Shymqalaǵa óner murajaıy kerek

Odaq – qo­ǵam­dyq uıym. Mú­­­­she­le­ri­ne mem­­le­­ket tarapynan eshqan­daı jár­dem qa­ras­tyrylma­ǵan. Osy oraıda fılıal tóraǵasy sý­­­retshilerge már­tebe berý kerek degen oı aıtady. Eger qylqalam ıele­rine qoǵamda már­tebe berilse, olardyń eńbek­terin baǵa­laýǵa, eń talant­ty sýretshilerge túr­­li syıaqylar men jár­dem qara­jattaryn taǵa­ıyn­daýǵa múm­kin­dik­ter ashylar edi.

Á.Ahmetovtiń aıtýynsha, shetelden kópte­gen qonaq keledi. Olar shahardyń má­denı kórikti oryn­daryn kóp aralaıdy. Sonda sý­retshiler mýzeıin izdeıdi eken. Shymkent – Astana men Almaty sııaqty respýblıkalyq ma­­ńy­­­zy bar megapolıs. Biraq munda óz aldyna derbes murajaı joq. Sýret­shilerge arnalmaı-aq qoısyn, jalpy ólketaný murajaıy-aq bolsyn, sonyń bir buryshynda qala sýretshileriniń týyndylary tursa da jaman bolmas dedi ol.

Shymkent megapolıs atanǵaly bes jyldan asty. Biraq osy kún­ge deıin Oqýshylar saraıy, Kongres-holl sekildi ǵı­ma­rattar salynsa da, ólketaný mura­jaıy áli boı kó­termeı keledi. Keleshek Fos­for­shylar sara­ıy­nyń ornyn kere­met záýlim mýzeıge aınaldyrýǵa ábden bolady. Atqarýshy bılik, sodan soń osy nysandy qaramaǵyna alǵan, qury­lysyna jaýapty kompanııa bul usynysty jaqsylap nazarynda ustasa eken degen oıyn jetkizdi sýretshiler uıymynyń basshysy. Sol mýzeıde sheberler­diń úlken sheberhanasy bolsa dep arman­daıdy. Úlken ǵımarattyń bir buryshynda kilem toqýshylar, basqa jaǵynda músinshiler, taǵy bir aýmaǵynda sýretshiler óz eńbek­terin jasap jatsa, qandaı kere­met bolar edi. Bolashaqta týrıs­terdi tartýǵa da oń yqpalyn tıgi­zeri haq. Megapolıstiń ónerin, qazaq halqynyń ulttyq murasyn tamashalaýǵa kelgen jurt birden shahardyń ólketaný murajaıyna tarta berer edi. Jergilikti ákim­dik te qolónershi, sýretshi, músinshi­lerdi jan-jaqtan izdemeı, bir orta­lyqtyń aıasynan qınalmaı tabady. Bul – bar ǵumyry ónermen óril­gen Á.Ahmetovtiń janashyrlyqtan týǵan kezekti ıdeıasy.

Onyń aıtýynsha qazir qala aýma­ǵy úlkeıip keledi. Kóptegen má­­­denı nysan jańadan boı kó­ter­gen shaǵyn aýdandardan salynyp jatyr. Bul jaqsy-aq úrdis. Alaıda mýzeı sekildi naǵyz má­de­­nıet oshaq­tarynyń ortalyqqa ja­qyn bolǵany durys. Sebebi shal­ǵaıdaǵy nysanǵa adamdar kóp bara bermeıdi. Biren-saran týrıst kelse, barýy múmkin. Biraq qarapaıym halyq uzaq jol júrgisi kelmeıtini aıan. Sondyqtan mýzeı qala­nyń or­talyǵyna jaqyn aımaqta orna­lasqany abzal. Al murajaı galereıa zaly men sheberhanadan qural­ǵan záýlim ǵımarat bolsa, jurtty ózine tartatyn kúshti mýzeıge aınalar edi. Sýretshiniń pikirinshe, tipti bolashaq mýzeıdiń janynan Fransııadaǵydaı Lývr dámhana­syn jasaý kerek. Sol jerde óńirdiń sýretshileri, aqyndary, ánshileri bar, búkil óner ıeleri jınalyp, pikir almasyp, suhbat quryp, na­ǵyz mádenıettiń máıegin, ónerdiń qara­ shańyraǵyn qalyptasty­ryp, qazaq eliniń ońtústiginde óziniń qaıtalanbas Lývryn dúnıege áke­ler edi.

«Qylqalam óneri sheberleriniń sýretteri memleket tarapynan satyp alynbaıtyn bolǵan. Sondyqtan olar týyndylaryn bazarda, qara naryqta satyp, óz kúnderin ózderi kórýge májbúr. Sýretshiler qazir tek is-shara ótkende ǵana kerek bop qalady. Jýyrda joǵary jaqtan qońyraý shalyp, Tashkentte ótetin bıenallege bir sýretshini tezirek jibere qoıyńyzdar dep ótinish jasady. Taban astynda О́zbekstandaǵy is-sharaǵa kimdi attandyrarymyzdy bilmeı abdyrap qaldyq. Osyndaı mańyzdy oqıǵalar bolmasa, basqa ýaqytta qolyna qylqa­lam ustaǵan óner salasynyń ókilde­­rin asa kóp izdeı bermeıdi. Kezinde, 90-jyldary, qıyn jaǵ­daı bolǵanyn bárimiz jaqsy bilemiz. Sol kezde jan baǵý birinshi orynǵa shyǵyp, óner tasada qalyp ketti. Sondaı ýaqytta nebir myqty sýretshilerdiń týyndylaryn sheteldiń baılary arzymaıtyn baǵaǵa satyp aldy. Keıin kim bilsin, arada júz­degen jyl ótken soń, ol kartınalar baǵa jetpes óner týyndysyna aınalýy da ǵajap emes. Álemge áıgili sýretshi Van Gogtiń salǵan eńbekteri kózi tirisinde baǵalanbaı, keıin quny jetpes dú­nıege aınalǵan joq pa? Sol Van Gog qaıyrshylyqpen ómir­den ótken adam. Búgin­gi elimizdiń sýret­shileri­niń jaǵdaıy Van Gog­ten alysqa uzaı qoı­maǵan. Sol úshin óner ıesin kózi tirisin­de baǵalaý kerek», deıdi Á.Ahmetov.

Sýretshiler odaǵy Shymkent qalasy boıynsha fılıaly­nyń tóraǵa­sy qala ákimi­ne birne­she usynyspen hat joldapty. Hatynda Shymkenttiń sáýlettik kelbetin qazaq halqynyń ulttyq mádenıetine saı shyǵystyq úlgide damytaıyq degen usynystar aıtylypty. Sebebi syrttan kel­gen týrıst Shymqalaǵa aıaq basqanda qandaı shaharǵa tap bolǵanyn bir­den sezinýi kerek eken. О́ner ıesi О́zbekstandy úlgi etip, keskin-kel­beti naǵyz shyǵystyq mádenıet­ke saı úılesim taýyp órkendep jat­qan Tashkent qala­syn mysalmen keltirip ótti. Biraq, ókinishke qa­­raı, Shymkenttiń keıingi jyl­dary qalanyń kór­kin asyrǵan eskert­kish, músinderiniń sapasy men syr-sıpa­ty kóńil kón­shit­peıtinin málim etti. Naǵyz sheberlerge eńbegine arzı­­tyn baǵasyna jasatpaǵan soń, osyn­daı arzan dúnıeler jasalyp jata­dy. Máselen, sýretshi qalanyń sol­tús­tik bóligindegi aınalma jolda tur­ǵan túıeler músinin Oısylqara tó­line emes, basqa janýarǵa uqsap ket­ke­nin aıtady. Sondaı-aq Tashkent tas joly boıyndaǵy Alpamys batyr­ǵa arnalǵan eskertkishtiń janyna eki dáý arystandy otyrǵyzyp qoı­ǵany da sál aqylǵa qonymsyz ekenin aıtty.

О́ner maıtalmany sýret salý men beıneleý óneriniń tabıǵı taza sulýlyǵyn saqtap qalý óte mańyz­dy deıdi. Sebebi qarapaıym kórinis­ti, ómirdiń taza órnekterin salýdan qashqan eýropalyqtar búginde portret, peızaj salýdan qalǵan. Tipti bul jaǵynan talanttary kemip jat­­qan uqsaıdy. Onyń ornyna qa­zir Batystyń sýret óneri álemin esh­kim túsinbeıtin abstraktili beıne­ler basyp ketken. Osy oraıda, qa­zaq­tyń qylqalam ónerin sondaı ab­strak­­sıonızmnen saqtap, jas sýret­shilerge ómirdiń taza kó­ri­nisterin beıneleýdi úırete berý kerek degen oımen sózin qory­tyndylady.

ShYMKENT