Tóreshiler kókpar erejelerin pysyqtady

Is-sharany uıymdastyrýshy – Dúnıe­júzilik etnosport konfederasııasy, Qazaqstannyń «Ulttyq sport qaýym­dastyǵy» zańdy tulǵalar birlestigi, eli­mizdiń «Kókpar» federasııasy» respýb­lıkalyq qoǵamdyq bir­lestigi. Halyq­aralyq semınarǵa Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Mońǵolııa, Tájikstan, Reseı, Túrkııa, Majarstan, Grýzııa, Pákistan memle­ketterinen 35 tóreshi qatysty. Aýǵan­stan, Ma­jarstan, Túrkııa, Grýzııa el­deriniń tóreshileri semınarǵa onlaın qosyldy. Trenıngte

V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­daryn daıyndaý jáne ótkizý dıreksııasy basshysynyń oryn­­basary Muratbek Qyp­shaq­baev, Dúnıejúzilik kókpar qa­ýymdastyǵynyń vıse-pre­zıdenti Erkin Abzalov, Qazaq­stan ulttyq jáne at sporty or­ta­ly­ǵy dırektorynyń orynbasary Qarlyǵash Ramazanova, lektor Namazbaı Ábdiqulov baıandama jasady. Semınarǵa V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń kók­pardan bas tóreshisi Ǵanı Ahmet­baev moderatorlyq jasady.

Bas tóreshi kókpar oıyndaryna ázirlik pen erekshelikteri týraly aıtyp berdi. Solardy ret-retimen baıandasaq, máselen, kókpar oıyny – uıymdastyrýshylyqty talap etetin sport. Sondyqtan buǵan tyń­ǵylyqty daıyndalý kerek. Osy rette attardy shekaradan ótkizý ájeptáýir másele bolyp tur. Onyń sheshimi – Qyrǵyzstan komandasy ǵana attaryn ózderimen birge alyp kelse, basqa komandalarǵa kókpar jylqylaryn osyndaǵy jigitter ózderi daıyndap beredi. Dúnıejúzilik talap boıynsha kókparshylar serkeniń ornyna mýlıaj, ıaǵnı jasandy serkeni tartady. Kókpar jarysyna qatysýǵa 11 memleketten ótinish kelip túsken. Jalpy,

V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda sporttyń 21 túri boıynsha sportshylar jarysady. Taǵy bir ereksheligi, bul saıysta kameralary bar drondar qoldanylady. Olar shabandozdardyń qasynda ushyp júrip, árbir qımyldy beınege túsirip otyrady. Keıbir tartysty, kúmán týdyrǵan jaǵdaılar bola qalsa, tóreshiler beıneni qaı­talap kóredi. Sondaı-aq dron kómegimen oıyndardaǵy eń áserli, ádemi sátter baıaý re­jimde kórermenderge qaıtalap kór­­setiledi. Sporttaǵy zamanaýı tehnologııa, arnaıy effektiler osylaısha tuńǵysh ret kókpar oıyn­darynda da qoldanylady.

Basynda dúnıejúzilik oıyn­darda 20 sport túri edi. Oǵan qyr­ǵyzdardyń óti­nishimen kókbóri etnosporty 21-inshi bolyp en­gi­zildi. Sonda aldaǵy oıyndarda bul at sportynyń eki túrinen jarys ótedi. Biri – qazaqsha kókpar, ekin­shisi – qyrǵyzdardyń kókbórisi. Ekeýinde de birshama erekshelik bar ekenin aıtty bas tóreshi. Máselen, qazaqtyń kókparynda serke sheń­berge tastalady. Qyrǵyzdarda qazandyqqa salynady. Sondaı-aq jetekke alý, qamshy basý sekildi erejeler qazaq kókparynda joq. Degenmen erteńgi jarysta kókpar men kókbóriniń shabandozdary uzyndyǵy men eni jaǵynan aýdany birdeı alańda jarysqa túsedi. Sebebi qazaq pen qyrǵyzdyń serke tartý oıynynda alańdardyń da aıyrmashylyqtary bar eken. Qazaqtyń kókparshylary bul at sportynyń ekeýine de qatysady. Qazir elimizdiń kókpardan qurama koman­dasy Almaty jerinde da­ıyndyq jat­tyǵýlaryn jasap júr. Olardyń ishinde Túrkistan oblysynan Nyshanbaı Abylaı, Dáýlet Aıtanov sekildi myqty shabandozdar bar. Ońtústiktiń on shaqty oǵlany qazir ulttyq qurama quramynda jattyǵyp jatyr. Kókpar oıyndaryndaǵy basty favorıtter – Qazaqstan men Qyr­ǵyzstan komandalary. Qazaqstan quram­asynyń basty qarsylasy da – qyrǵyzdyń kókparshylary.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıy­nyna qatysýǵa ótinimdi qabyldaý 11 shildede toqtatyldy. 90-nan asa el sportshylaryn jiberýge kelisim bergen. Endi aldaǵy oıyndarǵa 3 myńnan asa sportshy qatysady dep kútilip otyr. Bul týraly V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryn daıyn­daý jáne ótkizý dıreksııasy basshysynyń orynbasary Mu­ratbek Qypshaqbaev baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, búgingi semınarda uıymdastyrýshylar qazaqsha kókpardyń erejelerin 35 elden kelgen tóreshilerge túsindiredi. Túske deıin teorııalyq túrde dáris ótse, tústen keıin tájirıbe júzinde kórsetiledi. Árbir sport federasııasy endi osyǵan uqsas semınar-trenıngter ótkizedi. Máselen, bul semınarda kókpardyń negizgi erejeleri aıtyldy. Qazaqy kókparda atty alys­tan oraǵyta shaýyp kep, so­ǵyp ketýge bolmaıdy. Osy sekil­di túrli ereje-talap tóreshi­lerge jan-jaqty baıandaldy.

Kókparǵa bas-aıaǵy 12 komanda qatysady degen úmit bar. Jo­ǵaryda aıtqanymyzdaı Qazaq­stan men Qyrǵyzstan komandalarynan bólek barlyq eldiń kókparshylary atpen qam­tama­syz etiledi. Odan bólek, attyń er-turmany, ábzelderinen de eshqandaı másele týyndamaıdy. Kókparshylar kıetin kıimder de daıyn. Eger komandalar onǵa jetse, olımpıadalyq ádispen, oǵan jetpeı 5-6 komanda bolyp qalsa, aınalma tásilimen jarysqa túsip, jeńimpazdar anyqtalady.

Osy Dúnıejúzilik kóshpeliler jarysynda Qazaqstan atynan 274 adam delegasııa retinde qatysady. Oǵan sportshylar da, tóreshiler de, sporttyń basy-qasyndaǵy uı­ym­dastyrýshy azamattar da kiredi.

Bul jarysta Qazaqstan ko­mandalyq esepte birinshi oryn alatyn shyǵar degen úmit basym deıdi M.Qypshaqbaev. Túr­kııada ótken aldyndaǵy sa­ıysta komandalyq oryndar esep­tel­megenimen, kókpardan, sadaq atýdan, qazaqsha kúresten qazaq sportshylary altyn júlde jeńip alǵan eken. Sol jetistik osy joly taǵy da qaı­talansa degen tilek bárimizde bar.

Aqparat úshin bile júrgen abzal, jalpy, dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryn ótkizý ıdeıasy eń birinshi qyrǵyz aǵaıyn­dardan shyqty. Osyǵan baı­lanysty araǵa eki jyl salyp ótetin oıyndardyń úsheýi de Qyrǵyzstannyń Sholpan-ata jerinde uıymdastyryldy. Eń alǵashqy dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń jalaýy 2014 jyly jelbiredi. Sodan keıin tór­tinshi oıyn Túrkııa jerinde ótse, endi, mine, besinshi márte kóshpeli halyqtardyń sportshylary qazaq elinde jarysqaly jatyr.

Kóshpeliler oıyndarynyń aýqymy jyldan-jylǵa keńeıip keledi. Sebebi oǵan tek túrki, kóshpeli bolǵan elder ǵana emes, tarıhynda otyryqshy sanalǵan memleketter de qatysýǵa nıet tanytyp otyr. Bul birulttyq, ıakı etnosporttyń jazǵy dúnıejúzilik olımpıadasy ispetti. Negizinde o basta kózdelgen maqsatta da sondaı bolǵan eken: kóshpeliler oıyndaryn álemdik jazǵy olım­pıadanyń ulttyq sport bo­ıyn­sha balamasyna aınaldyrý. Uıym­dastyrýshylar kóshpeliler oıyndaryn sol dárejege jetkizý boıynsha jumystar júrgizilip jatqanyn aıtady.

ShYMKENT