Memlekettik basqarý: JI strategııasy

Qazir álem elderi JI ınnovasııalaryn retteý jáne engizý jobalaryn qarastyrýmen qatar, tehnologııa múmkindigin paıdalanyp memlekettik qyzmetterdi ońtaılandyrý tásilderin izdep jatyr. Mysaly, Ońtústik Koreıa bıliktiń jumysyn jaqsartý maqsatynda «Digital Platform Government» atty JI paıdalanady. Al Ulybrıtanııanyń Ulttyq densaýlyq saqtaý qyzmeti «AI screening technologies for health and social care» júıesin densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik kómek maqsatynda qoldana otyryp skrınıngtik tehnologııalar men ınnovasııalardy paıdalanady.

2023 jyly JI-di basqarý, etıka salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq pen belsendilik kúsheıe tústi. JI bastamalaryn talqylaýǵa baǵyttalǵan is-sharalar qataryna 2023 jyldyń ­mamyr aıynda ótken G7, Ulybrıtanııanyń «AI Safety» sammıtteri men «AI Fringe» jınalysy, IýNESKO men Latyn Amerıkasyn ­damytý bankiniń qoldaýymen Chılı bıligi uıymdastyrǵan sammıt, IýNESKO-nyń Ońtústik Afrıkanyń JI jónindegi sýbaımaqtyq forýmy ­jatady.

Alaıda qoǵam ıgiligi úshin JI-di tıimdi engizýdiń qajettigin túsiný áli de zertteýdi talap etedi. Osy maqsatta álemdik zertteý ınstıtýttary men taldaý ortalyqtary túrli esep pen ındeksterdi jarııalap keledi. Máselen, «Oxford Insights» jarııalaǵan «Úkimettiń jasandy ıntellektige daıyndyq ındeksi, 2023» esebi osy máseleni sheshýge arnalǵan. Zertteýdiń basty suraǵy – «Bılik memlekettik qyzmet kórsetýde JI-di engizýge qanshalyqty daıyn?».

Esepke zertteýshiler 3 negizgi komponentti quraıtyn 10 ólshem boıynsha 39 kórsetkishti engizgen. Olar: úkimet (kózqaras, beıim­delý, basqarý, etıka, sıfrlyq áleýet), tehnologııalyq sektor (jetilgendik, ınnovasııalyq áleýet, adamı kapıtal), derekter men ınfraqurylym (derekterdiń qoljetimdiligi, derekterdiń reprezentatıvtiligi, ınfraqurylym).

2022 jylǵy reıtıngte 183 el qamtylǵan bolsa, 2023 jyly elder sany 193-ke ósti. Memleketterdiń JI daıyndyǵy jahandyq másele sana­lady jáne ındeks reıtıngine múmkindiginshe kóp eldi qosý – ­ma­ńyz­dy maqsattardyń biri. Halyqaralyq eseppen qatar, zertteý bary­­­synda jyldyq qorytyndylar, JI basqarý salasyndaǵy jahan­dyq úr­dister jáne ár aımaqtyń JI-ge daıyndyǵyna áser etetin sheshý­­shi faktorlar men bastamalarǵa taldaý júrgizilgen. Zertteýde ­BUU men Dúnıejúzilik banktiń aımaqtyq toptaý negizderine sáıkes, álem 9 aımaqqa bólinip, saraptamalyq taldaýlar arqyly JI ­saıa­sa­ty­nyń aımaqtyq jáne ulttyq konteksti týraly keńirek túsinik ­beri­le­di.

Soltústik Amerıka aımaǵynda JI úzdiksiz damyp keledi. Aımaq elderi boıynsha AQSh 1-orynda (84,80 upaı), al Kanada 5-orynǵa taban tiregen (77,07 upaı). AQSh pen Kanadanyń derekterdi óńdeý men ınfra­qurylym salasyndaǵy kórsetkishteri joǵary ári memlekettik basqarý salasynda álemdegi eń iri bes eldiń qataryna kiredi.

Batys Eýropa jahandyq kórsetkishte Soltústik Amerıkadan keıin 2-orynda ornalasqan. Al aımaq boıynsha ortasha kórsetkish 66,72 baldy quraıdy. 2022 jyldaǵydaı Ulybrıtanııa, Fınlıandııa, Fransııa aımaqta kósh bastap keledi. Ortasha damyǵan elder arasynda eń tómengi orynǵa Grekııa ıe boldy. Atalǵan memleket aımaq kóshbasshysy Ulybrıtanııadan 20,62 pýnktke tómen.

Eýropada JI-ge qatysty qabyldanǵan is-sharalar qatary da ósip keledi. Mysaly, Ulybrıtanııada uıymdastyrylǵan «JI qaýipsizdigi sammıti» 28 eldi qamtyǵan (Batys Eýropadan 8 memleket) Bletchel deklarasııasynyń qabyldanýyna ákeldi. Ispanııa startaptardy qoldaıtyn «AI sandbox» JI modelderi men JI Sýpervızııa agenttigi sııaqty bastamalardy qolǵa aldy. Italııa JI bolashaǵyn zertteý ortalyǵyn qurdy.

Ońtústik jáne Ortalyq Azııa óńirinde álemdegi eń tómen ekinshi ortasha kórsetkish – 40,17 ball tirkeldi. Zertteý qorytyndy­synda ekonomıkalyq damý, tehnologııalardy engizý, memleketter arasyndaǵy basqarý qurylymdary salalaryna qatysty áli de jetildiretin tustar bar. Aımaqta Úndistan – 1, Túrkııa 2-orynǵa turaq­tasa, al 3-oryndy Qazaqstan ıelendi.

Derekkóz: Úkimettiń jasandy ıntellektige daıyndyq ındeksi, 2023

Jahandyq deńgeıde, Úndis­tan men Túrkııa memlekettik basqarý salasynda básekege qabi­let­tiligi joǵary elder sanalady. Sebebi eki memleket te álemniń úzdik 30 eline kiredi ári tehnologııalyq sektorda alǵashqy 50 memlekettiń quramynda.

Qazir Ortalyq Azııa elderi JI men sıfrlyq transformasııaǵa qarqyndy daıyndyq barysynda. Tájikstan JI salasyndaǵy ulttyq strategııasyn jarııalady. Strategııa osy elde JI kompanııalaryn qurýdy yntalandyrýǵa, eldiń zańnamalyq jáne normatıvtik-quqyqtyq bazasyn beıimdeýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar elimizde erekshe salyqtyq jáne vızalyq mártebesi bar «Astana Hub» óńirdegi startaptarǵa qoldaý kórsetý men tálimgerlik etýge baǵyttalǵan «Silkway» akselerasııalyq baǵdarlamasy aıasynda «Google for startups» jobasymen áriptestik ornatqan.

Úkimetter jasandy ıntellekt salasyndaǵy ınnovasııalardy damytý jáne normatıvtik-quqyqtyq bazany qurý baǵytynda jumys istep qana qoımaı bul tehnologııany memlekettik qyzmetter salasymen biriktirýge tyrysýda. Alaıda qoǵam ıgiligi úshin JI-di tıimdi engizýdi qalaı qamtamasyz etý kerektigin túsiný tereń taldamalyq zertteýdi qajet etedi. «Oxford Insights» usynǵan ındeks osy máseleni sheshýde ǵalymdarǵa, sheshim qabyldaýshylar men mamandarǵa qosymsha kómekshi qural bola alady.

Qýanysh TEL,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy