Bilim oshaqtary jańa oqý jylyna daıyn ba?

Oqýshy qaýipsizdigi –  basty nazarda

Oqý-aǵartý mınıstri Ǵa­nı Beısembaev pen Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıa­sat Nurbek atqarylyp jat­qan jumys týraly, Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov bi­lim berý nysandaryndaǵy qaýip­sizdiktiń aǵymdaǵy jaǵdaıy jó­nin­de baıandady. Sondaı-aq otyrysta birqatar jekelegen óńir ákimderi jańa oqý jylyna ázirlik týraly aqparat berdi.

Aldaǵy qyrkúıek aıynda 3,9 mln oqýshy mektepke barady. Onyń 360 myńǵa jýyǵy – birinshi synyp oqýshylary. Osy jylǵy bilim kúnine qaraı elimizde 61 jańa mektepti paıdalanýǵa be­rý josparlanǵan. Jalpy, 2024 jylǵa arnalǵan josparǵa sáıkes, bıyl 536 myń oqýshyǵa arnalǵan 302 jańa mekteptiń esigi ashylady.

Úkimet basshysy bilim berý ınfraqurylymynyń jáne búkil oqý úderisiniń jańa oqý jylyna tolyq ázirligin qamtamasyz etý­­diń mańyzdy ekenine nazar aý­dar­dy. Paıdalanýǵa beril­gen­­­nen keıin mektepterdi bala qa­byl­­daýǵa daıyndaý úshin de úl­ken jumys atqarylatynyn atap ótti. Ǵımaratqa, oqý kabı­ne­­­tine, ashanaǵa qoıylatyn bar­lyq qaýipsizdik sharttaryn, sa­nı­tarlyq-epıdemııa­lyq já­ne órtke qarsy talapty oryndaý
qajet.

Premer-mınıstr mektepter­di jyldamdyǵy joǵary ınternetpen qamtamasyz etip, pándik kabınetterdi, zerthanalar men sport zaldardy jabdyqtaýdy tapsyrdy. Bul tek «Jaıly mektep» ulttyq jobasyna emes, barlyq bilim berý nysandaryna qatysty qoıylyp otyrǵan talap ekenin eskertti.

Sóıtip, birqatar óńirde keı­bir oqý oryndarynyń daıyndy­ǵy alańdaýshylyq týǵyzyp otyr­ǵanyn alǵa tartty. Máselen, jańa oqý jylyna deıin úlgermeı qalý qaýpi bar joǵary bilim oshaq­ta­rynyń jeteýi Aqtóbe oblysynda ornalasqan.

«Qurylys jumystary negiz­­siz sozylyp ketti. Osy baǵyt­ta barlyq kúsh-jigerdi birik­tirip, nysandardyń bel­gilen­gen merzimde tapsyrylýyn qam­ta­masyz etý qajet. Son­daı-aq tamyz aıynda kúrdeli jón­deý jumystarynyń barlyǵy aıaqta­lýǵa tıis. Alaıda 18 mektepte josparlanǵan jumystardyń 30%-y ǵana oryndalǵan. Bul Qa­raǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Ulytaý oblystaryna qa­tysty. Bul óńirler shuǵyl sharalar qabyldamasa bolmaıdy. Balalar taza ári yńǵaıly kabınetterde bilim alýy úshin oqý úderisi bastalǵanǵa deıin jóndeý jumystaryn aıaqtańyzdar. So­nymen qatar oqý jyly bastal­ǵansha, fızıka, hımııa, bıologııa, robottehnıka boıynsha myńǵa jýyq pándik kabınet satyp alynýy kerek. О́ńir ákimdikteri Oqý-aǵartý mınıstrligimen birlesip, barlyq mektepte zamanaýı pándik kabınetter ashý úshin keshendi jańǵyrtý jumystaryn ýaqtyly qamtamasyz etýi lázim. Bul ju­mysqa salǵyrt qaraýǵa bolmaıdy», dedi O.Bektenov.

Úkimet otyrysynda bilim berý uıymdaryndaǵy qaýipsizdik máselesi de jan-jaqty talqylan­dy. Bıyl IIM tarapynan 2 655 nysan tyńǵylyqty tekserýden ótken. Nátıjesinde, myńnan astam buzýshylyq anyqtaldy. Quqyq qorǵaý organdary arqyly 95 mln teńgege aıyppul salynyp, bilim salasyndaǵy 340 basshy jaýapkershilikke tartyldy. Búginde kóptegen bilim berý uıymy beınebaqylaýmen 100% jabdyqtalǵan. Alaıda je­ke qurylym kameralarynyń tek 55%-y ǵana «Jedel basqarý ortalyǵyna» shyǵarylǵan. Bul is boıynsha eń nashar jaǵdaı Jambyl, Shyǵys Qazaqstan oblys­tary men Almaty qalasyn­da qalyptasyp otyr.

Jeke nysandardyń 85%-y dabyl túımelerimen qamtamasyz etilgen. Shyǵys Qazaqstan, Aty­raý, Mańǵystaý oblystary dabyl túımelerimen eń az qamtylǵan aımaqtar qatarynda. Adam sany 700-den asatyn bilim berý nysandary radıobaılanys quraldary, qyzmettik qarý, jedel mobıldi toptary bar lısenzııalanǵan kúzet uıymdaryn tartýǵa tıis. Alaıda Ishki ister mınıstri atap ótkendeı, jekelegen nysandarda kúzetshiniń kóbi – qara­paıym vahter men zeınetkerler.

«О́ńir ákimderi bilim berý uıym­daryn lısenzııalanǵan kúzet­pen, týrnıketpen, jedel bas­qa­rý ortalyǵyna qosylǵan ka­me­ralarmen jabdyqtaýy qa­jet. Ishki ister mınıstrligi osy baǵytta tekserýdi jalǵastyrsyn. 1 qyrkúıekke qaraı qaýipsizdik júıelerimen jabdyqtaý úlesin 90%-ǵa deıin qamtamasyz etip, jyl sońyna deıin 100%-ǵa jetkizý kerek», degen O.Bektenov vıse-premer Tamara Dúısenovaǵa ákimdikter júrgizip jatqan ju­mysty jeke baqylaýyna alýyn tapsyrdy.

1,7 mln oqýshy tegin tamaqtanady

Otyrys barysynda Pre­mer-mınıstr balalardy 1-sy­nypqa qabyldaý úderisin du­rys uıymdastyrý jáne mem­lekettik qoldaýǵa muqtaj ba­la­larǵa áleýmettik kómek kór­se­tý máselesine nazar aýdar­dy. Oǵan qosa, birqatar óńir ákimine tamaqtaný sapasyn jáne sanıtar­lyq-epıdemııalyq qaýipsizdiktiń qamta­masyz etilýin erekshe baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.

Jańa oqý jylynda 360 myń oqýshy alǵash ret mektep tabal­dyryǵyn attaǵaly tur. Úki­met basshysy olardy qa­byl­daý úderisiniń belsendi jú­rip jatqanyn, ony durys uıym­das­tyrý qajet ekenin aıt­ty. Sony­men qatar buryn bala­baq­shaǵa barmaǵan bolashaq oqý­shy­lar­ǵa kóbirek kóńil bólgen jón. Ol úshin mektepke deıingi meke­me­lerdegi konsýltasııalyq pýnkt­terdiń qyzmetin jandan­dyrǵan durys.

«Jańa oqý jyly qarsańynda memlekettik qoldaýǵa muqtaj bala­larǵa materıaldyq jáne áleý­mettik kómek kórsetilýge tıis. Bıyl 500 myńnan asa bala úshin 22 mlrd teńgeden asatyn bıýdjet qarajaty kózdelgen. Ákimdikter mektep formasy men kerek-jaraqtardy satyp alý úshin qarajattyń ata-analarǵa ýaqtyly jiberilýin qamtamasyz etsin», dedi O.Bektenov.

Sondaı-aq 1 qyrkúıekten bastap 1,7 mln bastaýysh synyp oqýshycy men áleýmettik osal sanattaǵy balalar tegin ta­maqpen qamtylatynyn aıt­ty. Mektepterde tegin tamaq­tan­dyrýdy uıymdastyrý maqsa­tynda ákimdikter qajetti qarajat bóldi.

Atyraý, Túrkistan, Jam­byl oblystarynyń birqatar mektebinde ashana joq. Úki­met basshysy osy óńir ákim­dik­terine tamaqtaný sapa­syn jáne sanıtarlyq-epıdemııalyq qaýipsizdiktiń qamta­masyz etilýin erekshe baqylaýǵa alýdy tapsyrdy. Oqý-aǵartý mınıstrine barlyq mekteptiń oqýlyqpen tolyq qamtamasyz etilýin baqylaýda ustaýdy min­dettedi.

Jaıly mektepterde «negizgi standart» bolýǵa tıis

Úkimet basshysy mektep, kol­ledj jáne joǵary oqý oryn­darynyń jumysyn jańa báse­kelestik deńgeıge shyǵarýdy tap­syrdy. О́ıtkeni elimizdiń áleýmettik jáne ekonomıkalyq damýy kóbine óskeleń urpaqtyń bilim deńgeıi men boıyndaǵy qundylyqtaryna baılanysty ekenin atap aıtty.

«Ártúrli salada balalardyń izdenis, zertteý jumystaryna degen qyzyǵýshylyǵyn anyqtaý, bilim berýdiń barlyq deńgeıinde olardyń qabiletin barynsha damytý mańyzdy. Mektep pen kolledjderdiń jáne joǵary oqý oryndary bazasynda stýdentter men oqytýshylardyń jetekshiligimen oqýshylar ózde­riniń bolashaq ınjenerlik ıdeıa­laryn júzege asyra alatyn, ár­túrli buıym men bólshekterdi qurastyrýdy jáne daıyndaý­dy úırenetin jalpyǵa birdeı qoljetimdi úıirmeler, tehnı­kalyq shyǵarmashylyq orta­lyqtaryn qurý kerek. Bilim be­rýdiń barlyq satysynda sapa boıynsha jańa talaptar bel­gilenýi qajet. Orta bilim sala­synda jaıly mektepter da­mýǵa yqpal etetin «negizgi stan­dart» bolýǵa tıis. Basqa mek­tepterdi olardyń deńgeıine beıim­dep, renovasııalaǵan abzal. Al joǵary bilim berýge keletin bolsaq, ulttyq joǵary oqý oryndarymyz ben jetekshi sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldary baǵyt berip otyrýǵa tıis», degen Premer-mınıstr, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıs­trligine jumys nátıjesine oraı fılıaldarǵa qoıylatyn talaptardy ázirleýdi tapsyrdy.

Tıisti saraptamalyq keńes qurýdyń jáne barlyq ýnıversıtetterge qoıylatyn talaptardy olardyń álemdik standarttarǵa sáıkestigi turǵysynan qaıta qaraýdyń mańyzyn atap kór­setti. Joǵary oqý oryndary kásiporyndarmen tyǵyz jumys isteý kerek. Al stýdenttik, magıs­tr­lik jumystardyń el ekonomıkasy úshin naqty nátıjesi bolýǵa tıis. Qoıylǵan mindetterdi iske asyrýǵa beıindi mınıstrlikter ǵylym men tehnologııalardy keńinen tanymal etý jónindegi keshendi jospardy qabyldaýy qajet.

Úkimet basshysy jańa oqý jy­ly qarsańynda jataq­ha­nalar­daǵy oryn tapshylyǵy máselesine de nazar aýdardy. Syrttan kelgen birde-bir stýdent baspanasyz qalmaýy kerek ekenin aıtty.

«О́ńir ákimderi, Oqý-aǵartý jáne Joǵary bilim mınıstrleri aıtylǵan máselelerdi jeke baqy­laýǵa alsyn. Barlyq bilim berý nysandary oqý jylynyń bastalýyna 100% daıyn bolýǵa tıis», dep qorytyndylady Úkimet basshysy.