Ejelden sharýanyń jaıyn eginge oraq túskende ǵana baǵamdaıtyn ádetimiz bar. Osy rette kóksýlyq dıqandar úshin egin maýsymy yrysty jyl bolǵaly tur. О́ıtkeni kóktem jaýyn-shashyndy bolyp, kún erte jylynǵandyqtan bıdaı bitik shyqty. Muny ańǵarǵan aýdan ákimi Dáýlet Halelov bastaǵan top egis alqaptaryn aralap, sharýalarmen kezdesti. Olardyń atqaryp jatqan jumysymen tanysyp, aryz-tilegin tyńdady. Bıyl Memleket basshysynyń qoldaýynyń nátıjesinde sharýalar eshqandaı tarshylyq kórmegenin jetkizdi.
«Jetisý oblysy agrarly aımaq bolǵandyqtan, biz qashanda egin egý men jınaý naýqandaryn asa jaýapkershilikpen ótkizemiz. Aýa raıy saldarynan oryn alǵan qıyndyqtarǵa qaramastan sýdy tıimdi paıdalaný, egistikti kezektep sýarý, ónimdi ýaqytyly baptaý syndy jumystar júıeli atqaryldy. Eń bastysy – memleketten barynsha qoldaý kórsetildi. Bizdiń maqsat – qambany mol ári sapaly ónimge toltyryp, otandyq ónimdi arttyrý», dedi aýdan ákimi.
El yrysy sanalatyn sary altyndy qambaǵa jınaýdy «Ulan», «Álı-Aıbar», «Ádiljan», «Kóben» sharýa qojalyqtary bastady. Bul baǵytta Alǵabas aýyldyq okrýginiń sharýalary ónimdi eńbek etip jatyr. Onda 16 sharýa qojalyǵy dándi daqyl egýmen aınalysady. Jalpy, okrýg boıynsha 821 gektar jazdyq arpa, 418 gektar kúzdik bıdaı jáne 192 gektar jazdyq bıdaı egilgen.
Dala eńbekkerleri osy jyly ár gektardan 15-20 sentnerge deıin astyqty qambaǵa quıyp, el yryzdyǵyn eseleýge úles qospaq. Nátıjesinde, bıyl qambaǵa jyldaǵydan artyq dán quıý josparlanyp otyr. Qazir egis alqabynda 7 kombaın men 10-nan astam tehnıka damylsyz jumys istep jatyr.
«Bıdaıdyń erte piskeni bizge jaqsy. Sebebi tehnıkaǵa zárýlik týmaıdy. Birinikin biri paıdalanyp, erte egindi jınaıdy. Onyń ústine mal bordyqylap otyrǵan sharýalardyń da tilegi osy edi. Qazirdiń ózinde jem alýǵa kezekte tur. Bıyl ónim jaqsy boldy. Jańbyrdyń jıi jaýýy dıqandardyń násibin arttyrdy», deıdi sharýa ıesi Asan О́tepov.
Mal bordaqylaý degennen shyǵady, eginniń erte piskeni kásipkerlerge tıimdi. Máselen, iri sharýashylyqtar aýstralııalyq mal ósirý ádisin qoldanyp jatyr. Bul rette bıdaıdyń mańyzdylyǵy joǵary. Jem jep, jaıylymda erkin baǵylǵan mal táýligine 1,2-1,5 kılo salmaq qosady. Muny óńirge jumys sapary barysynda vıse-premer Serik Jumanǵarın Alakól aýdanyndaǵy mal sharýashylyǵynyń jaı-kúıimen tanysqanda aıtqan edi. Munda 69 myń gektar alqapta mal sharýashylyǵynyń tolyq sıkli: kóbeıtý, ósirý, bordaqylaý qamtamasyz etilgen agrarlyq klaster qurylǵan.
Jalpy, jem mol bolsa, maldyń da etti bolatyny anyq. Ony mal basyn kóbeıtýdi qolǵa alǵan «Shynjyly» sharýa qojalyǵyna barǵanda baıqadyq. Munda 3 myń bas asyl tuqymdy mal ósirý kózdelgen. Bul ıgilikti isti «Arqarly-Maıbúırek» JShS da atqaryp otyr. «Qaıyńdy» qojalyǵynda da 5 myń bas iri qara malǵa arnalǵan bordaqylaý alańy jáne táýliktik qýaty 700 bas qoı jáne 60-120 bas iri qara nemese jylqy bolatyn et kombınaty bar. Bul rette kásiporyn táýliktik qýatty 25 myń basqa deıin arttyrýǵa daıyn. «Alakól agro» JShS 5 jyl boıy ónerkásiptik aýqymda etti qoı tuqymyn jaqsartý baǵytynda jumys istep jatyr. 50 myń usaq malǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn salý josparlanǵan.
«Bıyl aýa raıy qolaıly bolyp tur. Taý basynda da, eteginde de kók mol. Mal erkin jaıylady. Onyń ústine bıdaıdyń erte pisýi bordaqy sharýasymen aınalysyp otyrǵan bizge kóp kómek boldy. Jemniń quny arzan, naryqtaǵy baǵasy byltyrǵydan tómen. Bordaqy mal táýligine 1,2-1,5 kılo, jalpy alǵanda 200-250 kılo salmaq qosady», deıdi «Alakól agro» dırektory О́mirbek Ahmetov.
Onyń aıtýynsha, jaıylym kezinde mal 350-400 kılo salmaqpen shyǵyp, jaz boıy 200 kıloǵa deıin jınaıdy, qalǵan 150 kılosy qorada bordaqylaý esebinen qosylady.
Osy rette aıta keteıik, kásiporynnyń jeke oqytý ortalyǵy bar, onda ǵalymdar mal ósirýshilermen birge kóp jyl boıy iri qara men usaq maldyń tuqymyn jaqsartý baǵytynda jumys istep keledi. Olar óz bilimin elimizdiń aýyl sharýashylyǵy ıgiligi úshin memlekettik ǵylymı ınstıtýttarmen bólisýge daıyn. Búginde Qazaq mal sharýashylyǵy jáne jemshóp óndirisi ǵylymı zertteý ınstıtýty elimiz boıynsha kooperasııa múmkindikterin pysyqtap, mal sharýashylyǵyna ǵylymı kózqaras boıynsha usynystar ázirlep jatyr.
Jalpy, dala tósin dúbirge bóleıtin dıqandar egistik alqabynda qyzý jumys ústinde. Tastóbe aýylynyń sharýalary da aýa raıynyń qolaıly kúnderin ýaqtyly paıdalanyp, mol ónim alý maqsatynda eńbek etip jatqan jaıy bar. Sharýashylyqtarǵa kóktemgi dala jumystaryn atqarý úshin 1 jyl merzimge 6 paıyzdyq mólsherlememen nesıe berý jumystary júıeli atqaryldy. Kóktemgi dala jumystaryna nesıe alý úshin aýyldyq okrýg boıynsha 3 sharýashylyq jalpy somasy 40 mln teńgege ótinim tapsyryp, nesıelerin alǵan.
Egis alqaptarynda qajetti tehnıkanyń barlyǵy bar. Búginde ár qojalyqta turaqty 30-ǵa jýyq adam jumys isteıdi. Maýsym kezinde jumysshylar sany artady. Naýqan qyzǵan shaqta 150-den astam jergilikti turǵyn jumysqa tartylady. Jetisýyq sharýalardyń aıtýynsha, bıyl qant qyzylshasy da erte pisedi. Olar kúz kelmeı jatyp, qyzý jumysqa kirispek nıette.
Jetisý oblysy
