Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Saýalnamaǵa taý-ken óndirý jáne óńdeý ónerkásibi, qurylys, saýda, aýyl sharýashylyǵy, kólik pen qoımada saqtaý salalaryndaǵy 2,7 myńnan astam kásiporyn qatysty. Ekinshi toqsanda taý-ken óndirý ónerkásibinde, kólik pen qoımada saqtaýda, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵynda shıkizat pen materıal baǵasynyń ósimi baıaýlaǵan. Mundaı qubylys taý-ken óndirý ónerkásibi men qurylystaǵy daıyn ónim baǵasynan da baıqaldy. О́ńdeý ónerkásibi men saýdany esepke almaǵanda, barlyq salada óndiris kólemi tómendegen. Úshinshi toqsanda aýyl sharýashylyǵyn (birshama baıaýlaýyn) qospaǵanda, kásiporyndar óndiris kólemi artady dep kútedi.
«Ekinshi toqsanda kólik pen qoımada saqtaý salasynda ǵana básekelestiktiń mańyzdylyǵy artty. Saýda naryqtyq básekelestik meılinshe áser etetin sala bolyp qalyp otyr, munda kásiporyndardyń 40,9%-y onyń óz bıznesine áserin sezinedi. О́ńdeý ónerkásibinde mundaı kásiporyndardyń úlesi – 35,7%, kólik jáne qoımada saqtaýda – 29,7%, aýyl sharýashylyǵynda – 23,7%, qurylysta – 19,9%, taý-ken óndirý ónerkásibinde – 14,6%», delinedi Ulttyq bank zertteýinde.
Kóptegen kásiporynnyń pikiri boıynsha el ekonomıkasynyń jaı-kúıi bıznesti júrgizýdegi negizgi kedergi bolǵan.
«Bıznestegi báseke, saýda jáne óńdeý ónerkásibine áser etedi. Kóbinese taý-ken óndirý ónerkásibi kásiporyndary men aýyl sharýashylyǵy úshin – salyq aýyrtpalyǵynyń deńgeıi men bilikti kadrlardyń jetispeýshiligi, al kólik jáne qoımada saqtaý, qurylys kásiporyndary úshin ekonomıkanyń jaı-kúıi kedergi bolyp sanalady. Kelesi 12 aıda barlyq sala boıynsha qarjylandyrý negizinen burynǵy kólemde saqtalady, bul rette qarjylandyrýdyń eń kóp ulǵaıýy kólik pen qoımada saqtaýda josparlanyp otyr. Investısııalardyń eń kóp qysqarýy – aýyl sharýashylyǵynda, al eń azy kólik pen qoımada saqtaýda bolmaq», dep málimdeıdi Ulttyq bank.
Sheteldik áriptestermen esep aıyrysýda paıdalanylatyn negizgi valıýtalar – rýbl men dollar.
«Ekinshi toqsanda teńge baǵamynyń rýblge qatysty ózgerýiniń teris áseri barlyq saladaǵy kásiporyndar úshin ósti. Teńge baǵamynyń dollarǵa qatysty ózgerýiniń teris áseri de taý-ken óndirý ónerkásibinen, sondaı-aq kólik pen qoımada saqtaýdan basqa barlyq saladaǵy kásiporyndar úshin artty. Saýdadan basqa barlyq salada banktik kredıtteý sharttary tıimsiz bolǵan kásiporyndar úlesi tómendedi. Kredıtteý sharttary qolaıly deńgeıden joǵary bolǵan kásiporyndardyń eń kóp sany taý-ken óndirý ónerkásibine (16,0%), al eń az sany kólik jáne qoımada saqtaý salasyna (14,7%) tıesili. Teńgemen alynǵan kredıtter boıynsha eń joǵary paıyzdyq mólsherleme kólik jáne qoımada saqtaý salasynda (19,6%), al shetel valıýtasynda – taý-ken óndirý salasynda (6,8%) baıqaldy. 2024 jylǵy úshinshi toqsanda kredıt alýǵa nıetti kásiporyndardyń eń kóp úlesi óńdeý ónerkásibine (21,7%), al eń az úlesi taý-ken óndirý ónerkásibine (11,4%) tıesili», delinedi habarlamada.
Sonymen qatar jyl ortasyna taqaý qurylystan basqa barlyq salada daıyn ónimge suranystyń artqany baıqaldy. Kelesi toqsanda barlyq saladaǵy suranys jaǵdaıy jaqsarady dep kútiledi. Esepti kezeńde satý rentabeldiligi barlyq salada joǵarylady. Bul kórsetkish basqa salalarǵa qaraǵanda taý-ken óndirý ónerkásibinde aıtarlyqtaı joǵary. Qarjy jylyn shyǵynmen jabýdy josparlap otyrǵan kásiporyndardyń úlesi taý-ken óndirý ónerkásibinde joǵary (11,0%) bolyp otyr. Qarjy jylyn tabyspen jabýdy josparlap otyrǵan kásiporyndardyń ishinde óńdeý ónerkásibi (51,7%) jáne saýda (50,7%) salalarynyń baǵalaýy barynsha joǵary. Qarastyrylyp otyrǵan barlyq salada jyldy tabyspen jabýdy josparlaıtyn kásiporyndar úlesi jyldy shyǵynmen aıaqtaýdy kútetinderdiń úlesinen kóp.
«Bank sektorynan tys, ıaǵnı jetkizýshilermen, merdigerlermen, tapsyrys berýshilermen, satyp alýshylarmen ózara esep aıyrysý boıynsha merzimi ótken bereshek jaǵdaıy ózgerdi. Ekinshi toqsan nátıjeleri boıynsha ortasha eseppen merzimi ótken (90 kúnnen astam) debıtorlyq jáne kredıtorlyq bereshegi bar kásiporyndar úlesi shamaly (tıisinshe 23,9%-dan 23,1%-ǵa deıin jáne 21,0%-dan 19,7%-ǵa deıin) tómendedi. Kólik pen qoımada saqtaýdan, sondaı-aq taý-ken óndirý ónerkásibinen basqa barlyq salada merzimi ótken debıtorlyq bereshegi bar kásiporyndar úlesi tómendedi», delinedi zertteýde.
