Beıbit atomdy saıasılandyrmaý kerek
Májilis depýtaty Nıkıta Shatalov AES qurylysy, qoǵamnyń alań kóńili týraly ashyq aıtty.
«AES-ke kúmán keltiretinderdiń negizgi ýaıymy stansanyń ekonomıkalyq tıimdiligine qatysty. Halyq qazirdiń ózinde elektr energııasy tarıfiniń qandaı bolatynyn bilgisi keledi. Biraq ol referendýmnan keıingi tehnologııany tańdaýǵa baılanysty ǵoı. Referendým arqyly biz ekonomıkanyń bolashaǵy táýeldi bolatyn belgili bir damý baǵytyna kelisip, boıdaǵy úreıdi jeńip, elde atom energetıkasyn damytý boıynsha túbegeıli sheshim qabyldaýymyz kerek. Qoǵamdy damý jolyna tartý lázim. Bul saıası júıemiz úshin erekshe jaǵdaı. Men Topardaǵy GRES-2 qansha qaldyq túzetinin mysalǵa keltirdim. Onyń qýaty AES-ten 4 ese álsiz bolady. Jyl saıyn mıllıondaǵan tonna kúl jerge tógiledi jáne munyń bári aýaǵa, úılerge jáne ókpege túsedi», dedi N.Shatalov.
Melıorasııa eski tehnologııalardy qoldaný arqyly júzege asyrylady jáne aýadaǵy zııandy zattardyń taralýyn qozdyratyn úıindilerdi drenajdaý qajet. Kómirdiń de, kúldiń de ózindik radıasııalyq fony bar ekenin umytpaǵan jón. AQSh-tyń búkil ıadrolyq ónerkásibi 60 jylda bir dúken kólemindeı ıadrolyq qaldyq shyǵardy. Shyqqan qaldyq óńdelip, qaıtalama otynǵa aınalady.
«Bolashaqta elde atom elektr stansasy salynsa, bizde tolyq otyn sıkli bolady. Bul ózimizdi ózimiz qamtamasyz etýge, qosylǵan quny joǵary ónimdi eksporttaýǵa múmkindik beredi. Beıbit atom saıası másele bolmaýy kerek. Álemniń iri ekonomıkalary osy jolmen júrip, tıimdiligin arttyryp, jańa tehnologııalardy jasaýǵa odan ári zertteýdi jetildirip, jedeldetip jatyr», dedi Májilis depýtaty.
Bárin der kezinde sheshken durys
Talqylaýdan saıasattanýshy Ǵazız Ábishev te tys qalmady. Elektr energııasy tapshylyǵy energııa balansynyń kórsetkishinen de, jaryqty merzimdi sóndirýden de aıqyn kórinetinin meńzegen ol, qarsy tarap AES-tiń qaýip-qateri týraly tezısterdi naqty dálelsiz, emosıonaldy deńgeıde alǵa tartatynyn, al ıadrolyq jobany qoldaýshylar onyń apat qaýpin qarsylasyna qaraǵanda tıimdi túrde joqqa shyǵaryp jatqanyn jetkizdi.
«Referendým oń sheshim qabyldansa da AES áp-sátte paıda bolmaıdy. Áýeli baıqaý jarııalaıtyn úkimettik komıssııa qurylady. Áleýetti merdigerler tenderlik qujattardy daıyndaıdy. Ol qujattar zertteledi. Odan keıin sheshim qabyldanady. Ári qaraı merdiger tehnıkalyq, qarjylyq jobalardyń tolyq paketin ázirleýge kirisedi. Buǵan bir jarym nemese eki jyl ýaqyt ketýi múmkin. AES-ke oryn daıyndap, ınfraqurylymmen qamtamasyz etip, ǵımarat salyp, reaktordyń qurylysyn júrgizip, iske qosý úshin 10-11 jyl ýaqyt kerek. Bul rette búkil úderis birden birneshe taraptan baqylanady. Merdiger kompanııanyń mamandary, MAGATE ınspektorlary, Úkimet sarapshylary jáne onyń arnaıy jaldaǵan táýelsiz keńesshileri ár qadanyń qaǵylýyn jiti qadaǵalap turady», dep túsindiredi sarapshy.
Aıtýynsha, AES-ti iske qosý – uzaqmerzimdi kúrdeli joba. Qoǵam ony jiti baqylap, qurylystyń qaýipsiz júrgizilip jatqanyn ár kezeńde teksere alady. Másele basqada, eger qazir beıbit atom energııasynan bas tartsaq, jańa kómir zaýytyn, jel qondyrǵysyn, kún panelderin salýǵa arnalǵan jobalarǵa qarjy quıýǵa, solarǵa senim artýǵa májbúr bolamyz.
«Bul jaǵdaıda 10-15 jyldan keıin munaı óndirý isi quldyrap, gaz tapshylyǵy ornap, elektr energııasyna ónerkásiptik jáne turmystyq suranys artsa, biz ıadrolyq jobany júzege asyra alamyz ba? Eger solaı bolsa, onyń baǵasy qansha turady, oǵan qol jetkizý jolynda qandaı shyǵyndarǵa ushyraımyz? Ol jaǵy taǵy beımálim», dedi Ǵ.Ábishev.
Qorshaǵan ortaǵa qolaıly
«Baıtaq» jasyldar partııasy apparat basshysy, ekolog Bekbergen Kereıdiń aıtýynsha, AES-ke qarsy bolyp júrgen azamattardyń basym kópshiligi – máseleniń baıybyna barmaı, dáleldenbegen aqparattarǵa senip, bos dańǵazaǵa eriksiz ilesip ketkender. Qoǵamǵa energetıkalyq tapshylyqtyń qaýpi men saldary týraly túsindirý jumystaryn áldeqaıda buryn bastap, AES-tiń mańyzy men mánin de tereńdetip uǵyndyrý kerek edi.
«Ekolog, ınjener-jerge ornalastyrýshy maman retinde aıtarym, AES-tiń qorshaǵan ortaǵa esh zııany joq. Reaktorlar aýany lastaıtyn qaldyqtardy múldem shyǵarmaıtynyn zor senimmen aıta alamyn. Energııa tapshy zamanda kórshi memleketterge táýeldi bolmaý asa mańyzdy. Búginde kúlli álem elderi kómirqyshqyl gazynyń mólsherin azaıtýǵa tyrysyp jatyr. Bul rette atom elektr stansalarynyń da mańyzy zor. AES-tiń ekologııaǵa tıgizer keri áseri bolmaǵandyqtan, álemde 415 reaktor úzdiksiz qýat kózin óndirip, toqtaýsyz jumys istep tur», deıdi.
Rasynda, AES qorshaǵan ortany munaı ónimi, tútin gazy, kúl sııaqty zııandy zattarmen lastamaıdy. Oǵan dálel – AES qoldanatyn elderde stansa mańynda balyq aýlaýdan jarys uıymdastyrylýy. Radıasııalyq áserdiń joqtyǵyna kóz jetkizý maqsatynda jarys kezinde balyqty aýlap qana qoımaı radıologııalyq zertteý jumystary da jasalady. Mine, álemdik tájirıbe osyny anyq kórsetti.
«Tek ekolog retinde ǵana emes, el azamaty retinde de meni óskeleń urpaq bolashaǵy qatty alańdatady. El ekonomıkasynyń damýyna halyqtyń ál-aýqaty artýyna da úzdiksiz qýat kózi qajet. Energetıkterdiń alda energııa tapshylyǵy bolady dep dabyl qaǵýy beker emes. Sondyqtan el keleshegi men bolashaq urpaqtyń qamyn oılasaq búginnen bastap energııa qoryn únemdep, AES salýǵa kelisim berýimiz kerek. Ekolog retinde AES kómirqyshqyl gazy men túrli ilespe gazdardy aýaǵa shyǵarmaıtynyn taǵy bir márte zor senimmen málimdeımin», deıdi B.Kereı.
