Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda elimizdegi 20 mıllıon adamnyń 10 mıllıonnan astamy – áıelder. 2024 jyldyń 1 qańtaryndaǵy málimetke qaraǵanda 14 pen 17 jas aralyǵyndaǵy 987 myńnan asa jastyń 477 myńnan astamy – qyzdar, 501 myńy – bozbalalar. Bul derekterdi aýyzǵa alyp otyrǵan sebebimiz – halyq sanyn arttyrýdaǵy 15-18 jas aralyǵyndaǵy qyzdardyń úlesin aıtý. Osy jastardyń 17 paıyzy erte bala kóteredi, alaıda olardyń 22 paıyzy jasandy jolmen balasyn túsirip, 16 paıyzy tabıǵı túsik tastaıdy. Tek 62 paıyzy ǵana balasyn ómirge ákeledi», dedi E.Kalıýjnaıa.
Keıingi 5 jylda jasóspirimder men jastar arasyndaǵy týý sany 37%-ǵa, ıaǵnı 2019 jylǵy 1 812-den 2023 jyly 1 508-ge deıin azaıǵan. Munyń ózi ulttyń densaýlyǵyn arttyrýǵa ózindik úles qosady. Alaıda halyqtyń reprodýktıvtik sıpaty jastar arasynda tómen. Reprodýktıvtik densaýlyq degenniń ózi – aýrý-syrqaýdyń bolmaýy ǵana emes, fızıkalyq, psıhıkalyq jáne áleýmettik amandyq. Onyń saqtalmaýyna turaqty kúızelister, dene qımylynyń azdyǵy, alkogoldi ishimdikterdi shekten tys tutyný, esirtki qoldaný, ekologııalyq zııandy ahýal áser etedi. Sonymen birge kezdeısoq jynystyq qatynastardyń táýekeli zor. Ondaıda jynystyq jolmen beriletin merez, gonoreıa, hlamıdıoz, trıhomonıaz, t.b. juqpaly aýrýlardy juqtyrýdyń qaýpi kóp. Ondaı aýrýlar erlermen qatar áıelderdiń densaýlyǵyna da úlken qaýip týdyrady.
Soltústik Qazaqstan oblysynda otbasyn josparlaý jáne reprodýktıvti densaýlyqty baqylaýǵa arnalǵan arnaıy jospar bar. Onda jas qyzdardyń aıaǵy aýyr bolyp qalýynyń aldyn alý, jasandy túsiktiń zııanyn boldyrmaý, jynystyq jolmen juqpaly aýrýlarǵa ushyrap qalmaý, kontrasepsııa ádisterin qoldaný, jynystyq tárbıe sııaqty profılaktıkalyq sharalar qamtylady. Qazir oblys turǵyndary arasynda 15 pen 49 jas aralyǵynda 116 060 bala kóterý múmkindigi bar áıel turady. Sonyń jartysyna jýyǵy túrli syrqatpen medısınalyq esepke turǵyzylǵan. Dál qazir 25 bolashaq ana júktilik kezeńdi joǵary toptaǵy táýekeldik jaǵdaıynda ótkizip jatyr. Olardy Astanadaǵy Ana men bala ortalyǵynda bosandyrý josparlanyp otyr. Jergilikti dárigerlerdiń áıelderdi mundaı qaýipti jaǵdaıda bosandyrý múmkindigi joq.
2021 jyldan beri elimizde «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy jumys istep keledi. Onyń maqsaty balasyz otbasylarǵa sábı syılaýǵa baǵyttalǵan. Keıingi úsh jyldyń ishinde Soltústik Qazaqstan oblysyna 608 kvota bólingen edi. Oǵan barǵan ata-analar arasynan 194 juptyń joly bolyp, perzent súıdi. Tipti 25-i egiz týdy. Al bıyl mınıstrlik oblysqa 189 kvota bólgen. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynda 8 ret otyrysyn ótkizgen arnaýly komıssııa búginge deıin 84 kvotany bóldi. Sonyń ishinde ázirge 67 otbasy baǵdarlamamen qamtyldy.
Byltyr perınataldyq ortalyq barlyǵy 6 myńǵa jýyq áıeldi aman-esen bosandyryp alǵan. Sonyń 46-sy – jasóspirim qyz. Al sharanasyn jasandy jolmen túsirýge 2 188 áıel ótinish etken, onyń 14-i – jasóspirim qyz.
Otbasyn josparlaý reprodýktıvti densaýlyqty saqtaýdyń profılaktıkalyq sharalarynyń birine jatady. DDU sıpaty boıynsha otbasyn josparlaý degen – bul erli-zaıyptynyń óz qalaýymen jáne jaýapkershiligimen balalar sanynyń qansha bolýyn jáne qashan týýyn anyqtaýy. Sondyqtan olardyń quqyna eshkimniń aralasýyna jol joq.
Soltústik Qazaqstan oblysy
