Investısııa tartýdaǵy irgeli is

Memleket basshysy aımaqqa jeke ınves­tısııa tartý ákim­der­diń eń basty mindetiniń biri bolýy kerektigin aıtqan bolatyn. Sondaı-aq Prezıdent «Barlyq memlekettik organ el ekonomıkasyna meılinshe kóbirek ınves­tısııa tartýǵa basa mán berýge tıis. Bul – negizgi basymdyq, olardyń jumysy da soǵan sáıkes baǵalanýy kerek», dedi.

Júktelgen mindetti oryndaý maqsatynda jaýaptylar atqaryp jatqan jumys az emes. Degenmen óńir turǵyndary ınvestısııa tartý baǵytyndaǵy jumystardy naqty nátıjege, ıaǵnı iske qosyl­ǵan óndiris, kásiporyndar men ashylǵan jumys oryndaryna qa­rap baǵalary anyq. Bul oraıda ázirge josparlanǵan jáne endi qolǵa alynǵan jobalardyń qarasy basym. Indýstrıaldy aımaqtarda ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda atqarylǵan jumys kóp. Bıznesti memlekettiń qoldaýy aıasynda bıýdjetten qar­jysy qaralyp, 18 nysan bo­­ıynsha jumys júrgizilgen. Mysaly, Saýran aýdany, Shaǵa aýylyndaǵy óndiristik parktiń elektrmen jabdyqtaý jáne gaz tartý nysandarynyń qurylysy aıaqtaldy. Túrkistan qalasynda 310 gektar ındýstrıaldy aımaq aýmaǵyn keńeıtý jáne ınfra­qu­rylym tartý jumystary da aıaq­talýǵa jaqyn. Onda gaz, sý, káriz qubyrlary tartylyp, 25 000 metr jaryq jelileri júzgiziledi. О́ndiristik parkke 100 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartý kózdelgen. Mańyzdy joba tolyq iske qosyl­ǵan soń, eki myńnan asa jańa jumys orny ashylady. Sondaı-aq búginde Maqtaaral, Shardara, Sozaq, Qazyǵurt, Ken­taý, Túlkibas, Báıdibek, Ordabasy ındýstrıaldy aımaqtarynda ınfra­qurylym júıeleriniń qu­ry­lys jumystary júrgizilgen. Shaǵyn óndiristik park qurylysy júzege asyrylyp jatyr. О́ndi­ris­tik park aýmaǵynda salynyp jatqan ǵımarattardyń 14-i iske qosyldy.

Oblys ákimi Darhan Satybal­dynyń tóraǵalyǵymen ótken óńir­lik ınvestısııalyq shtabtyń kezekti otyrysynda onnan astam jobanyń júzege asyrylý barysy, qazirgi jaı-kúıi saraptalyp, ózekti máseleler qaralǵan bolatyn. Máselen, Ordabasy aýda­nynda «Standard Petroleum & Co» JShS-nyń munaı óńdeý zaýyty qurylysynyń I kezeńi 2025 jyly júzege asady, 300 jumys orny ashylady. Sonymen birge Túlkibastaǵy kaýstıkalyq soda zaýytynyń ınfraqurylymyn jasaqtaý baǵytynda jumys júrip jatyr. Kelesi jyly ashylatyn óndiris ornynda 1 000 adam jumyspen qamtylmaq. Keles aýdanynda «Ecoculture-Eurasia» JShS 51 gektar jylyjaı kesheni jobasyn, «Talıfa» JShS Saýran aýdanynda keptirilgen jemisterdi óndirý, jańa pisken jemister men kókónisterdi óńdeý zaýyty jobasyn júzege asyryp jatyr. Saıram aýdanyndaǵy «Nurym Group» JShS-nyń qurama jem zaýyty jobasy boıynsha jergilikti bıýdjetten syrtqy ınfraqurylymdy júrgizýge 551 mln teńge bólingen. Oblystyń memlekettik satyp alý­lar basqarmasy tarapynan syrtqy ınfraqurylym júrgizý boıynsha merdiger kompanııa­ny anyqtaý úshin konkýrs jarııa­lan­ǵan. Sondaı-aq mal soıý kom­bı­naty jáne janýarlardyń qal­dyq­tar­yn tereń óńdeý zaýy­tynyń qaıta óńdeý pýnktteri úshin 140 gektar jer ýchaskesi anyqtalyp, 60 gektar jer ýchaskesi satyp alyn­ǵan.

«Nurym Group» JShS-nyń zamanaýı mal bazary jobasynyń jobalyq-smetalyq qujattamasy da ázirlenip jatyr jáne jobaǵa qajetti 38,3 gektar jer ýchaskesi satyp alynyp, qujattaryn rásim­deý boıynsha jumys bastaldy. Budan bólek, Arys qalasynda «Turkestan agro.kz» JShS-nyń 1 380 gektarǵa jańbyrlatý júıesi engi­ziledi.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarǵa ınvestısııalyq jeńildikterdi saralap berý, neǵurlym kóp aqsha salsań, soǵurlym kóp jeńildik alasyń degen ustanym basty qaǵıda bolýy qajettigin aıtty. Investısııa tartý jumysyn júıeli júrgizý kerektigin min­dettedi. Osy oraıda jaýapty basqarma basshylary, aýdan, qala ákimderi árbir ınvestor men kásipkerge qoldaý kórsetip, súıe­meldeý jumystaryn júr­gizýdi jalǵastyrsyn. Inves­torlar men kásipkerler de jobany ýaqtyly júzege asyrýǵa kúsh salýǵa tıis. О́ndiris oryndaryn, jańa zaýyttar men sehtar ashý – basym baǵytymyz», dedi Darhan Satybaldy.

Sondaı-aq ınvestısııalyq shtab otyrysynda oblys ákimi kesteden keshigip jatqan kásip­ker­lerge jumysty shıratý, jedel­de­týdi tapsyrdy.

Investısııa tartý baǵytynda aýdandarda aýqymdy jumystar júrip jatyr. Mysaly, aýdan mártebesine ıe bolǵannan bas­tap Saýranda ınvestısııalyq áleýeti kóterilip, jańa múmkin­dik­terge jol ashyldy. Jeke ın­vestorlardyń aýdan aýmaǵynda ın­vestısııalyq jobalardy júze­ge asyrýǵa qyzǵýshylyǵy artqan. О́tken jyly 34,6 mlrd teńge ınves­tısııa tartylǵan bolsa, bıyl ınvestısııa kólemin 42 mlrd teńgege deıin jetkizý josparlanǵan. Aýdan ákiminiń málimdeýinshe, 2024-2025 jyldar aralyǵynda jalpy quny 61,4 mlrd teńge bolatyn 102 ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelip otyr. Atap aıtqanda, óńdeý ónerkásibi salasynda 23 joba júzege aspaq. Onyń ishinde jıhaz jasaý baǵytynda 12 sehty iske qosý josparlansa, búginde 9 seh óz jumysyn bastap ketti. Jyl sońyna deıin taǵy 3 jıhaz jasaý orny paıdalanýǵa berilmek. Budan bólek, qurǵaq qurylys qospalaryn óndiretin, transformator qurastyrý jáne jóndeıtin, qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeý baǵytynda, jańbyrlatý qondyrǵylaryn óndiretin, teri, maqta jáne maqta shıtin óńdeıtin, jylyjaı, tigin sehtary men ónerkásiptik tońazytqysh jabdyqtaryn óndi­retin kásiporyn aldaǵy ýaqytta iske qosylady. Aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda 41 joba bar. Sy resýrstaryn únemdi paıdalaný maqsatynda 1 051 gektarǵa jańbyrlatyp jáne tamshylatyp sýarý qural-jabdyǵyn ornatý boıynsha 5 joba josparlanyp, ornatyldy.

Tamaq ónimderi boıynsha 3 jobany júzege asyrý kózdelse, sút taýarly fermasy boıynsha 3 joba iske asyrylmaq. Mal sharýa­shylyǵyn damytý baǵy­tyn­da bordaqylaý jáne mal soıý alańdary men qus fermasyn salý, balyq sharýashylyǵy men mal azyǵyn daıyndaıtyn kombıkorm sehyn ashý josparda bar. Sonymen qatar 4 gektar jerge ónerkásiptik jylyjaı jáne 1,7 gekterǵa fermerlik jylyjaı salý kózdelip otyr. Qazirgi tańda osy atalǵan jobalar boıynsha barlyǵy 39 joba iske qosylyp, 650 jańa jumys oryndary ashyldy.

Qazaqstan-Qytaı iskerlik ke­ńe­si eki el arasyndaǵy saýda-eko­­no­­mıkalyq jáne ınvestısııa­lyq yntymaqtastyqty damytý­dyń mańyzdy quralyna aınalyp otyr. Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy qatys­qan jıynda mańyzdy kelis­sózder júr­gizilgen bolatyn. Is-shara qorytyndysy bo­ıynsha qytaılyq bıznesmen­der­­men jalpy quny 1 mlrd 615 mln dollardy quraı­tyn 4 iri ınvestısııalyq joba bo­ıynsha ynty­maqtastyq týraly me­moran­dým­ǵa qol qoıyldy. Atap aıtsaq, Túr­kistanda bes juldyzdy qonaq­úı kesheni men akvapark jáne beı­ne­baqylaý kameralaryn shyǵa­ratyn zaýyt salynbaq. Jo­ba­nyń jalpy quny 270 mln dollardy quraıdy. Qazir arnaıy ekonomıkalyq aımaqtan 11,8 gek­tar jer ýchaskesi naqtylanǵan. Onda 18 qabatty qonaqúı, akvapark jáne vılla kesheni boı kóteredi dep josparlanǵan. Al aýqymdy ınvestısııalyq joba «Chian Chuangshi Construction Group» kompanııasyna tıesili.

Sonymen qatar aımaqta balamaly energııa kózderin óndirý bo­­­ıynsha da birqatar joba júzege aspaq. Atap aıtqanda, qýattylyǵy 500 MVt bý-gaz qondyrǵysy jáne qýattylyǵy 300 MVt kún elektr stansasy, sondaı-aq elektr jeli­si­niń metall tirekterin jáne ener­gııa jınaqtaý júıelerin ón­di­retin zaýyt bazasynda elektr stansasyn salý týraly sheshim qabyldandy. Atalǵan jobalardy iske asyrý úshin Báıdibek, Saýran, Túlkibas aýdandarynan jer telimderi naqtylandy. Qýat kózin kóp qajet etip, ózge óńirlerden alyp tutynatyn oblys úshin joba asa mańyzdy. Qazir Qytaıdyń «China Energy Overseas Investment Co.,Ltd» kompanııasy jobaǵa 915 mln dollar bólip otyr. Al Ordabasy aýdanynda «Central Asia Aluminium» JShS alıýmınıı buıymdaryn óndiretin zaýyt qurylysyn bastamaq. Quny 17 mln dollarǵa baǵalanyp otyr. О́ńdeý ónerkásibi salasyndaǵy ınvestısııalyq jobany iske asyrý arqyly jańa jumys oryndary ashylady.

Elimizde maqta ósirýmen aınalysatyn jalǵyz óńirde búginge deıin toqyma ónerkásibi durys jolǵa qoıylmaǵany jıi aıtylyp keledi. Saldarynan shıkizattyq ekonomıka deńgeıinde qalyp, al maqta baǵasy jyl ótken saıyn arzandap, sharýalar eńbeginiń jemisin tolyq kóre almaı otyr. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý baǵytynda maqta ósirip, odan buıym shyǵaryp, álemge eksportyn jolǵa qoıǵan qytaılyq kompanııalarmen ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizildi. Nátıjesinde, oblys aýmaǵynda maqta talshyǵyn qaıta óńdeıtin zaýyt, jip ıirý zaýyty men mata fabrıkasy salynady. «Xinjiang Lihua(Group) Co., Ltd» kompanııasy atalǵan jobalarǵa jalpy 440 mln dollar kóleminde ınvestısııa baǵyttamaq. О́ńirdiń kórshi О́zbekstanmen de saýda qatynasy jaqsy damyǵan. Eki el yntymaqtastyǵy aıasynda Túrkistan oblysy Tashkent, Horezm, Ferǵana, Jyzaq, Syr­darııa, Samarqan oblystarymen memorandýmdarǵa qol qoıdy. Túr­kistan oblysy qurylǵannan bas­tap ekonomıkaǵa 4,3 trln teńge ınvestısııa tartylyp, 200-den astam joba iske qosyldy. Qosymsha 1,7 trln teńgege 9 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylatyn TOP-20 iri ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý jos­parlanyp otyr. Oblysta saýda, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý óner­kásibi, qurylys jáne taǵy basqa salalarda О́zbekstan kapı­ta­­lynyń qatysýymen 40-qa jýyq kom­panııa jumys isteıdi.

Sońǵy aılarda qurylǵan ındýs­trıaldy aımaqtardyń biri – Keles aýdany, Aqtóbe aýyldyq okrýginen, Jetisaı baǵytyndaǵy joldyń bo­ıynan aýmaǵy 300 gektar bolatyn «Keles» ındýstrıaldy aımaǵy. Infraqurylym núktelerin esepke ala otyryp, aýdan ákimdigi jer telimin de usynǵan. Al Túrkistan ındýstrıaldy aımaǵynan soǵylǵan 2 braýnfıldte búginde jıhaz jáne shulyq buıymdaryn óndirý sehtary jumys isteıdi. Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń málimetinshe, jalpy ındýstrıaldy aımaqtar­dyń ınfraqurylymyna bıýdjetten jumsalǵan qarjy 10 ese ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi. О́ńirde óndiristik park boıynsha 39 óndiristik ǵımaratty qurý josparlanǵan. Birinshi kezeń boıynsha 10 ǵımarat qurylysy aıaqtalyp, ınvestısııa somasyna 10 joba iske asyrylýda. Al ekinshi kezeń boıynsha 12 óndiristik ǵımarattyń qurylys jumystary bastaldy. О́ndiris oryndarynda ornalasatyn ınvestısııalyq jobalar pýly jasaqtalyp, me­mo­randýmdarǵa qol qoıyldy. Úshinshi kezeń boıynsha 17 óndiristik ǵımarattyń qurylys jumystary da bastalǵan.

Aıta ketelik, óńirdiń damýy­na oń serpin beretin ındýs­trıaldy aımaqtarmen qatar jo­balardy «TURAN» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵyna tartý jumystary da júrgizilip jatyr. Olardyń qatarynda sheteldik kompanııanyń tekstıl klasteri, polımerli qubyrlar, taý-ken metallýrgııa keshenine arnalǵan qurylǵylar shyǵaratyn zaýyttar bar.