Jaqynda Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń áleýmettik konsorsıýmy» qoǵamdyq qory qazaqstandyq teatrlardyń shyǵarmashylyq múmkindikterine jol ashyp, elimizdegi túrli etnos mádenıetteriniń ózara úılesimdiligin aıshyqtaý maqsatynda Qazaqstan Ulttar teatrynyń qurylýyna muryndyq bolyp otyrǵany týraly habar taratyldy.
Ulttar teatrynyń basqa teatrlardan basty aıyrmashylyǵy nede, aldaǵy is-josparlary qandaı, keıipkerleri qaı tilde sóıleıdi, óner oshaǵynyń mine osy jáne munan da basqa erekshelikteri týraly Ulttar teatrynyń jetekshisi, respýblıkalyq memlekettik koreı mýzykalyq komedııa teatrynyń dırektory Lıýbov NI áńgimelep berdi.
– Lıýbov Avgýstovna, Ulttar teatrynyń qurylýy óner adamdarynyń shyǵarmashylyǵyna qandaı ózgerister alyp keldi?
– Mınıstrimiz Arystanbek Muhamedıulynyń Elbasynyń mádenıetter jaqyndasýy qajettigi jónindegi oıyn júzege asyrý barysynda usynǵan bul ıdeıasynyń júzege asyrylýynyń ózi sol ózgeristerdiń, ıaǵnı shyǵarmashylyq adamdarynyń tynys-tirshiligindegi tyń sarynnyń kórinisi bolyp tabylady. Birinshiden, shyǵarmashylyq kúshterdiń birigip is-qımylǵa kóshýi – tanylmaı júrgen talaı talantty úlken sahnaǵa alyp keletin múmkindikter kilti. Ekinshiden, Qazaqstanda tatý-tátti ómir súrip jatqan sandaǵan etnostardyń dál osy búgingi tańdaǵy jáne bolashaqqa úmitin baıandaıtyn týyndylardyń sahnalanýyn óz basym úlken qubylys retinde qabyldaımyn. Úshinshiden, qoıylymdarǵa zaman lebine ilese alatyn, halyqtyń qazirgi suranysyna jaýap beretin tanymal rejısserler men dramatýrgter, talantty tulǵalar tartylady. Bizdiń bul quryp otyrǵan teatrymyz óz qyzmetin antreprıza sıpatynda júzege asyratynyn alǵa tartqanymyzda muny kóp kisi áýelgide onsha túsinbeı jatty. Antreprıza dep otyrǵan sebebim, ıaǵnı munda belgili bir turaqty dramalyq trýppa, jekelegen sahna degen uǵymdar joq, al rejısserler, akterler, sýretshiler, t.b. mamandar túrli teatrlardan tańdalady.
– Jalpy mundaı jobalar álemdik tájirıbede kezdese me?
– Árıne, kezdesedi. Máskeýdegi belgili teatr jáne kıno akteri Evgenıı Mıronov basqaratyn Ulttar teatry týraly jurt syrttaı kóp nársege qanyq. Ol ujym mádenıetter sıntezi turǵysyndaǵy shyǵarmalardy sahnalaıdy. Bizdiń teatrymyz osy taqylettes, baǵyt-baǵdarymyz jaǵynan uqsaspyz.
– Oǵan ulttyq teatrlardyń bári qatysa alady dedińiz be?
– Otandyq Ulttar teatrynyń kórkeıýine ár teatr óz úlesin qosýǵa barynsha múddeli. «Bul qaıdan shyqqan jańalyq taǵy?», «Muny kórermen qabyldaı ma, qabyldamaı ma?» degen tárizdi kúdikke boı aldyrmaı, qolqa salynǵan óner ıeleriniń á degennen-aq ıdeıamyzdy qoldap áketkeni, qatysýǵa qushtarlyǵy qýantty. Belgili qalamger, dramatýrg Dýlat Isabekov bizdiń teatrymyzǵa arnap «Baqyt qusy» pesasyn jazyp berdi. Táýelsizdiktiń sımvoly retindegi bizdiń sanamyzdaǵy baqyt qusy, ol – samuryq desek, osy beıne kórkem týyndynyń basty dińgegi ispetti túıindeldi.
Lırıkalyq dramada HH-HHI ǵasyrlar toǵysyndaǵy búkil ult ókilderine áser etken qoǵamdyq jaǵdaılar qamtylǵanmen, ara-tura kóńil sergiter shýaqty sátter kórermendi baýrap áketip otyrady. Pesa keıipkerleri – otbasylarmen ózara tatýlyǵy jarasqan, biriniń jaǵdaıyna ekinshisi alańdap, qıyn-qystaý kezde bir-birine kómek qolyn sozýǵa daıyn adamdar. Olar qıly-qıly kezeńniń synynan birge ótken, birin-biri bıik beleske jetelep shyqqan jandar. Jalpy, dostyq degenińiz, adamnyń basyna qıyn-qystaý kún týǵanda anyq baıqalady. Osy retten alǵanda, munda dostyq rýhynyń týy jelbirep, júrektegi meıirimdi týǵyzyp otyrady. Qasıetti qazaq dalasy taǵdyr taýqymetin tartqan júzdegen, myńdaǵan muńly jandardyń jarasyn emdep, erteńgi kúnge úmitin jalǵastyryp beredi.
Spektaklde Lermontov teatrynan Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Mıhaıl Tokarev pen akter Sergeı Popov, Áýezov teatrynyń jetekshi ártisterinen Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵazıza Ábdinábıeva, sol sııaqty N.Sas atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatrynan, uıǵyr, koreı jáne basqa da teatrlardan belgili sahna sheberleri óner kórsetedi. Qoıylymdy elordalyq Jastar teatrynyń kórkemdik jetekshisi, rejısser Nurqanat Jaqypbaev sahnalady.
– Spektakldi jurt qaı tilde tamashalaıdy?
– Osy máselege kópshilik qatty qyzyǵýshylyq týǵyzýda. О́ıtkeni, olaı bolýy zańdy. Bizdegi ulttyq teatrlar negizinen qoıylymdardy óz tilderinde jetkizýge daǵdylanǵan. Al myna jaǵdaı odan múlde bólek. Til úshin ádeıi ilespe aýdarmany qospaı kórgimiz kelip otyr. Janry jaǵynan lırıkalyq drama bolǵandyqtan mundaǵy taǵdyrlar hıkaıasy sezimmen oınalady. Qazaqstanda turyp jatqan kóp etnostar boıaýy ózgerissiz, shyn máninde tolyq jetýi úshin olardyń tilderin sahnaǵa alyp shyǵý bir jaǵy biz úshin úlken jańalyq bolsa, ekinshi jaǵynan tilge degen qurmetpen halyqtyń bir-birine degen dostyq qarym-qatynasy nyǵaıa túsedi, túsinistik túbi bekıdi. Bir shańyraqtyń astynda ómir súrip jatqan adamdardyń muń-muqtajy men qýanyshy ortaq bolǵandyqtan til degenimiz olardyń arasyndaǵy jalǵastyrýshy kópir sııaqty qyzmet etetini sózsiz. Sondyqtan munda qazaqty óziniń ana tilinde, orysty oryssha, nemisti nemis tilinde sóıletip otyrmyz.
– Túrli tilderde sóıleý spektakldiń kórkemdik deńgeıine nuqsan tıgizip júrmeı me?
– Naq osy qyry arqyly ol basqa teatrlardyń jaǵdaıyn qaıtalamaıdy. Árıne, halyqtar dostyǵy týraly áńgime baıaǵydan qozǵalyp kele jatyr. Biraq teatr ónerinde búgin mundaı sıpattaǵy mádenıet oshaqtary óte-móte qajet ekenin túsinemin. Onyń óner ujymdary arasynan alatyn orny bólek. Basqa teatrlar bir ǵana, al bul teatr eki ese artyq mindet arqalaıdy. Birinshisi, halyqtyń rýhanı talap-tilegin qanaǵattandyrý, ekinshisi, el men eldiń, halyq pen halyqtyń birligine, yntymaqty tirligine qyzmet etý. Mysaly, myna spektaklde bir oqıǵa meniń ózime qatty áser etti. Qazaq óziniń orys tanysyna keledi. Ekeýara áńgime-dúken qurady. Olar birde qazaqsha sóılese, endi bir tusta oılary orys tilinde órbip otyrady. Sálden keıin olarǵa koreı kelip qosylady. Osymen úshinshi til aralasyp ketedi. Endi nemis dıasporasynyń ókili kelip bas qosqanda tórtinshi tilge tórden oryn tıedi. Nege mundaı tásildi qoldanyp otyrsyzdar degen suraq týýy múmkin. Ol aýdarma joqtyqtan emes. Tildiń ózindik ásem áýezin, sazdy yrǵaǵyn jetkizý maqsatynda jobany qoldap otyrmyz. Máselen, qazaqtyń kúndelikti turmysta qoldanylyp júrgen aýyzeki tilin túsinetin orystar óte kóp. Sol sebepti, Ulttar teatrynyń kóp tildiligi kórermenge qıyndyq týǵyzady dep oılamaımyn. Ár til – túrli taǵdyr. Osy taǵdyrlardy, bastan keshken tarıhymyzdy áli biz kórkem týyndylar arqyly tolyqqandy baıandap berdik dep aıta almaımyz. Keıingi ósip kele jatqan jas tolqyn budan beıhabar. Osylar ótkenge degen qurmetti óshiredi, keshegi tarıhtyń ashy sabaqtarynan taǵylym alýdan bas tartqan jerde sózsiz qatygezdik, meıirimsizdik jaılaıdy?!
– Lıýbov Avgýstovna, sizdiń oıyńyzsha Ulttar teatry jastar úshin rýhanı azyq alatyn jáne ata-babalarynyń keshegi tarıhyn tanyp-biletin birden-bir mektep degińiz kelip otyr ma?
– Tilin, dinin, dilin ańsaǵan jandarǵa áli talaı qundy týyndylaryn usynatyn teatrdyń túbi úlken oshaqqa aınalaryna óz basym esh shúbá keltirmeımin. Jastar ǵana bas suǵyp qoımaı, bul ıgilikten úlken-kishi birdeı kóp dúnıe tabaryna senemin. Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstanda etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimniń biregeı úlgisi qalyptasyp, ár etnos ókili óz erekshelikterin, tili men mádenıetin saqtaı otyryp, azamattyq quqyqtary men erkindikterin tolyǵymen paıdalana alatyn ortaq mádenı keńistik qurylǵany málim. Qazaqstan halqy Assambleıasy mádenıetaralyq jáne etnosaralyq únqatysýdyń tetigine aınaldy, ásirese, mádenıet ortalyqtary, óner ujymdary, jekelegen tulǵalar oı bólisetin, maqsat-múddelerin ortaǵa salatyn ortaq úıimiz retinde biz ony óte qurmet tutamyz.
– Sahnalyq týyndy úshin eń aldymen ne nárse mańyzdy dep oılaısyz?
– Shynaıylyq kerek dep aıtar edim. Shyn júrekten ezilip, eljirep jazylmaǵan shyǵarma qabyldanbaıdy. Sondyqtan Ulttar teatry sahnasynda jandy, shyn ómirdi beıneleıtin, talas týdyrmas tarıhty baıandaıtyn dúnıeler usynylmaq. Myna qoıylymda ón boıyńdy shymyrlatyp áketer dramalyq bir epızod bar. Balasy tarıhı otanyna oralady, al ákesi qazaq topyraǵynda qalady. О́ıtkeni, ol bul jerdi súıedi. Al mundaı taǵdyrlar óte kóp. Kezinde jappaı dúrmekpen jabyla kóship, keıin olardyń arasynan Qazaqstanǵa qaıta oralǵan azamattardy kórgenbiz. Qoldan, qııaldan týǵan áńgime emes. «Baqyt qusy» spektakliniń oqıǵasy kóńilge úmit otyn jaǵyp, óte sátti aıaqtalady. Myń jylda bir ret ushyp keletin Samuryq halyqqa baqyt alyp keletin qus desek, sol ıdeıa ortaq shańyraqtyń astyna bárimizdi uıystyryp, bir múddege, bir maqsatqa jumylýymyzǵa úndeıdi. Medbıke Bátıma, músinshi Bektur, bıznesmen Chen Gý Pak, Karl men Anna Neıman beıneleri arqyly búgingi qoǵamnyń keıipkerleri janyna jaqyndaı túsemiz. Qazirgi eń basty qundylyq osy emes pe?
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
