Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
5 jylda – 3,3 trln teńge
2019–2023 jyldar aralyǵynda ulttyq ekonomıkaǵa baǵyttalǵan tikeleı sheteldik ınvestısııa 117 mlrd dollarǵa jetken. Al Pavlodar oblysy byltyr ornyqty damyp kele jatqan óńirler qatarynda qala beretinin baıqatyp, keıingi 5 jylda negizgi kapıtalǵa shamamen 3,3 trln teńge ınvestısııa tartty.
Oblys ekonomıkasynyń ınvestısııa kólemi 31%-ǵa ulǵaıdy (2019 jyly – 494,6 mlrd teńge, 2020 jyly – 487,2 mlrd teńge, 2021 jyly – 571,9 mlrd teńge, 2022 jyly – 742,8 mlrd teńge, 2023 jyly – 964,8 mlrd teńge). Bıyl óńir shamamen 1 trln teńgege jýyq ınvestısııa tartady degen boljam jasalyp otyr. Qazirdiń ózinde negizgi kapıtalǵa salynǵan salym kólemi 247 mlrd teńgege taıady. О́tken jyldyń qorytyndysynda óńdeý sektorynyń kólemi boıynsha elimizdegi úzdik tórttikke enip, jalpy quny 3,1 trln teńgeniń taýary óndirildi. Buǵan qosa oblys kólik salasynda birneshe jyl qatarynan kóshbasshy atanyp keledi. Naqtyraq aıtqanda, turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etýge, sondaı-aq halyqtyń sapaly ómir súrý deńgeıin qoldaýǵa baǵyttalǵan barlyq mindetteme oryndalyp jatyr.
Sarapshylardyń sózine súıensek, ınvestısııalardyń eselenýine elimizdiń 83 elmen vızasyz rejim ornatýy úlken sep bolyp otyr. Bul erekshelik bıznesti júrgizýdi aıtarlyqtaı jeńildetip, esh kedergisiz damýǵa jáne ózge kompanııalarmen tájirıbe almasýǵa yqpal etti. 2022 jyly elimizde júzege asyp jatqan ınvestısııalyq jobalardyń jalpyulttyq pýly qurylǵany belgili. Qazir pýlda 704 joba bar, olardyń jalpy quny – 32,08 trln teńge. Bul jobalar tolyq iske qosylǵanda 122,5 myńnan astam jumys orny qurylady. Al 136 joba (15,44 trln teńgege) sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen júzege aspaq.
О́ndiristik áleýet arta tústi
О́ńirlik Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Saǵynysh Núrkimbaevtyń aıtýynsha, oblysta ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵy belsendi damyp keledi. О́ńir respýblıkada ónerkásip ónimin óndirý kólemi boıynsha tórtinshi (3,09 trln teńge), óńdeý ónerkásibi boıynsha úshinshi orynda (1,9 trln teńge), bul eldiń shıkizattyq emes eksporty úlesiniń 11,5%-yn qamtamasyz etýge múmkindik berip otyr.
«Aımaqta elimizdegi elektr energııasynyń úshten biri, alıýmınııdiń 100%-y, kómirdiń 60%-y, ferroqorytpanyń 56%-y, otyn túrleriniń 32%-y óndiriledi. 2019 jyldan beri Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda óńirde jalpy somasy 93,1 mlrd teńgege 20-dan asa joba iske asyryldy. 690 turaqty jumys orny quryldy. Jobalardyń iske asyrylýy buryn shyǵarylmaǵan, onyń ishinde eksportqa baǵdarlanǵan 70-ke jýyq jańa ónim túrin óndirýdi uıymdastyrýǵa múmkindik berdi», deıdi.
Tikeleı ınvestısııa tartý nátıjesinde Ekibastuzdaǵy «Prommashkomplekt» JShS-nyń óndiristik qýaty jylyna 210 myńnan 300 myń dóńgelekke deıin ulǵaıdy. Keńeıtý quny – 8,5 mlrd teńge. Kásiporynnyń postkeńestik keńistikte balamasy joq. Keshenniń eń jańa tehnologııasy men jetildirilgen robottandyrylǵan tehnologııalyq jabdyqtary eń joǵary óndiristik nátıjege qol jetkizýge múmkindik beredi. Zaýyt – qazirgi ýaqytta temirjolǵa arnalǵan tutas dóńgelekter shyǵaratyn jalǵyz otandyq kásiporyn.
Budan bólek, Pavlodar qalasynda metıl-tret-býtıl efıri men polıpropılen óndiretin «Kompanııa Neftehım LTD» JShS zaýyty bar. Ol respýblıkada alǵashqy bolyp ımportty almastyrý úshin epoksıdti qosylys óndirisin iske qosty. О́ndiris qýaty – jylyna 10 000 tonna ónim. Al «Steklomır» JShS 3 mlrd teńgege jańa trıpleks shyny (qosarlana jelimdelgen áınek túri) sehyn ashty. Táýligine shamamen
1 200–1 500 sharshy metr trıpleks shynysyn shyǵaratyn zaýyttyń qýaty elimizde eń joǵary sanalady. Anyqtama úshin aıtyp óteıik, bul kompanııanyń elde barlyǵy 9, al shetelde 2 fılıaly bar. Sondaı-aq kompanııada el naryǵyndaǵy jalpy úlestiń shamamen 50%-yn qamtıtyn 5 zaýyt ornalasqan. Eń irisi – Pavlodardaǵy óndiris orny.
Sońǵysy «Qazmunaıhım» JShS 2,5 mlrd teńgege reagent, qospa jáne basqa da az tonnajdy hımııa óndirisin iske qosty. Kásiporyn jylyna 30 000 tonna ónim beredi. «Qazmunaıhım» Tatarstannan kelgen «Mırrıko» kompanııalar tobymen yntymaqtasady. Reseıdiń munaı-hımıkteri bizdegi alǵashqy jańa kásiporynnyń tehnologııasy men ónimderinen zor keleshek baıqap otyrǵandaryn aıtady.
Salyq túsimi kóbeıdi
Kásipkerlikti qoldaýdyń keshendi baǵdarlamasyn iske asyrýda («Bıznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» biriktirilgeni málim) otandyq ekonomıkada birqatar tıimdilikti baıqatty. 2019–2023 jyldar aralyǵynda bıznestiń 142,1 myń jobasyna Úkimet sýbsıdııa bólip, kepildik berdi. Osy ýaqyt ishinde 87 myńnan asa joba ıesi 4,9 trln teńge nesıe qaryzyn alsa, memleket kásipkerlik sýbektileri úshin jalpy somasy 668 mlrd teńge bolatyn kepildik somasyn tólegen. 2018–2022 jyldar kezeńinde qarjylaı qoldaýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq tıimdiligi aıqyn baıqaldy. Atap aıtqanda, kásipkerler bıýdjetke 3,3 trln teńge salyq tólep, 54,1 trln teńgeniń ónimin shyǵardy. Eńbek naryǵynda qosymsha 341,2 myń jumys orny paıda boldy. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ishki jalpy ónimdegi úlesi 5 jyl ishinde 28,4%-dan 36,5%-ǵa ulǵaıdy. Al kásipkerlikterde jumys isteıtin turǵyn sany shamamen 30,3% ósip, 4,3 mln adamǵa jetti.
«Damý» qorynyń aqparaty boıynsha «Bıznestiń jol kartasy» (2010–2022) jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» (2019–2022) baǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde Pavlodar oblysyndaǵy salyq túsimderiniń kólemi 275,3 mlrd teńgeni qurap, 13,7 myń jumys orny qurylǵan.
42 myń turaqty jumys orny saqtalyp qaldy. О́nim shyǵarý 4 trln 940,7 mlrd teńgege jetti. О́ńirdiń ishki jalpy ónimindegi shaǵyn jáne orta bıznes úlesi keıingi 5 jylda 0,8%-ǵa ósti. Deı turǵanmen, orta kásipkerliktiń úlesi 5 jylda 0,4% tómendegen. Mamandar muny pandemııa kezindegi karantın sharalarynyń áserimen baılanystyrady. Oblystyń IJО́-degi baqylanbaıtyn ekonomıkanyń úlesi 20,04% túrinde saqtalyp otyr. Osyǵan qaramastan keıingi jyldary shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 20%-ǵa kóbeıip, búginde 55 537-ge jetti.
Investorǵa qolaıly shart
Otandyq ekonomıkadaǵy syrttan keletin ınvestısııalyq ahýaldy odan ári taldaı tússek, jyl saıyn sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen elimizde kemi 40 joba iske qosylatynyn baıqaýǵa bolady. 2019–2023 jyldary sheteldikterdiń atsalysýymen jalpy somasy 11,5 mlrd dollar bolatyn 218 joba bastaý alǵan. Nátıjesinde, 27,7 myń adam eki qolǵa bir kúrek tapty. Basym salalardaǵy iri ınvestısııalyq jobalarǵa syrttan qarajat tartý maqsatynda (60 mln dollardan bastalatyn jobalarǵa) elimizde 2011 jyldan beri Investısııalar týraly kelisim kúshine endi. Al 2022 jyldan beri jańa qural – Investısııalyq mindettemeler týraly kelisim paıda boldy. Ol – otandyq salyq zańnamasynyń turaqtylyǵyna 10 jylǵa kepildik beretin ınvestısııalyq mindettemeler týraly kelisim túri. Onyń aıasynda ınvestorlar ulttyq ekonomıkamyzǵa kemi 600 mln dollar ınvestısııa quıýy kerek. Al kelisim óz kezeginde taýar óndirýshilerge qarjylyq aǵyndardy uzaqmerzimdi josparlaýǵa jáne ınvestısııanyń qaıtarymyn boljaýǵa múmkindik beredi. «Prokýrorlyq súzgi» júıesi de jumystyń nátıjeli bolýyna oń áserin tıgizip jatyr.
Pavlodar oblysy
