Ań aýlaýǵa úsh jyl tyıym salyndy

Ertede Seneka degen ǵulama: «Adamdardy jaqyn tanyǵan saıyn ıtterdi jaqsy kóre beresiń», dep ishtegi sherin tarqatqan eken. It – janýar ǵoı, qapqysy kelse qabady.Erkeletseń, basyńa kún týǵanda odan  artyq dos joq. Qazaqtyń ıtti jeti qazynanyń birine qosatyny sodan. Al, adamnyń aıýandyǵy keıde haıýandardan da asyp ketedi. Bul, ásirese, qolynda myltyǵy bar ańqumarlarǵa kóbirek qatysy bolsa kerek. «Jezkıik» dep ánge aınalǵan momyn janýar bar. Baýyzdap jatqanda kózi móldirep jata beredi. О́zderi úshin artyqshylyq, ómiriniń qaýipsizdigi úshin úlken mini de bar edi. Sebebi, saıyn dalanyń erkesi jolaı ushyrasqan mashına kórse úıirimen qabattasa shaýyp, aldyn kesip ótkenshe toqtamaıtyn. Mundaıda delebesi qozǵan shoferlar ekilene qýyp, birazyn úıirden alyp qalatyn. Tóldegende, quralaıdyń sal­qy­nynda aýyl shetine deıin keletin. Jondary qyzyl jalqyn bolyp mań dalaǵa syımaı mańyrap jatar edi. Ol kezde adamdar meıi­rim­di me, tóldep jatqanda qarý kezemeıtin. Saryarqanyń sáni bolǵan mıl­lıondaǵan kıikter adamdardyń tabıǵatqa salǵan lańynan jappaı qyryldy. Múıizderi Qytaıǵa satyldy. Úıirler kúıekke túser kezde tekesiz qaldy. Adamdardyń qolymen jasa­lyp jatqan náýbet tek kıik­terge ǵana kelgen joq. Ońtús­tikte qyrǵaýyl degen qus bar. Qorazynyń ádemiligi kózdiń jaýyn alady. Qyzyldy-ja­syldy qanattary kún nurymen shaǵylysyp ushqany bir kerim. Aty qus bolǵanymen, tabıǵaty taýyqqa jaqyn qyrǵaýyl ushyp ta jarytpaıdy. Qalyń jyńǵyl, shiliktiń ishinde júredi. Ata qo­razdary mekıenderin ertip, ashyq alańǵa shyqqanda buryn qyrǵaýyl kórmegen adam: «Apyr-aý, japanda jaıylyp júrgen jaba­ıy taýyq pa?» dep tań qalar edi. Syrdyń boıyndaǵy aýyl­dardyń úı qustarymen birge jaıylyp júretin osy qyrǵaýyl da búginde «Qyzyl kitapqa» kirýdiń az-aq aldynda tur. Se­bebi, ańshysy bar, ańshy emesi bar, toǵaı ishin kezip, az jylda tuqymyn joıyp jibere jazdady. Oblysta tabıǵatty paıdalaný jáne retteý maqsatynda ótken úlken bir jıynda oblys ákimi Asqar Myrzahmetov esti jan uǵarlyqtaı sesti sóz sóılep: «Qa­rapaıym halyqta táýir myltyq joq. Ań-qusty ermekke qyryp jatqan memlekettik sheneýnikter. Osydan biriń týraly hattama tússin, sol kúni jumystan shy­ǵaramyn», dep zil kórsetken. Sodan ba, memlekettik qyz­metkerler senbi, jeksenbi bolsa myltyǵyn asynyp, taý asyp ketkendi qoıyp keledi. Tabıǵat qamqorshylarynyń qýanyshyna oraı, bıyldan bas­tap «Syrdarııa-Túrkistan mem­lekettik óńirlik tabıǵı parki» aýmaǵynda úsh jyl boıy ań aýlaýǵa moratorıı jarııalandy. Búgingi tańda munda Buhar buǵylarynyń basy 81-ge jetken. Olardyń óńirlik parktiń Boraldaı jáne Syrdarııa fılıaldarynda elik pen qyrǵaýyldardy qoldan ósirý úshin tuqymbaqtar qurýǵa bıologııalyq negizdeme jasalýda. Sol sııaqty Qarataý arqarlarynyń emin-erkin qo­nys aýdarýyn qamtamasyz etý maqsatynda ekologııalyq dálizdiń jobasyn daıyndaý jumystary osy jyly aıaqtalmaq. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan».