy kanaldarymyzdyń 80 paıyzyndaǵy fıltrasııa kólemi óte joǵary ekenine qaraı otyryp, 30–40 paıyz sý joǵaltqannyń ózinde oblysta ortasha 1 mlrd tekshe metr sý joǵaltady ekenbiz, ıaǵnı alynatyn aǵyn sýdyń úshten birin. Sý tapshylyǵyn boldyrmas úshin osyndaı kemshilikterge jol bermeýimiz qajet», deıdi Tanabaı Shyntasov.
Ardager sý shyǵynyn esepke alý, ol úshin ólsheý beketterin, avtomatty júıelerdi engizý qolǵa alynbaı, únem jóninde aıtý beker deıdi.
«Sý tasymaldaýshy 8 transshekaralyq kanal, ondaǵy 470-ke jýyq gıdroqurylym, 240-tan astam sý ólsheý beketi búginde tozǵan, apatty jaǵdaıda jumys istep tur. Saryaǵash, Keles, Qazyǵurt aýdandaryna sý jetkizip berýshi transshekaralyq kanaldardyń uzyndyǵy 360 shaqyrym bolsa, onyń 110 shaqyrymy kórshi О́zbekstannyń halqy tyǵyz ornalasqan eldi mekenderi arqyly ótedi. Osy 8 transshekaralyq kanaldyń jobalyq jalpy sý ótkizý qabileti sekýndyna 165 tekshe metr bolsa, búginde bul kórsetkish sekýndyna 110 tekshe metrge tómendep, ıaǵnı 66 paıyzdyq sý ótkizý qabiletimen jumys istep jatyr», deıdi maman.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, sýdy únemdeý, sý salasyn damytý baǵytynda birqatar ıgi is qolǵa alynǵan. Búginde oblysta jalpy syıymdylyǵy 8,8 mlrd tekshe metr bolatyn 42 sý qoımasy bar. «Boraldaı», «Báıdibek ata» sý qoımalaryn salý jobalary ázirlengen. Jobalar tolyq iske asqan jaǵdaıda «Bógen» sý qoımasyna qosymsha 113 mln tekshe metr aǵyn sý jetkizilip, Túrkistan qalasy aýmaǵynda aǵyn sý máselesi sheshimin tabady.
«Báıdibek ata» sý qoımasyn salý jumystaryna byltyr oblystyq bıýdjetten 680 mln teńge qaralyp, qurylys jumystary bastaldy. «Boraldaı», «Bógen», «Qosqorǵan» sý qoımalarynyń tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdemesi jáne jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlenip jatyr. Túrkistan oblysyndaǵy barlyq kanaldyń jalpy uzyndyǵy – 12,3 myń shaqyrym. Uzyndyǵy 59 shaqyrym bolatyn «Túrkistan magıstraldy kanalyn kúrdeli jóndeý» jobasynyń 1-kezeńi aıaqtaldy. Nátıjesinde, jylyna 60 mln tekshe metr aǵyn sý únemdeldi.
Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń aıtýyna qaraǵanda, kanaldyń 2-kezeńiniń jobasy daıyn. Joba aıasynda 25 dana sý ótkizý qurylymy avtomattandyrylady, 24,9 shaqyrym kanaldy betondaý arqyly jylyna 29 mln tekshe metr aǵyn sý únemdeledi. Búginde jalpy quny 73,9 mlrd teńge bolatyn 17 joba daıyn. Tıisti qarjy bólinse, 236 shaqyrym kanal betonmen qaptalyp, 49,8 myń gektar jerdiń sýmen qamtamasyz etilýi jaqsarady.
Oblysta egistikti ártaraptandyrýda ónimdilikti jańa tehnologııalar esebinen ulǵaıtýǵa basymdyq berilip otyr. Osy maqsatta bıyl tájirıbe negizinde jańa ádispen maqta daqyly 3 000 gektardan astam aımaqqa egildi. Bul tehnologııanyń tıimdiligi – sýdy, energııany, eńbek resýrstaryn jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardy únemdeı otyryp, keminde gektarynan 60 sentnerden ónim alýǵa múmkindik beredi. Bul oblystyń ortasha kórsetkishinen 2,5 ese joǵary. Mysaly, Jetisaı aýdanyndaǵy «Kerimhan» sharýa qojalyǵy jańa ádispen maqta egip, jaqsy sapadaǵy ári mol ónim alýdy kózdep otyr. Qojalyq bıyl 100 gektarǵa maqtanyń jergilikti «Maqtaaral 50/27» , 40 gektarǵa «Sultan» sortyn jáne 20 gektar jerge Qytaı elinen ákelingen maqta shıtin sepken.
Maqtaaral aýdandyq kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Bııazıt Álimqulov óńirdegi maqtaly alqaptardyń 70 paıyzy Maqtaaral jáne Jetisaı aýdandaryna tıesili ekenin aıtady.
«Kórshiles elderden keletin sý kólemi de jyl ótken saıyn azaıyp keledi. Bul óz kezeginde aǵyn sýdy únemdi paıdalanýdy talap etedi. Maqtashylarymyz egistigin ala jazdaı bir ret qana sýaryp alatyn jaǵdaı da kezdesedi. Burynǵy sý toqtaýsyz kelip jatatyn kezderde maqtany eki-úsh ret, keıde tipti tórt ret sýaratyn. Qazir ondaı mol sý joq. Sondyqtan sýdyń bári maqtaǵa ketip jatyr degen oı týyndamaýy kerek. Dıqandar jaqsy biledi, sýdy maqtadan góri qaýyn-qarbyz kóp ishedi. Olardy piskenge deıin birneshe márte sýarýǵa týra keledi. Jyldar boıy maqta ósirýdiń qyr-syryn bilip qalǵandar odan qol úzgileri kelmeıdi. Osyndaı jaıttardy eskere kele, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bekitken egis qurylymyna sáıkes maqta daqylyn ótken jylmen salystyrǵanda 4 myń gektarǵa azaıtyp, ornyna jońyshqa jáne kókónis, baqsha daqyldarynyń úlesin arttyrý qarastyryldy. Aýdanda bıyl 60,8 myń gektar alqaptyń 33,6 myń gektaryna maqta, 4,7 myń gektaryna dándi daqyl, 1,6 myń gektaryna kókónis, 17,2 myń gektaryna baqsha jáne 3,3 myń gektaryna jońyshqa egý josparlanǵan. Búginde aýdan boıynsha 3 710 gektar alqapqa maqta daqyly egildi», deıdi bólim basshysy.
Túrkistan oblysy
