Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Árıne, biz jabylǵanyna qarsy shyǵyp, óre túregelgenimizben, zańǵa qarsy kele almaımyz. Sebebi 4-5 balany oqytýdyń, olardy tamaqpen qamtamasyz etýdiń áýresi kóp. Ol – memleketke de artyq shyǵyn. Eń durysy, arnaıy kólik bólip, kórshi aýylǵa qatynap oqýdyń amalyn jasaý tıimdi. Qıyny sol, keıbir aıadaı eldi mekende tapshy mamandardyń deni aýdannan ne mańaıdaǵy aýyldan qatynyp jumys isteýge májbúr. Qazir oblystyq bilim basqarmasy osy máseleniń sheshimin tabý jolymen aınalysyp jatyr.
Bul – bir ǵana Kerbulaq aýdanyndaǵy jaǵdaı. Jalpy, Jetisýda aýyl mártebesinen aıyrylýǵa jaqyn eldi mekender jeterlik. Tipti bolashaǵy joq aýyldardyń sany jyldan-jylǵa ósip otyr. Sebebi jastardyń deni qalaǵa jumys isteýge ketip, týǵan jerine qaıtyp kelmeıdi. Aýyldaǵy áke-shesheleri maldyń qamymen alysqa uzamaı, qarashańyraqta qalyp qoıady. Sondaı aýyldyń biri – Kóksý aýyldyq okrýgine qarasty Kóktal eldi mekeni. Munda bar joǵy 300-ge jýyq adam turady. Bir qabatty shaǵyn úıde oqyǵan oqýshylar joǵary synypty kórshi aýylǵa baryp jalǵastyrady. Aýyl ákiminiń mindetin atqarýshy Aıdos Kókenniń aıtýynsha, balalarynyń bolashaǵy úshin ata-analar buǵan túsinistikpen qaraǵany jón.
«Kóksý aýyldyq okrýgine Kóktal, Kóksý, Beriktas, Qosaǵash eldi mekeni kiredi. Ishinde halqynyń sany az osy Kóktal aýly. Mundaǵy bastaýysh mektepte 5 qyzmetker jumys isteıdi, 6 bala oqıdy. Onyń tórteýi osy eldi mekende tursa, bir maman kórshi aýyldan qatynaıdy. Aýyldyń basym bóligi mal sharýashylyǵymen aınalysady. Olardy halqy tyǵyz ornalasqan basqa aýylǵa kóshirip aparý múmkin emes. Sondyqtan ata-analar jaǵdaıǵa ılanýy qajet, qatynap isteıtin mamandarǵa da qıyn», deıdi Aıdos Kóken.
Negizi Kóksý aýyldyq okrýginde 1 622 adam turady. Oǵan qaraıtyn Kóktal aýlynda – 293 turǵyn, Kóksý aýlynda – 803 turǵyn, Beriktas aýlynda – 464 turǵyn, Qosaǵash aýlynda 460 turǵyn bar. Kóktaldaǵy mektep 2006 jyly Kóktal bastaýysh mektebiniń negizinde Kóktal jalpy negizgi mektebi bolyp ashylǵan. Bertin kele bala sany kúrt azaıyp, aýyl halqy da tirshilik qýyp syrtqa kóship ketken.
Jalpy, Jetisý oblysynda 337 mekteptiń ishinde 32 bastaýysh mektep tirkelgen, ıaǵnı munda 1-4-synyp oqýshylary ǵana bilim alady. Sonyń 11-i Kerbulaq aýdanyna qarasty. Aýdandyq bilim basqarmasynyń basshysy Turar Baqyshuly jeti mekteptiń jaǵdaıy múshkil ekenin jetkizdi.
«Bul mektepterdiń kóbi eski ǵımaratta ornalasqan. Onyń ústine on shaqty ǵana bala bilim alady. Muǵalimderdiń saǵatyn toltyrý ǵana emes, qatynap jumys isteý olarǵa da tıimsiz. Aldaǵy ýaqytta bala sany azaısa, biz amalsyzdan mektepti jabýǵa quqyly bolamyz. Ondaı jaǵdaıda sol aýyldaǵy oqýshylardy tasymaldaıtyn arnaıy avtobýs suraımyz. Balalar bilimsiz qalmaıdy, ata-analardyń alańdaýyna esh sebep joq», deıdi Turar Baqyshuly.
Jabylýy múmkin 7 mekteptiń jaıyna úńileıikshi. Kóktal bastaýysh mektebin joǵaryda aıttyq. Shaǵan bastaýysh mektebinde – 8 bala, 4 maman; Qarlyǵash bastaýysh mektebinde – 5 bala, 2 maman; Sarybulaq bastaýysh mektebinde 6 bala, 7 maman, onyń 4-eýi aýdannan qatynaıdy; Saılykól bastaýysh mektebinde – 8 bala, 4 maman; Qyzylqudyq bastaýysh mektebinde – 9 bala, 5 maman; Jeldiqara bastaýysh mektebinde – 6 bala, 5 maman, onyń 2-eýi Saryózekte qosymsha qyzmet kórsetedi. Iаkı eshqaısynyń jaǵdaıy ońyp turǵan joq. Onyń ústine bul mektepter ábden eskirgen.
Biz osy oraıda oblystyq bilim basqarmasyna habarlasyp, atalǵan máseleniń jaı-japsaryn suradyq. Qarańyz, óńirdegi 32 bastaýysh mektepte 5-ten 30 oqýshyǵa deıin 488 oqýshy bilim alyp otyr. Tústep kórsetsek, 5-10 oqýshy – 15 mektepte, 11-25 oqýshy – 13 mektepte, 26-30 oqýshy 4 mektepte oqıdy. Mundaı kishkentaı bilim oshaqtary Eskeldide – altaý, Aqsý, Panfılov, Sarqanda – tórt mektepten, Qaratalda – ekeý, Kóksýda – bireý.
«Eń bastysy, Oqý-aǵartý mınıstriniń 2022 jylǵy 3 tamyzdaǵy № 348 buıryǵyna sáıkes bastaýysh, negizgi orta, jalpy orta bilim berýdiń memlekettik jalpyǵa mindetti standarttarynyń oryndalmaýy bolyp otyr. Joǵaryda atalǵan 32 mektep beıimdelgen ǵımaratta ornalasqan, sport jáne akt zaldary, ashanalary joq. Kabınetter zaman talabyna saı jabdyqtalmaǵan, bastaýysh synyp oqýshylaryn tegin ystyq tamaqpen qamtýda da qıyndyq týdyryp otyr. 2022, 2023 jyldary bala sany azaıyp ketýine baılanysty Aqsý, Qaratal aýdandaryn 4 bastaýysh mektepte ońtaılandyrý jumystary júrgizilip, bastaýysh synyp oqýshylary, joǵary synyptarmen birge tasymaldanyp, bilim alýda», deıdi oblystyq bilim basqarmasynyń baspasóz qyzmeti.
Al joǵaryda atalǵan 32 aýyldan tıisti joǵary synyptary joq bolǵandyqtan, 5-11-synyptardan 758 bala negizgi mektepterge 21 avtobýspen tasymaldandy. Bıyl 32 bastaýysh mekteptiń ishindegi bala sany az mektepterdi kezeń-kezeńmen ońtaılandyrý jumystary júzege asady. Ońtaılandyrý jumystaryn júrgizý nátıjesinde bıýdjet qarajaty únemdelip, ashana, sport jáne akt zaldary joq mektepter máseleleri sheshiledi.
«Árıne, balamyzdyń bilimsiz qalǵanyn qalamaımyz. Aýyl kúnnen-kúnge ydyrap barady. Keńes ókimeti kezinde úlken ujymshardyń biri bolǵan. Kartop egip, júgeri ósirip, oblystyń mereıin ósirgen. Al qazir maldan basqa eshqandaı tirlik qalmady. Tipti aýyl turǵyndary aýdanǵa qatynap jumys isteıdi. Balalardyń qatarynan qalǵany durys emes. Mektep jabylsa, osynda istep júrgen aýyl turǵyndary jumyssyz qalǵaly tur. Ol da ýaıym. Kórshi aýylǵa qatynap oqyǵany durys ta shyǵar, biraq alańdaısyz. Qys mezgilinde qıyn», deıdi Kóktal aýlynyń turǵyny Samal Asqarova.
О́ńirde mektebi joq otyzǵa tarta shaǵyn aýyl bar. Olarǵa arnaıy qoǵamdyq kólik qyzmet kórsetedi. Talapqa saı bastaýysh synyp oqýshylaryna ystyq tamaq berilýi qajet. Alaıda alystaǵy aýyldaǵy 5-6 oqýshyǵa arnaıy qyzmet kórsetýge eshkim kelispeıdi. Taǵy bir túıtkil – tasymaldaıtyn avtobýstar eskirgeni. Qazir bul olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin jańa avtobýstar berilip jatyr. Aldaǵy ýaqytta oblystyq bilim basqaramasy qoǵamdyq kólikterdi tolyǵymen jańartýǵa nıetti.
Jetisý oblysy
