Pestısıdti durys qoldanyp júrmiz be?

Agrarlyq sektordyń da­mýy jáne jemister men kókónisterge sura­nys­tyń artýy jaǵdaıynda zııankestermen kúresý úshin hımııalyq pestısıdterdi ıntensıvti jáne baqylaýsyz qoldaný barǵan sa­ıyn artyp keledi. Sonymen qatar jahandyq jylynýmen birge zııandy organızmderdiń túrlik quramy da ózgerip, jańa aýrýlar paıda bolyp jatyr. Osyǵan oraı, FAO (Birikken Ulttar Uıymynyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy) mamandary Pavlodar oblysynyń fermerlerine ósimdik aýrýymen kúresýdiń zamanaýı ádisterin qoldanýdy úırete bas­tady. Bul qaýipti preparattardy qoldanýdy 60%-ǵa deıin azaıtýǵa, olardy qaýiptiligi tómen zattarǵa aýystyrýǵa, al keıbir kezeńde tyńaıtqyshtardan tolyq bas tartýǵa múmkindik beredi.

Pavlodarda FAO, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstr­ligi jáne GEF-tiń «Ortalyq Azııa men Túrkııa elderinde pes­tı­sıd­ter­diń ómirlik sıklin bas­qa­rý jáne quramynda TOL bar pes­tı­sıd­terdi joıý» jobasy aıasynda uıym­das­tyrylǵan tre­nıng ótti. Oǵan Pavlodar obly­sy­nyń fermerleri, jergilikti at­qa­rýshy organ ókilderi, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi, ÚEU ókil­derin qosqanda 30-ǵa jýyq ­adam qa­tysty.

Sarapshylar ósimdikterdi keshendi qorǵaý (IPM) týraly keńinen baıandady. Bul – qaýipti jáne karantındik zııankesterdiń taralýyn baqylaýda ustaýǵa, ekologııalyq taza jáne básekege qabiletti aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýge jáne pestı­sıdterdi tutynýdy azaıtýǵa kómektesetin FAO-nyń biregeı quraly. IPM ádisteri kóptegen elde taza topyraqty saqtaý, bıo­ártúrlilikti jáne halyqtyń den­saýlyǵyn qorǵaý úshin keńinen qoldanylady. IPM tıimdiligin kórsetý úshin FAO 2023 jyly eli­mizde alma baqtarynda, qy­za­naq pen qyryqqabatta sy­naq­tar ótkizgen. Tájirıbe kór­set­kendeı, pestısıdterdi qol­da­ný­dyń aıtarlyqtaı azaı­ǵa­nyna qa­ramastan, pestısıdter eski ádis­pen qoldanylǵan oryndarmen sa­lys­­tyrǵanda jaqsy nátıje­ler­ge jetkizgen. Sonymen qatar shyǵyn­dar­dy kóbeıtýdiń qajeti joq edi.

Mysaly, kádimgi tájirıbe bir maýsymda 20-dan astam pestısıd qoldanýdy qajet etse, al IPM-de – tek 6, ıaǵnı ekonomıkalyq tıimdiligi 80 paıyzdan astam boldy. Bul oraıda toksıkologııalyq baǵalaý topyraqta da, jemisterde de hımııalyq zattardyń iziniń joqtyǵyn kórsetti. Bul ósken ónimniń «tazalyǵyn» aıǵaqtaıdy.

J.Jıembaev atyndaǵy Qazaq ósimdikterdi qorǵaý jáne ósim­dikter karantıni ǵylymı zertteý ınstıtýty ósimdikter karantıni bóliminiń meńgerýshisi Janna Isınanyń sózinshe, álemniń kóp­tegen eli ósimdikti qorǵaýdyń eko­logııalyq taza tehnologııalaryna belsendi túrde kóship jatqanda, qazir elimizde ósimdikterdi zııankes­terden qorǵaý úshin tek joǵary ýly pestısıdtermen óńdeý kerek degen stereotıp qalyptasqan.

«Biraq bul múldem qate kóz­qaras. Topyraǵymyz ben eko­logııamyzdy saqtaý, qaýipsiz aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin tyńaıtqyshtardyń mólsheri men óńdeý merzimin ońtaılandyrý qajet. Erekshe qaýipti pestısıdterge balama tańdaý da mańyzdy jaıt, bul qaýiptilik klasy 3-4 pestısıdterdi, bıofýngısıdter men bıoınsektısıdterdi qoldanýdy qajet etedi», deıdi ol.

Mamandar pestısıdterdiń bos konteınerlerin paıdalaný máselesi de asa ózekti deıdi. О́kinishke qaraı, kóptegen óńirde mundaı qaldyqtardy jınaý jáne óńdeý júıesi áli joq. Nátıjesinde, pestısıdterge arnalǵan konteınerler polıgondarǵa túsip, órtenip ketedi. Pestısıd qal­dyqtary tógilip, topyraq pen sý qoımalaryna sińip, qorshaǵan ortany lastaıdy. Sharýalar konteınerlerdi kúndelikti ómirde, ásirese azyq-túlik maqsatynda paıdalansa, odan da qaýipti.

«Tájirıbe kórsetkendeı, adamdar bos kanıstrlerdi durys jýýdy da bilmeıdi. Kóbine olar múldem jýylmaıdy jáne pestısıdter­diń qaldyqtarymen birge kádege jaratýǵa jiberiledi. Eń soraqysy, álgi konteınerlerdi sý nemese taǵamdy saqtaý úshin paıdalanady. Pestısıdterdiń qaldyqtarymen janasý adamdarda ýlaný jáne basqa da aýyr aýrýlardy týdyrýy múmkin. Konteınerlerdi qaýipsiz paıdalanýdy qamtamasyz etetin úsh ret shaıý tehnologııasyn qoldaný kerek. Zertteýge sáıkes birinshi jýýdan keıin pestısıd qaldyqtary bastapqy mólsherden 1,4 paıyzǵa, ekinshisinen keıin 0,021 paıyzǵa, al úshinshiden soń 0,00035 paıyzǵa deıin azaıady. Bul úsh ret jýý ádisi qaýipti zattardyń mólsherin aıtarlyqtaı kemitip, konteınerlerdi kádege jaratýǵa múmkindik beredi», dep atap ótti FAO-nyń pestısıdterge arnalǵan konteınerlerdi basqarý júıesi boıynsha ulttyq keńesshisi Ásel Shahanova.

Pavlodar oblysy