Toǵyz joldy toǵystyrǵan kezeń

Tranzıttik tasymaldaý kólemi 1,7 ese ósti

Keıingi bes jylda elimizde iri temirjol jobalaryn aýqymdy iske asyrý qolǵa alyna bastady. Ásirese Dostyq – Moıynty ýchaskesinde ekinshi joldardyń qurylysy qarqyn alsa, Almaty stansasyn aınalyp ótetin jol, Darbaza – Maqtaaral jáne Baqty – Aıagóz jańa jelileri el ekonomıkasyna eleýli úles qosýǵa tıis. Jalpy, bes jyl ishinde elimizdegi tranzıt­tik tasymaldaý kólemi 2019 jylǵy 19,4 mln tonnadan 2023 jylǵy 32,3 mln tonnaǵa deıin 1,7 ese ósti. Temir­jol salasyndaǵy ınnovasııa­lardy engizý aıasynda «Huawei», «Wabtec», «Alstom», «PSA» syndy álem­niń alpaýyt kompanııalary tartyldy.

Transkaspıı halyqaralyq kólik ba­ǵytyn damytý jumystary da oı­daǵydaı iske asyp, úzdiksiz «jasyl dá­liz» engizildi. Júkterdi tasy­maldaý ýa­qyty 2 esege (28–30 kúnnen 14 kún­ge), Qa­zaqstan aýmaǵy arqyly 5 kún­ge de­ıin qysqardy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl 31 mamyr kúni Ǵylym ordasynda ǵalymdarmen ótken kezdesýde sóılegen sózinde elimizdiń orasan zor kólik-logıstıkalyq áleýetin tıimdi paıdalaný kerektigin basa aıtty. Bul rette Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty álemdik saýdada mol múmkindikke jol ashatynyna aıryqsha toqtaldy.

– 2027 jylǵa qaraı osy dáliz arqyly júk tasymaldaý kólemin jylyna 10 mıllıon tonnaǵa deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Elimizdiń Eýrazııadaǵy basty tranzıt haby retindegi rólin nyǵaıtý úshin avtokólik, áýe jáne temirjol tasymalyn damytqan jón, – dedi Memleket basshysy.

Osy jyldyń 28 aqpanynda QHR-dyń Sıan qurǵaq portynda Kólik-logıstıkalyq ortalyq iske qo­syl­ǵanyn da aıta ketken jón. Ol Qytaı men Eýropalyq odaq arasyndaǵy konteınerlik poıyzdardyń jalpy kóleminiń 40%-yn quraıdy. Qysqasy, Qazaqstan men Qytaı úkimetteri halyqaralyq avtomobıl tasymaly kólemin arttyryp, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn, onyń ishinde Eýropa baǵytyna arnalǵan konteınerlik poıyzdar tasyma­lyn jetildirýge bilek sybana kiris­ip otyr. Bul rette Májilis 29 mamyr­daǵy jalpy otyrysynda eki el ara­­synd­aǵy halyqaralyq avtomobıl tasymal­dary týraly kelisimdi ratıfı­ka­sııa­laǵan zań qabyldaǵanyn aıta ketken jón.

Jańa kelisim aqparattyq tehnologııalardy engizýdi, tasymaldar úderisin jetildirýdi, sondaı-aq eki el aýmaǵyna avtokólikterdiń emin-erkin ishkerileı kirýin qamtamasyz etpek. Osylaısha, otandyq avtotasymaldaýshylar úshin júk shoǵyrlanatyn iri qalalarǵa, sondaı-aq Qytaıdyń halyqaralyq teńiz porttaryna deıin barý múmkindigi ashyldy.

Kólik mınıstri Marat Qara­baevtyń aıtýynsha, osy kúnge deıin qos tarap jylyna tek 50 myńdaı ǵana ruqsat berip kelse, jańa kelisimmen kelgen sıfrlyq júıeniń arqasynda byltyr ruqsat qujatyn 113 myńǵa kóbeıte alǵan. Bıylǵy meje – 200 myńǵa kóbeıtý. Osylaısha, eki el arasyndaǵy tasymal kólemi tórt esege artatyn túri bar.

– Budan burynǵy kelisimge sáıkes qos memlekettiń júk kólikteri tek shekara mańyndaǵy qalalarǵa ǵana kire alatyn. Al endi qazir bizdiń kólikter Qytaıdyń kez kelgen qalasyna bara alady. Bul – jetistik. Iаǵnı ózimizdiń taýar tasymaldaýshylardyń endi shyǵystaǵy kórshiniń iri porttaryna tikeleı kirip-shyǵýyna múmkindik týdy. Oǵan qosa Qytaı bizdiń aýmaqtaǵy Transkaspıı kólik dálizi arqyly ótetin bolady, bul bizdiń tranzıttik áleýetimizdi ózgertedi. Erekshe aıtyp ótetin bir jaıt, osy ýaqytqa deıin Qytaı Halyq Respýblıkasy birde-bir elge óz jerine ózge el kólikteriniń emin-erkin kirýine ruqsat etpegen. Mundaı múmkindik Qazaqstanǵa berilip otyr. Bul byltyr Memleket basshysy­nyń Sıan qalasyna jasaǵan memleket­tik sapary aıasyndaǵy kelissózder nátıjesinde júzege asty, – deıdi Marat Kárimjanuly.

Qazaq-qyrǵyz shekarasynda saýda-logıstıkalyq keshen qurylmaq

Al Májilis jýyrda ratıfıka­sııa­laǵan taǵy bir kelisim arqasynda Qazaq­stan men Qyrǵyzstan arasyn­daǵy «Qarasý» jáne «Aq-Tilek» avtojol ótkizý beketteri aýdanynda ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen qurý jáne qyzmetin retteý týraly úkimetaralyq kelisim aıasynda qazaq-qyrǵyz shekarasynda ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen salynatyn boldy. 25 jyl merzimge jasalǵan osy kelisim qos el shekarasy mańyndaǵy aýyl-aımaq turǵyndarynyń tur­mys­tyq ál-aýqatyn arttyrýǵa úlken septigin tıgizýge tıis. Bul másele de Qyrǵyz Respýblıkasy prezıdenti S.Japarovtyń osy jaqynda Astanaǵa resmı saparmen kelip, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevpen Aqordada ótkizgen kelissózder kezinde talqylanǵan bolatyn.

Sonymen qatar 2019–2023 jyldar aralyǵynda el aýmaǵynda 35 myń shaqyrymnan astam jol salynyp, jóndeldi. Osy kezeńde respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldarynyń úlesi tıisinshe 92%-ǵa jáne 87%-ǵa deıin ulǵaıtyldy.

Sońǵy 5 jylda elimizdiń úlken joldarynda 200-den astam jol boıyndaǵy servıstik nysan paıda boldy. Sóıtip, ulttyq standartqa sáıkes keletin jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysandarynyń úlesi 52%-dan 82%-ǵa arta tústi. Bul – kóńil marqaıtarlyq kórsetkish.

Budan bólek bes jyl ishinde QHR, Grýzııa, Armenııa jáne Qyrǵyz­stanmen halyqaralyq avtomobıl tasymaldary týraly halyqaralyq kelisimder ratıfıkasııalanyp, úkimetaralyq kelisimder jasaldy.

Qalalyq jolaýshylar tasy­malyn­­­daǵy avtobýstardyń jaǵdaıyna keletin bolsaq, sońǵy 5 jyl ishinde qoǵamdyq kólikterdiń tozýy 20%-ǵa (2019 jylǵy 53%-dan 2023 jylǵy 33%-ǵa deıin) azaıdy. О́tken jyldyń sońynda otandyq áýe kompanııalary 13,3 mıllıon jolaýshy tasymaldasa, bul 2019 jylmen salystyrǵanda (8,6 mıllıon jolaýshy) 55 paıyzǵa artyq.

Táýelsiz elimizdiń tuńǵysh áýejaıy

Qazaqstannyń ushý qaýipsizdigi standarttaryna sáıkestik deńgeıi 74%-dan 82%-ǵa deıin ósti, bul ortasha álemdik deńgeıden 15%-ǵa artyq.

2020 jyly Túrkistanda áýejaı salyndy. Bul áýe qaqpasy táýelsiz Qazaqstan tarıhyna elimiz azattyq alǵaly joqtan bar jasap, óz kúshi­mizben salǵan alǵashqy jańa áýejaı bolyp jazyldy. Degenmen bul salada áli de kóńil kónshitpeıtin máseleler barshylyq. Muny Prezıdenttiń ózi kúni keshe týrızmdi damytý jóninde ótkizgen keńeste atap ótip, tıisti tapsyrmalar berdi. Memleket basshysy demalys oryndarymen logıstıkalyq baılanystyń nasharlyǵy ishki týrızmge ǵana emes, sheteldik qonaqtar­dyń da kelýine áser etetinin naqtylap aıtty.

– Sheteldik týrısterdiń 90 paıyzyna jýyǵy kórshiles TMD elderine tıesili. Alys shetelden keletin týrıster ázirge az. Aldaǵy bes jylda elimizge keletin týrıster sanyn eki ese, tipti úsh ese arttyrýǵa múmkindigimiz bar. Áýe tasymaly salasyn damytý qajet. Eń aldymen, tanymal áýe baǵyttaryndaǵy loýkosterlerdiń sanyn kóbeıtý kerek. Qazir Qazaqstannyń jolaýshylar tasymaly qurylymyndaǵy loýkosterlerdiń úlesi – nebári 21 paıyz. Salystyrmaly túrde aıtqan­da, Grýzııa men Ázerbaıjanda bul kórsetkish 56 jáne 37 paıyzdy quraıdy, – dedi Memleket basshysy.

Aýǵanstannyń tranzıttik áleýetiniń tıimdiligi

2021 jyly Aýǵanstan bıligi­ne «Talıban» qozǵalysynyń múshe­leri kelgeli álemdik qaýymdastyq ol elmen baılanys­ty barynsha úzip, tiksinip qalǵany belgili. Degenmen Qazaq­stan ýaqyt óte kele Aýǵanstanǵa qatysty ustanymyn azdap jibite tústi. Syrtqy ister mınıstrligi «Talı­bannyń» elimiz­de tyıym salyn­ǵan uıymdar tizimi­nen alyp tastal­ǵanyn málim­dep, Qazaqstan bul qadamǵa Birik­ken Ulttar Uıymynyń qararyna qarap barǵanyn habar­laǵan. Osylaısha, Qazaqstan byltyrdan beri Aýǵanstannyń negizinen kólik ınfraqurylymyn damytý jobalaryna qatysyp, atalǵan elmen saýda-ekonomıkalyq baıla­nysty nyǵaıtýǵa múddelilik tanytyp keledi.

Qazaqstan Prezıdenti janyn­daǵy Strategııalyq zertteýler ıns­tıtýty Halyqaralyq qaýipsizdik bóliminiń bas sarapshysy, saıa­sattaný ǵylymdarynyń kandıdaty Muhıt Asanbaevtyń aıtýyn­sha, Aýǵanstandaǵy áleýmettik-ekono­mıka­lyq jaǵdaı kúrdeli bolyp qala bermek. О́ıtkeni elde uzaq jyldar boıǵy soǵystan keıin ómirge óte qajet jol-kólik ınfraqurylymy, kásiporyndar men óndirister joq.

– BUU jáne birqatar shetelder tarapynan Aýǵanstan hal­qy­na gýmanıtarlyq kómek jetkizý jalǵasýda. Bul iste Qazaqstan úkimeti de artta qalmaıdy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev birneshe ret atap ótkendeı, Qazaqstannyń Aýǵan­stanmen yntymaqtastyǵyndaǵy bas­ty nazar gýmanıtarlyq quramdas bólikke aýdaryldy. Osyǵan baılanys­ty Astana Kabýlǵa aýqymdy kómek kórsetýdi jalǵastyrýda, – deıdi QSZI bas sarapshysy.

Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Aýǵanstanmen saýda-ekonomıkalyq salada ózara árekettestikti arttyrý jónindegi jumysty jalǵas­tyrý­ǵa daıyn. Osyǵan baılanysty Qazaqstan tarapy Geratta óziniń saýda ókildigin ashyp otyr.

– Onyń negizgi mindetteri – saýda-ekonomıkalyq qatynastar­ǵa járdemdesý jáne eki eldiń taýar aınalymyn ulǵaıtý, óńirlik telekommýnıkasııalyq, kóliktik jáne logıstıkalyq baılanystardy damytý, Aýǵanstannyń tranzıttik jáne shekara mańyndaǵy áleýetin óńir elderimen saýda jasaý úshin paıdalaný, el ekonomıkasyna ınvestısııalar tartý, – degen Muhıt Asanbaevtyń sóziniń jany bar. О́ıtkeni qos el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, kólik jáne energetıka salalaryndaǵy, sondaı-aq óńirlik qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq áleýeti áli tolyq kólemde iske qosylmaǵan.

Qazaqstan Úkimeti delegasııasynyń bıylǵy sáýir aıynyń sońynda Aýǵanstanǵa jasaǵan saparyndaǵy negizgi máselelerdiń biri – birlesken kólik múmkindigin keńeıtý edi. Qazaq­stan jáne Aýǵanstan pre­mer-mınıstrleriniń orynbasar­lary Serik Jumanǵarın men Abdý­lanıı Baradardyń Kabýldaǵy kezde­sýinde taraptar Ortalyq jáne Oń­tús­tik Azııany ıntegrasııalaý joba­laryndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa ózara múddelilik tanytqan bolatyn.

Joba Ortalyq jáne Ońtústik Azııa elderi arasynda júkterdi jetkizý ýaqytyn 10 esege qysqartýǵa, sondaı-aq júkterdi tasymaldaý qunyn tómendetýge múmkindik beredi.

Odan bólek, sol jolǵy saparda Qazaqstan, Aýǵanstan jáne Túrik­menstan Úkimeti Aýǵanstandaǵy tranzıt pen kólik ınfraqurylymyn birlesip damytýǵa kelisken bolatyn.