Kósh kólikti bolsyn desek...

Ásirese alys shetelderden kelýshilerdiń jaǵdaıy qıyn. Mysaly, Irannan kelgen qandastarymyzdyń qujattaryn parsy tilinen qazaq nemese orys tilderine aýdaryp bere alatyn mamandar joq. Áleýmettik jelidegi aýdarmashy qyzmeti keıde aýa jaıylyp ketedi. Qujattaryn jóndeı almaı júrgende yqtııar hattarynyń merzimi de aıaqtalyp qalyp, qıynshylyqtarǵa tap bolady.

Qazir Petropavlda «Otan­dastar», Dúnıejúzi qazaq­ta­rynyń qaýymdastyǵy, «Qazaq tili» qoǵamdyq uıymdarynyń fılıaldary qoldarynan kelgenshe qandastarymyzdyń kóshi-qonynyń sátti bolýy­na qol ushyn berip otyr. Al «Teriskeı – bizge amanat!» degen uran kóterip júrgen «Táýekel» qoǵamdyq qorynyń isteri tipti zor. Qordyń basshysy Býrahan Dahanov kúndiz-túni osy ispen aınalysyp, jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júr. Memleket tarapynan qoldaý kórsetý mindeti jumyspen qamtý ortalyǵyna júktelgen. Alaıda olardyń túrli sıfrǵa ıe bolyp otyrǵandyǵynan basqa, belsendiligi tómendeý ekeni belgili.

Bıyl Soltústik Qazaq­stanǵa qonys aýdarýshylar men qan­dastardyń otbasyn qarsy alý­ǵa 191 eldi meken belgilengen. Kelgen qandastar men qonys aýdarýshylar osy eldi mekenderden ózderine unaǵan úılerdi satyp alady. Onyń jarty aqshasy memlekettik bıýdjetten tólenedi. Onyń kólemi 4 mln 283 myń teńgege deıin. Bul – segiz mıllıon teńgeniń úıin alatyn kóship kelýshiler sonyń jartysyn ǵana tóleıdi degen sóz. Mundaı tásil 2023 jyldan bastap engizildi, buryn qonys aýdarýshyǵa arnaıy úıler salynatyn. Biraq ol úılerdiń kóbi sapasyz bolyp shyqqandyq­­tan, baspanamen qamtý osyndaı ádiske kóshirildi. Qaltasynda úıdiń jarty aqsha­sy da joq aǵaıyndar úki­met bergen 4 mıllıon teńgeni bank­ten ıpotekalyq nesıe alyp, alǵashqy jarna retinde salýy­na da bolady.

Árıne, buǵan qol jetkizý de ońaı emes. Ondaılar tek kóship kelýshiler arasynan suranysqa ıe maman­dyqtar bo­ıynsha jumys isteıtinderine, otbasynda eńbekke qabiletti basqa da músheleri bolǵandarǵa jáne kámeletke tolmaǵan balalary bolǵanda ǵana beriledi.

2024 jylǵa oblysqa 2 909 adam­dy qabyldaý kvotasy be­ril­gen. Onyń 2 707-si – jumys kúshi artyq oblystardan qo­nys aýdarýshy, al 207-si – qan­dastar. Ázirge sonyń 1 324-i kóship keldi. Onyń ishinde 1 205 qonys aýdarýshy jáne 119 qan­das. Aıta ketetin jaıt, kó­ship kelýshilerdiń 661-i – eń­bek­ke qabiletti jastaǵylar, 592-si – balalar, 48-i – zeınetker.

Kóship kelýshilerdiń bar­lyq qujaty tıisti talapqa saı bolsa, otbasy músheleriniń árqaısysyna 258 440 teńgeden járdemaqy beriledi. Bul 70 AEK-ke teń. Al kóship kelýshiler ózderine unaǵan turǵyn úıdi taba almaı, jaldaǵan úılerde turyp kelse, 12 aıǵa deıin kommýnaldyq jáne jaldaý shyǵyndary úshin otbasynyń quramyna baılanys­ty aı saıyn 55 380 teńgeden 110760 teńgege deıin óteledi. Kóship kelgen aǵaıynnyń ul-qyzdary tehnıkalyq jáne kásiptik bilim alýǵa oqyǵysy kelse kýrstarǵa tegin joldamalar beriledi.

Árıne, jumyspen qamtý ortalyǵynyń sheneýnikteri qonys aýdarýshylar men qandastardy tartýǵa ózderi júre almaıdy. Sondyqtan 10 mıllıon teńgeniń tende­rin jarııalap, ony jýyrda Ánýar Toqpanovtyń «Rýh-Til-Jańǵyrý» qory jeńip alyp, jumysqa kiristi. Ázirge onyń qyzmetkerleri Ońtústik Qazaqstan oblysyna baryp, birshama qonys aýdarýshyny shaqyryp keldi. Munda kelgenderge kómek qolyn sozyp, túrli jaǵdaı jasaıtyn aqparattyq-túsindirý orta­lyǵyn ashty.

«Mundaı qoldaý koro­navı­rýsqa deıin de bolǵan, alaıda ol jabylyp qaldy. Biz ekinshi ret ashylyp otyrmyz. Mindetimiz – Soltústik Qazaqstan oblysyna qonys aýdarǵysy kelgen jandarǵa keńes berip, kóshi-qon úderisi týraly túsindirý. Call-ortalyqtaǵy mamandar qonys aýdarý jaıyn josparlap júrgen adamdardyń saýaldaryna telefon arqyly túsinikteme beredi. Zań tarmaqtary, úı alý máselesi, jumys týraly suraqtardyń barlyǵyna bizdiń ortalyqta jaýap alýǵa bolady. Bizdiń jumysymyz jańa jylǵa deıin sozylady», deıdi Ánýar Toqpanov. Bul azamattyń ózi osyndaı, túrli ulttyq sharalarǵa belsendi qatysyp júrgen elshil jigitterdiń biri edi, endi mynaý isine onyń tusaýkeserin atap ótýine qatysqandar sáttilik tiledi.

Al Býrahan Daqanovtyń res­pýblıkalyq «Táýekel» uıy­myna qarjylyq turǵydan myq­ty qoldaý kerek. Ol jýyr­da «Dostyq» úıinde óziniń «Táýekel. KZ» aqparattyq por­talynyń jobasymen tanystyrdy. Bul portalǵa qonys aýdarýshylar men alystan keletin qandastarǵa arnalǵan barlyq aqparat toǵystyrylmaqshy. Sonyń ishinde ár aýdannyń ınfraqurylymdary, qaı jerde ornalasqany, oblys ortalyǵynan qansha shaqyrym qashyqta ekendigi, qysy men jazynyń aýa raıy, halqynyń quramy, qansha fermer bar ekendigi, olarǵa qansha kásibı jumysshy kerektigi, qarsy alý sharttary, oblys aýmaǵynyń jetistikteri – bári-bári osy portalda jarqyrap turmaq. Kóship kelýshiler eshkimdi izdemeı, eshkimge jalynbaı, barlyq aqparatty osy portaldan alyp, ondaǵy qajetti telefondarmen qalaǵan jerine habarlasa alady. Al qajet dep jatsa, «Táýekel» uıymy olarǵa qol ushyn berýge daıyn.

Bul sharýa Býrahannyń eki jyldan beri aıtyp kele jatqan dúnıesi edi. Alaıda sol portaldy ashýǵa, júrgizýge qarjy tap­shylyǵy bolǵandyqtan, áli kúnge qol jetkizilmegen. Býra­han ózinde qarajat joq eken­digin ashyq aıtady. Jobany bireýlerdiń bir rettik shaǵyn kómegimen ǵana jasaǵan. Biraq ony júrgizetin tehnıkalyq qyz­metkerlerge, redaktoryna, alynatyn aqparattarǵa tó­leıtin aqshasy joq. Al qal­taly demeýshilerdiń aza­mat­tyń kúıip-pisip júrgen eldik isin tanýǵa áli óreleri jetpeı otyr. Bálkı aldaǵy ýaqytta esti-basty bir baı azamat qol ushyn berer degen úmit bar.

Soltústik Qazaqstan oblysy