Halyq arasynda «Abylaıdyń aq úıi» atanǵan mýzeı-keshen 2008 jyly ashylǵan. Hannyń ótinishimen Reseı patshaıymy 1762 jyly Abylaıǵa arnap aǵashtan úı saldyrǵany tarıhtan belgili. Sol úıdiń Máskeýden alynǵan jobasymen hannyń úıi qalpyna keltirilgen. Qazir bul úı týraly jergilikti aqyndar «Abylaıdyń aq úıi – halqymyzdyń baq úıi» dep jyrlaıdy. Han úıi HVIII ǵasyrda dóńge salynǵan birinshi úı ekeni anyqtalǵannan keıin Petropavldyń qazaq qalasy ekenine daý aıtýshylar da azaıdy. Al qala halqy úshin han úıi – kóńil qoıyp, kóz tartar úlken tarıhı ıgilik, arhıtektýralyq mura. Alys-jaqynnan kelgen qonaǵyna kórsetetin maqtanyshy.
Han úıiniń tabıǵı qasıeti de bar. Kóktemgi sý tasqynynda Oı qaladan qalanyń ortalyǵyna shyǵatyn Potanın kóshesimen jyldam kóterilgen tasqyn sý han úıiniń etegine kelip irkildi. Tipti qalany ári qaraı sý basýynan Abylaıdyń aq úıi ustap qaldy dep aıtsaq ta artyq emes.
Tarıhı úıde uly hanymyzǵa qatysty biraz dúnıe, sonyń ishinde Abylaı zamanynyń qalpyna keltirilgen zattary, úı ishiniń dúnıe-múlikteri, qarý-jaraqtar jınalǵan. Al halyq qasıetke balap «Abylaıdyń aq týy» dep ataǵan týdyń tolyq sıpaty tabylmaǵandyqtan qalpyna keltirilmegen edi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrmaq bolyp, mýzeı kesheniniń qyzmetkerleri kópten beri izdenister men zertteýler jasady. «Abylaıdyń týy jaıynda derekter kóp jyl boıy talqylandy. Bıyl tabylǵan tarıhı derekterge, naqty aıtsaq, Shoqan Ýálıhanovtyń, belgili tarıhshy Qurmanǵalı Halıdıdiń «Bes tarıh», tarıhshylar T.Sultanov, M.Tuıaqbaevtyń ǵylymı eńbekterine súıene otyryp jáne Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń ǵylymı qyzmetkerlerimen birge talqylaý nátıjesinde Abylaı han týynyń jınaqy beınesi bekitildi. Týdyń alǵashqy nusqasy qazir Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde Táýke, Esim handardyń týymen qatar tur. Mýzeı-keshenniń tarıh bóliminiń qyzmetkeri Baýyrjan Júnisov: «Memlekettik rámizder kúni Abylaıdyń sol týyn mýzeı-keshenimizde kótergeli otyrmyz. Joshy urpaǵynan taraǵan Qazaq handary negizinen qyzyl tý ustaǵan, keıin Shyǵaı hannyń úlken uly Ondan derbes bólinip, aq tý ustaǵan. Onyń urpaqtary da aq tústi týdy kótergen. Bolat han kezinde uly Ábilmámbetke qyzyl týdy berip, Abylaıǵa kók týdy ustatqan. Keıin Abylaı han saılanǵanda Ábilmámbetten qyzyl tý, Shyǵaı urpaǵy Ondannan aq tý, Bolat hannyń ózine usynǵan kók týyn biriktirip, úsh tústi tý kótergen», deıdi. Abylaı 1771 jyly úsh júzdiń hany bolyp saılanǵanda úsh tústi týdy qazaqtyń úsh júzin aıǵaqtaıdy dep jarııalaǵan degen sóz de bar.
Osylaısha, Memlekettik rámizder kúni Abylaı ordasynda hannyń aq týy kóterilgen mańyzy zor oqıǵa boldy. Saltanatty is-sharaǵa qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Jangeldi Tájın, Ulttyq ulan akademııasynyń professory Janbatyr Sartaev, Mádenıet basqarmasynyń bólim basshysy Dınara Búrkitálimova, aqsaqaldar, Ulttyq ulan akademııasynyń kýrsanttary, jýrnalıster qatysty. Mádenı is-sharany ashqan mýzeı-keshen dırektory Aıan Sadaev Rámizder kúnine oraı mýzeıde tarıhı oqıǵa bolyp otyrǵanyn aıtyp: «Ashylǵanyna 16 jyl bolsa da, mýzeıge hannyń basqa shtandarttaryn qoısaq ta, týynyń túsin naqty taba almaǵan edik. Qyzmetkerlerimizdiń izdenýiniń arqasynda oǵan da qol jetkizdik. Memlekettik rámizder kúni men Abylaıdyń rámizi – aq týyn ornatý barshamyzǵa qutty bolsyn», dedi.
Soltústik Qazaqstan oblysy
