Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ekologııanyń ózekti másele ekendigine qaramaı keıbir ákimder ormandy alqaptardy satyp jibergen. Mysaly, Petropavl men Beskól aýlynyń ortasyndaǵy 5-6 shaqyrymǵa sozylatyn qarasa kóz toımaıtyn jap-jasyl orman alqaby satylyp, alýshylar onyń aǵashyn otap, ornyna qurylystar júrgizip jatyr. Bul uzaq ýaqytqa sozylǵan daý týdyryp, qazir qoǵam belsendileri biraz jerdi sot arqyly qaıtartty. Biraq áli de otalýǵa daıyndalǵan kóp alqaptar adamnyń arashasyn kútip tur. Bul iste belsendilerdi qoldap, Beskól aýlynyń halyq saılaǵan ákimi Qanat Dáribaev alda júrdi. Sol sebepti de ol halyq arasynda zor bedelge ıe boldy. Biraq óziniń aıtýyna qaraǵanda, qazir onyń óz basyn «ańdyǵan jaýlary» daýǵa qaldyryp, aıaqtalmaǵan talastar júrip jatyr.
Osyndaı áreketter basqa óńirlerde de bar ekendigi sózsiz. Mine, sondyqtan da ekologııany qorǵaý búginginiń ózekti máselesine aınalyp otyrǵanyn Prezıdent dóp basyp aıtty. Ekologııany qorǵaýdyń bir salasy tabıǵatty lastaıtyn qaldyqtardyń saqtalýyn utymdy uıymdastyrý. «Mundaılarǵa monıtorıng jasaıtyn ozyq júıe oıdaǵydaı jumys isteýge tıis» dedi Prezıdent Joldaýynda.
Petropavl qalasyndaǵy turmystyq qatty qaldyqtardy saqtaıtyn polıgonǵa «Qyzyljar Tazalyq» JShS ıelik etedi. Al jalpy oblys boıynsha qaldyqtar úıetin 450 oryn bar. Sonyń 11-de ǵana ruqsat berý qujattamasy bar, qalǵandary beı-bereketsiz úıile beredi. Osynyń ózi ekologııaǵa zııanyn tıgizýde.
Petropavl qalasynyń turmystyq qatty qaldyqtaryn kómetin «Qyzyljar Tazalyq» JShS qaraıtyn polıgon 1996 jyldan beri qoldanylyp keledi. Onyń aýmaǵy 28 gektardaı. Jobalyq qýaty boıynsha ol 1,5 mln tonna qaldyqty qabyldaı alady. Búgingi tańda ol 94%-ǵa tolǵan. Polıgon jyl saıyn orta eseppen 53-ten 62 myń tonnaǵa deıin qoqys qabyldaıdy. Bul kúnine 150 tonna degen sóz.
Qatty turmystyq qaldyqtar polıgonynda qaldyqtardyń ózdiginen janýy jıi bolyp turady. Bul qorshaǵan ortanyń aýasyn lastaıtyndyqtan ony óshirý sharalary jyldam qolǵa alynady. Qorshaǵan ortaǵa teris áserdi azaıtý úshin sý, aýa, topyraq jáne ósimdik jamylǵysynyń synamalaryn ala otyryp, qorshaǵan ortaǵa óndiristik monıtorıng júrgiziledi. Sondaı-aq jyl saıyn qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sharalar josparyna sáıkes aýmaqty kógaldandyrý júrgiziledi, sanıtarlyq qorǵaý aımaǵynda jasyl jelekter otyrǵyzylady.
Oblystyq ekologııa departamentiniń memlekettik ekologııalyq baqylaý bóliminiń basshysy Ashat Mapenovtiń aıtýyna qaraǵanda bul polıgon endi bir jyl ǵana qoqys qabyldaı alady. «Qoldanystaǵy ekologııalyq ruqsatty jáne qaldyqtardy kómýdiń qaldyq kólemin eskere otyryp, polıgondy paıdalaný merziminiń aıaqtalýy 2025 jylǵa deıin kózdelgen, sodan keıin bul polıgon rekýltıvasııalaýǵa jatady», deıdi ol.
Qazir respýblıkalyq Qaýipsizdik keńesi otyrysynyń 2023 jylǵy 15 mamyrdaǵy hattamasyna sáıkes, turmystyq qatty qaldyqtardyń jańa polıgondaryn salý jáne jumys istep turǵan qýattaryn keńeıtý, sonymen qatar olardy ekologııalyq jáne sanıtarlyq normalarǵa sáıkes keltirý jónindegi is-sharalar jospary ázirlengen. Osy josparda «Qyzyljar Tazalyq» JShS polıgonyn rekýltıvasııalaý boıynsha biraz is-sharalar kózdelgen, iske asyrý merzimi – 2026 jyl.
Sonymen qatar jyl saıyn polıgonda qaldyqtardyń arnaıy órtteý bolatynyn atap ótken jón. Máselen, 2024 jyldyń ótken kezeńinde TJ departamentiniń Petropavl qalasynyń tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń málimetine sáıkes qaldyqtar 2 órttelgen. Mundaıdyń paıdasy men qatar zııany birge júredi. Ekologııa departamenti júrgizgen jospardan tys tekserý nátıjeleri boıynsha «Qyzyljar Tazalyq» JShS kásiporny ekologııalyq talaptardy buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy, buzýshylyqty joıý týraly nusqama engizildi.
Bıylǵy «Taza Qazaqstan» sharasyna qatysqan azamattardyń boıyna qorshaǵan ortany lastamaý kerektigi týraly túsinik qalyptasty. Jastar óz belsendilikterimen qorshaǵan ortany lastaýshylarmen qyzý kúres júrgizýde. Kólikte otyryp kóshege shylymnyń tuqylyn tastaıtyn júrgizýshilerdi olar beınekóriniske túsirip alyp, polısııaǵa joldaıdy. Jas balalarǵa deıin qoqys laqtyrǵandarǵa eskertý jasaý dástúri qalyptasyp keledi. «Taza Qazaqstan» sharasyna birneshe aıdyń ishinde 3 mıllıonǵa jýyq azamat atsalysty. Júzdegen myń úıdiń aýlasy tazartyldy, 1 mıllıon tonnadan astam qoqys jınaldy. Osyndaı ıgi sharalardyń arqasynda qoǵamda jańa mədenıet, jańa qoǵamdyq etıka ornyǵyp keledi. Muny týǵan elge degen súıispenshilik, janashyrlyq deýge bolady. Ulttyń jańa sapasy osyndaı naqty sharalar arqyly qalyptasady. Bul ýaqytsha naýqan emes. Osy mańyzdy joba jyl boıy jalǵasa berýge tıis» dep atap ótti Prezıdent halyqqa arnaǵan Joldaýynda. Sondyqtan qorshaǵan ortada tazalyq saqtaý qazir mindetke aınalyp keledi.
Soltústik Qazaqstan oblysy
