Fýmıo KIShIDA, Japonııa Premer-mınıstri: Yntymaq pen damýǵa bastaıtyn dıalog

Sondaı-aq Fýmıo Kıshıda 10-11 tamyz kúnderi О́zbekstanǵa, 11-12 tamyz kúnderi Mońǵolııaǵa saparmen barýdy josparlaǵan. Búgin Kúnshyǵys eli Premer-mınıstriniń elimizge sapary aıasynda Japonııa men Ortalyq Azııa, onyń ishinde Qazaqstanmen aradaǵy berik baılanystar sóz etilgen maqalasyn jarııalaýdy jón kórip otyrmyz.

Ortalyq Azııamen baılanystyń irgesi berik

Japonııa men Ortalyq Azııa aımaǵyn, ásirese, Qazaqstandy Azııanyń tabıǵı erekshelikteri men mádenıeti baılanys­tyrady. Al Jibek joly arqyly ornaǵan qarym-qatynastyń tarıhy tym tereńde jatyr. Japonııa men Ortalyq Azııa arasyn teńiz ben qurlyqtan turatyn myńdaǵan shaqyrym bólip jatqanyna qaramastan, biz bir-birimizge mádenı jáne etnostyq jaǵynan jaqyndyǵymyzdy erteden sezinip kelemiz.

Japonııa Ortalyq Azııa memleketteri táýelsizdikke qol jetkizgen kezde alǵash­qylardyń biri bolyp, 1992 jyly ár memleketpen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatty. Sodan keıingi 30 jyldan astam ýaqyt aralyǵynda Ortalyq Azııaǵa árdaıym qoldaý kórsetip, dos peıil­di baılanysyn jalǵastyryp keledi.

«Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi

Ortalyq Azııanyń mańyzdylyǵyn udaıy nazarda ustaıtyn Japonııa álemde birinshi bolyp, 2004 jyly «Ortalyq Azııa + Japonııa» ózara árekettesý úlgisin iske asyrdy. Atalǵan format aıa­syn­da Astana qalasynda sol kezdegi Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Q.Toqaev myrzanyń tóraǵalyǵymen ótken birinshi kezdesýden bastap, búginge deıin Syrtqy ister mınıstrleriniń toǵyz kezdesýi uıymdastyryldy. Meniń de Syrtqy ister mınıstrleriniń 2014 jyly Qyrǵyz Respýblıkasynda ótken 5-shi, 2017 jyly Túrikmenstanda ótken 6-kezdesýlerine qatysyp, Ortalyq Azııa memleketterindegi áriptesterimmen kóptegen talqylaý júrgizdim. Sodan bergi 20 jyl ishinde turaqty jalǵasyp kele jatqan «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi aıasynda ótken kóptegen saıası dıalog pen jeke almasýlar búginde eki tarapty baılanystyryp turǵan berik negizge aınaldy.

Qazirgi kezeńde Ortalyq Azııa turaqty ekonomıkalyq damýǵa qol jetkizip, Eýropa men Azııany baılanystyratyn saýda joly retinde mańyzdylyǵyn arttyrady. Sonymen birge biz Ortalyq Azııa memleketterine halyqaralyq jaǵdaıdaǵy ózgeristerdiń túrlishe áser etetinin de túsinemiz. Ortalyq Azııa tóńireginde tosyn jaǵdaılar jıileı túskendikten, zań ústemdigine negizdelgen erkin de ashyq halyqaralyq tártipti qoldaıtyn jáne nyǵaıtatyn seriktes retinde «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogin odan ári nyǵaıtýdyń ýaqyty keldi dep bilemiz.

Osy turǵydan alǵanda, «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogine 20 jyl tolǵan osy jyly Qazaqstanda «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi aıasynda bi­rinshi ret memleket basshylarynyń jo­ǵary deńgeıdegi kezdesýin ótkizý der kezinde qolǵa alynǵan is-shara bolǵaly tur.

Yntymaqtastyqtyń jańa bastamalary

Energetıkalyq jáne mıneraldyq resýrstarǵa baı, sondaı-aq jas ta jiger­li adamı kapıtalǵa ıe Ortalyq Azııa­nyń ár memleketi IJО́-niń joǵary ósý qar­qynyna qol jetkizip, ári qaraı eko­nomıkalyq ósý áleýetimen álem nazaryn ózine aýdaryp otyr. Keıingi urpaq qamy úshin odan ári ilgerileı damýdy qamtamasyz etýde ónerkásipti ártaraptandyrý men jasyldandyrýdyń, baılanysty jaqsartý men kadrlardy daıarlaýdyń mańyzy zor.

Osyǵan oraı, Japonııa bul sammıtte Ortalyq Azııa memleketterimen birlese keleshek urpaqqa baǵyttalǵan yntymaqtasýdyń joǵary deńgeıdegi jańa bastamalaryn 3 basym baǵytta usynady. Atap aıtqanda:

1) Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy damýdyń jańa modeline kóshýdi ilge­ri­letetin «Ekologııa jáne ornyq­ty damý»;

2) Ortalyq Azııa aımaǵynyń óz ishindegi jáne Ortalyq Azııa men álem arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıta túsetin «О́zara baılanys»;

3) Iskerlik adamı resýrstar jáne áıelderdiń quqyqtary men múmkin­dikterin keńeıtý syndy salalardaǵy «Adam resýrstaryn damytý».

Bıyl Qazaqstandaǵy alapat sý tas­qyny kezinde Japonııa bógetter men sý qoımalarynyń mamandaryn shuǵyl attandyrýmen birge odan keıin de tasqyn zardabyn joıý men múmkindiginshe tezirek qalpyna keltirý maqsatynda ynty­maq­tastyq qarym-qatynas ornat­ty. Son­daı-aq tabıǵı apattardyń aldyn alý ba­ǵytyndaǵy mamandar­dy Ja­po­nııa­ǵa shaqyryp, túrli máse­leler­ge qa­tys­ty ózara pikir almasýlar júr­gizil­di. Odan bólek, ıadrolyq synaq­tar­dan zar­dap shekken Semeı qalasyna me­dısı­­na­lyq kómek kórsetip, densaýlyq saq­taý salasy qyzmetkerlerin oqytyp kele­miz. Sonymen qatar Japonııa ózi­niń ha­lyqaralyq yntymaqtastyqtaǵy bu­ryn­­ǵy tájirıbelerine súıene otyryp, Qazaqstannyń aımaqtyq damý sa­la­syn­daǵy yntymaqtastyqty júzege asy­­ratyn KazAID halyqaralyq damý agent­­tigine, onyń qyzmetkerleriniń áleýe­tin arttyrýǵa qoldaý kórsetti. Ja­po­­nııanyń búgingi kúnge deıin qosqan osyn­­daı úlesi Qazaqstannyń qazirgi damýy­na qyzmet etkenine qýanyshtymyz.

Ilgeriletilgen bastamalar aıasyndaǵy berik yntymaqtastyqtyń osyndaı nátıjelerine negizdelgen Japonııa men Ortalyq Azııa, Japonııa men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyq jańa dáýirge qadam basqaly tur.

Baıandy bolashaq jolynda

Qazaqstanǵa saparym barysynda osyǵan deıingi izashar qaıratkerler negizin qalap, qorǵap, qalyptastyrǵan berik irgetasta nyq turǵanymyzǵa kózim jetedi dep oılaımyn. Bul irgetastyń negizi Jibek joly arqyly baılanysqan Japonııa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy qatynastyń myń jyldan astam ýaqytqa sozylǵan tarıhynan jáne Ortalyq Azııa memleketteriniń táýelsizdiginen keıin jan-jaqty ushtasa, bekemdele túsken Japonııa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy baılanystan, «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi aıasynda qalyptasqan dostyq pen yntymaqtastyq jetistikterinen turatyny anyq. Osyǵan oraı, Japonııa men Ortalyq Azııanyń, sondaı-aq Japonııa men Qazaqstannyń birge júrip ótken tarıhynyń taǵylymyn úlgi ete otyryp, «Ortalyq Azııa + Japo­nııa» dıaloginiń Qazaqstandaǵy birinshi sammıti jemisti nátıje beretinine senimdimin.

О́zara tıimdi yntymaqtastyq qatynas­tar qurý jolymen jáne Japonııa men Ortalyq Azııa ilgeriletken jańa bastamalar negizinde Japonııa men Ortalyq Azııa, Japonııa men Qazaqstan aldaǵy 10, 20 jáne odan arǵy jyldary jarqyn bolashaq qurý úshin kúsh biriktirip, qatar júretin kezdi asyǵa kútemin.