Bank sarapshylarynyń aıtýynsha, Orta dáliz Ortalyq Azııa, Kavkaz jáne Túrkııa úshin ekonomıkalyq ósim lokomotıvi bola alady. Atalǵan dálizben taýar aınalymynyń artýy aınaladaǵy elderdegi jumys oryndarynyń ashylýyna, kásipkerliktiń damýyna septesedi.
«Tıisti ınvestısııa baǵyttalǵan jaǵdaıda 2030 jylǵa taman bul dáliz arqyly júzege asyrylatyn tasymal ýaqyty 2 ese qysqaryp, júk tasymaly kólemi 3 ese artady. Ortalyq Azııa men Kavkaz arqyly Qytaı men Eýropany jalǵaıtyn bul dálizdiń temirjolyn, teńiz ınfraqurylymyn modernızasııalaý úshin ınvestısııa kerek. Dáliz tıimdiligin kúsheıtý úshin logıstıka men úılestirý isin alǵa jyljytyp, sıfrly tehnologııalardy engizý mańyzdy», delinedi bank habarlamasynda.
Halyqaralyq uıym qysqamerzimdi perspektıvada dáliz boıyndaǵy túıtkilderdi tarqatýǵa qabiletti 10 basymdyqty ataıdy.
Birinshi. Almaty aınalasyndaǵy kólik júktemesin jeńildetý úshin aınalyp ótetin temirjol jelisin salý kerek. Barlyq júk quramy Almatynyń qaq ortasyn kesip ótedi. Qalany aınalyp ótetin temirjol jelisi bul ýchaskedegi transporttyq baılanysty jaqsartar edi.
Ekinshi. Qazaqstan men О́zbekstan shekarasyn kesip ótý uzaq ýaqytqa sozylady. Shekaradaǵy shekteýlerge baılanysty keı kompanııalar júkterin aınalma marshrýttarmen jiberedi. Qazaqstan men О́zbekstan arasynda jańa temirjol jelisiniń salynýy júk ıeleriniń tikeleı baǵytty paıdalanýyna múmkindik berer edi.
Úshinshi. Kaspıı teńiziniń deńgeıi klımattyń ózgerýi saldarynan tómendep kele jatyr. Bul porttar jumysyna da áser etedi. Dál qazir Aqtaý porty qurylǵylarǵa, óz maqsatyn naqtylaýǵa muqtaj. Sonymen qatar porttyq operasııalar tıimdiligin arttyrý úshin ótkizý qabiletin keńeıtý de úlken mańyzǵa ıe. Mysaly, sý transportynan jaǵaǵa júkterdi tym baıaý shyǵarý problemasyn ár júk tıpine arnalǵan tıimdi krandardy paıdalaný jáne relstik júriske arnalǵan jańa qurylǵylar alý arqyly sheshýge bolady.
Tórtinshi. Jyljymaly quramnyń tapshylyǵy, ásirese, Grýzııadaǵy lokomotıvtiń jetispeýshiligi jetkizý merzimin uzartyp, Orta dáliz áleýetin shektep tastap otyr. Jyljymaly quram sanynyń kóbeıýi ótkizý qabiletin arttyryp, dáliz tıimdiligin ulǵaıtady.
Besinshi. Túrkııa shekarasyndaǵy Ahalkalakı temirjol ýchaskesin modernızasııadan ótkizý qajet. Ahalkalakı stansasy – dóńgelek eni ólsheminiń aýysatyn beketi. Dóńgelek juby ólsheminiń ózgerý úderisin jedeldetýdiń biregeı amaly – mýltımodaldy konteınerlik termınal salý nemese suryptaý stansasyn turǵyzý.
Altynshy. Grýzııadaǵy Potı porty 2023 jyly óziniń ótkizý qabileti shegine tolyq jetti. Porttaǵy júkti óńdeý boıynsha qýattylyqty keńeıtý jáne port pen ishki aýdandar arasyndaǵy temirjol baılanysyn jaqsartý konteıner tasymalyn arttyryp, olardy óńdeý ýaqytyn azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Jetinshi. Sıvas – Karsa – Grýzııa shekarasyndaǵy temirjol jelisi de modernızasııany talap etip tur. Bul – Orta dálizdiń temirjol qatynasyndaǵy eń álsiz tustyń biri.
Segizinshi. Ystanbuldaǵy Bosfor buǵazy arqyly kesip ótetin jańa temirjol jelisiniń qurylysy Orta dálizdiń túrkııalyq bóligindegi básekege qabilettilikti arttyra alady.
Toǵyzynshy. Rýmynııa men Bolgarııadaǵy temirjol stansalary men porttary arasyndaǵy qatynasty kúsheıtý úshin aıtarlyqtaı ınvestısııa qajet. Qarjylaı salymnyń jasalýy bul eki eldiń ishki jáne transshekaralyq baılanystaryn nyǵaıta túsýge sebep bolar edi.
Onynshy. Orta dálizdiń óne boıynda sheshimin kútip turǵan biraz túıtkil bar. Olar – saýda úderisterin jeńildetý jaıy, shekaralyq baqylaý men qyzmetterdi usyný sapasyn jetildirý máselesi. Sonymen birge kedendik jáne shekaralyq baqylaýdyń jetkilikti deńgeıde sıfrlandyrylmaýy tıimdi aqparat almasý múmkindigin shektep otyr.
