Mamannyń aıtýynsha, tańbalaý dárilik preparattardyń sapasyn baqylaý, zańsyz aınalymǵa túsip ketpeýin qadaǵalaý úshin kerek. О́ıtkeni qazirgi tańda naryqta jalǵan nemese sapasy tómen, adam densaýlyǵyna kerisinshe qaýip tóndiretin dárilerdiń satylýy ǵajap emes. Sonymen birge memlekettik emdeý mekemelerinde tegin bosatylǵan dárilerdiń jasyryn jolmen naryqqa qaıta túsip jatqan oqıǵalar da barshylyq. Mine, osy atalǵan jaǵdaılardyń aldyn alý nemese boldyrmaý maqsatynda tańbalaý standarty engizilip otyr.
Dári qorabynyń syrtyna urylǵan QR-kod ispetti belgige telefonǵa kóshirilgen «Naqty ónim» qosymshasyn iske qosyp tańbaǵa jaqyndatsa, preparattyń óndirilgen sátinen bastap dárihanaǵa túsken ýaqytyna deıin búkil tarıhy men sıpattamasy jazýly turady. Klıent sol arqyly ol dáriniń sapasyn, shyǵý tegin, ekinshi qolǵa ótip ketpegenin bile alady. Ásirese tańbalaý dárilik zattardyń kóleńkeli bıznesine toqtaý salýdyń birden-bir tetigi bolmaq. Sebebi departament basshysy aıtqandaı elimizde ondaı oqıǵalar talaı bolǵanǵa uqsaıdy. Máselen, osydan 5-6 jyl buryn ınsýlınniń О́zbekstanǵa jappaı satylyp ketý oqıǵasy oryn alǵan. Sonda emhanalardan bosatylǵan tegin ınsýlınder kóleńkeli bıznes arqyly Tashkentke satylyp otyrǵan eken. Bul oqıǵanyń izin keskenimen mundaı qylmystyń qaıtalanbaýyna eshkim kepil emes. Al ondaıdan saqtanýdyń jalǵyz joly dárilerdi tolyq tańbalaý bolyp tur.
Tańbalaý týraly buıryq 2022 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń nusqaýymen shyqqan eken. Sol kezde 90 túrli dárini tańbalaýǵa buıryq berilgen. Endi mınıstrliktiń jańa qaýlysy boıynsha bıylǵy
1 shildeden bastap shyǵarylǵan dárilik zattardyń barlyǵyna budan bylaı tańba belgisi qoıylady. Máselen, Shymkenttegi, tipti Qazaqstandaǵy eń iri farmasevtıkalyq zaýyttyń biri «Hımfarm» kásiporny 1 shildeden keıingi óndirilgen 200 ataýly dárisiniń barlyǵyn da tańbalaǵan. Iаǵnı budan bylaı dári óndiretin kásiporyndar tańba belgisin qoımaı ónimderin dárihanalarǵa ne emhanalarǵa jibere almaıdy.
«Tańbalaý standartyn engizý – Eýrazııalyq odaqqa múshe elderdiń birlesip qabyldaǵan sheshimi. Reseıde tańbalaý 2022 jyly bastalsa, Qazaqstanda buǵan endi tolyq kóship jatyr. Kóleńkeli bıznespen, túrli kontrabandalyq jolmen Eýrazııalyq odaq aýmaǵyna qanshama dári kiredi. Mine, sonyń jolyn kesý úshin, kontrabandany tolyq joıý maqsatynda osy talap engizildi. Budan bylaı kedendik baqylaýǵa kelgen sheteldik dáriler ishki naryqqa tańbalaý belgisi bolmasa ótkizilmeıdi. Bul jerde sheteldik kásiporyndar zaýyttan tańba belgisin qoıýy múmkin nemese Qazaqstanǵa keletin taýar kólemi az bolsa óz elimizdiń dıstrıbıýtorlary kedendik baqylaý pýnktinen tańbany soǵady. Al 1 shildege deıin elimizdiń naryǵyna kirip qoıǵan nemese otandyq zaýyttar óndirip, qorda turǵan dáriler jaramdylyq merzimi bitkenshe saýdaǵa shyǵaryla beredi», dedi L.Qashqymbaeva.
Sala jetekshisiniń aıtýynsha, satylymdaǵy dárilik preparattardyń shekti baǵasyn bekitý Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryǵymen iske asyrylady. Al ony belgileý mınıstrlik janyndaǵy sarapshylyq toptyń áreketimen oryndalady. Al medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń óńirlerdegi departamenti sol shekti baǵadan asyp ketpeýin qadaǵalaıdy. Eger tekseris barysynda zańbuzýshylyq anyqtalsa, eskertý túrinde hat joldanady. Iаǵnı departament profılaktıkalyq maqsatta monıtorıng júrgizý barysynda tártipsizdikti anyqtasa, nusqaý, usynys túrinde hat jiberedi. Naqty ákimshilik quqyqbuzýshylyq kodeksi boıynsha tártiptik jaza kórý úshin tutynýshylardyń tarapynan túsken aryz-shaǵymy bolý kerek. Sol aryz-shaǵym negizinde dárihanalardyń shyn máninde zańdy belden basqany belgili bolsa, sonda ǵana departament ákimshilik quqyqbuzýshylyq kodeksiniń 426-baby boıynsha shara qarastyrady. Eger shaǵyn kásipkerlik nysan tarapynan negizsiz baǵany qymbattatqany anyqtalsa, 130 AEK kóleminde, al iri bıznes sýbektileri úshin 1 000 AEK-ke deıin aıyppul salý qarastyrylǵan. Dárilik zatty ımporttaýshy iri kompanııalar ústemeaqyny taýardy satyp ákelgen, qoımada saqtap taratqan, jumysshylardyń aılyq jalaqysyna ketken tólem shyǵyndarynyń qunyn eseptep baryp qoıady. Biraq ol mınıstrlik belgilegen shekti baǵadan asyp ketpeý kerek. Máselen, 200 teńge turatyn parasetamoldy dárihanalar eshqashan 2000 teńgeden sata almaıdy. Degenmen naryqtyq básekelestik bolǵan soń ár dárihanadaǵy taýar baǵasynda 5-10 teńge aıyrmashylyq bolýy múmkin.
Jalpy, Qazaqstanda dárilik preparattardyń sapasyn tekserý, anyqtaý qyzmeti óte kúshti. Sonyń nátıjesinde qaýipti, kúmán týdyratyn dáriler eshqashan elimizdiń naryǵyna kirgizilmegen. Qaıbir jyldary Úndistannyń bir farmkompanııasy óz ónimin Qazaqstanǵa ótkizbek bolǵan eken. Alaıda ol tekserý saraptamasynan ótpeı qalyp, elimizde satylýǵa tyıym salyndy. Úndistannnyń bul dárisi qarapaıym parasetamol edi. Bizde tirkelmegen preparat kórshi О́zbekstanda erkin saýdaǵa túsken. Alaıda sapasyz dári ony satyp alǵan azamattarǵa qansha qaıǵy alyp keldi. Osy parasetamoldy ishýdiń saldarynan kórshi elde 50 bala dáriden ýlanyp qaıtys boldy. Sondyqtan departament basshysy aıtqandaı, tańbalaýdyń dári sapasyn baqylaýǵa qosatyn úlesi óte joǵary bolmaq.
Aıta ketý kerek, dárilik zattardy tańbalaý men qadaǵalaý Shymkent qalasy ákimdiginiń, onyń ishinde joǵaryda atalǵan departamenttiń, sondaı-aq Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń, «Atameken» óńirlik kásipkerlik palatasynyń birlesken is-qımylynyń nátıjesinde atqarylyp jatyr.
Álginde ǵana baıan etkenimizdeı, mindetti tańbalaý men qadaǵalaýdy engizý dárilik zattardyń aınalymyn ashyq qylady, tutynýshyǵa satyp alynǵan dárilik zattardyń shynaıylyǵy boıynsha aqparatty qoljetimdi etedi, óndirýshiden pasıentke deıingi ár qaptamanyń jeke esebin qamtıdy, sondaı-aq kontrafaktilik, jalǵan ónim aınalymynan qorǵaýdyń negizgi quraldarynyń biri bolyp sanalady.
О́z kezeginde departament tarapynan atqarylǵan túsindirme jumystarynyń nátıjesinde farmasevtıkalyq qyzmetke memlekettik lısenzııasy bar, alaıda ol jumysty atqarmaǵan bıznes sýbektilerinde lısenzııanyń qoldanylýy toqtatyldy. Bul kúnde elimizde dárilik preparat shyǵaratyn 19 otandyq kásiporyn bar eken. Sonyń ishinde 2 iri farmasevtıkalyq zaýyt «Hımfarm» AQ men «Dentafill» AQ Shymkentte ornalasqan. Odan bólek elimizde 293 kompanııa dárilik zattardyń kóterme saýdasymen aınalysady. Olardyń ıeliginde ázirge 362 qoıma bar. 187 qoıma Almaty qalasynda bolsa, Shymkentte 38 qoıma qyzmet atqarady. Sondaı-aq Qazaqstandaǵy 152 iri dıstrıbıýtorlardyń arasynda tórteýi óz isin megapolıste júrgizedi. Bular – «Hımfarm» AQ, «NPO Zerde», «Atamiras.S», «Ak niet group» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri. Jalpy, elimizde 8 375 dárihana bolsa, sonyń 585-i Shymkentke tıesili.
«Megapolıste dárihana sany kóp. Sondyqtan da olardyń arasynda básekelestik óte joǵary. Sol úshin bolar, basqa óńirlermen salystyrǵanda Shymkentte dárilik zattardyń baǵasy óte tómen», dedi departament basshysy.
ShYMKENT
