Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul – Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymy reıtıngine qatysý tarıhyndaǵy eń úzdik nátıjesiniń biri. Reıtıngte BUU sarapshylary elektrondy qyzmetterdiń damýyn, adam kapıtalyn jáne telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy baǵalaýǵa basymdyq bergen.
Sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev bul jańalyq bizdiń sıfrlandyrýdaǵy jáne tıimdi memlekettik basqarýǵa qol jetkizýdegi jetistikterimizdiń dáleli bolatyn mańyzdy kórsetkish ekenin atap ótti.
– BUU reıtıngi eki jylda bir ret jasalady, ol 193 eldi baǵalap, elektrondy qyzmetterdiń damýy, adam kapıtaly men telekommýnıkasııalyq ınfraqurylym sııaqty negizgi aspektilerdi eskeredi. Bul jetistik – birlesken jumystyń nátıjesi. Biz qyzmetterimizdi árbir otandasymyz úshin qoljetimdi, qaýipsiz ári ınnovasııalyq etý úshin jumysty jalǵastyra beremiz, – dedi J.Mádıev.
BUU-nyń E-Government Survey esebinde negizgi kórsetkishter de atalǵan. Aıtalyq, Qazaqstan óte joǵary EGDI kórsetkishi bar elder tobyna kirip otyr. Iаǵnı elimiz 24-oryndy ıelenip, Izraılden keıingi orynǵa jaıǵasqan. Osylaısha, elektrondy úkimetti damytý ındeksi (EGDI) óte joǵary elder qataryna engen.
Osy jyldyń reıtınginde Qazaqstannan keıingi oryndarda Ýrýgvaı (25-oryn), Shveısarııa (26-oryn), Túrkııa (27-oryn), Fransııa (34-oryn), Qytaı (35-oryn), Kanada (47-oryn) ornalasqan. BUU-nyń 193 múshe memleketi baǵalanǵan bıylǵy reıtıng 2022–2023 jyldary jınalǵan derekterge negizdelgen.
Al onlaın-qyzmetter ındeksi (OSI) boıynsha Qazaqstan 10-orynǵa ıe bolyp, álemdik reıtıng kóshbasshylary – Ońtústik Koreıa, Danııa jáne Estonııamen qatarlasty. Sondaı-aq Qytaı, Germanııa, Aýstralııa sııaqty elderden ozyp, osy saladaǵy aldyńǵy qatarly elder qataryna kirdi.
TMD elderi arasynda kóshbasshylyqty bermeı keledi. Qazaqstan TMD elderi arasynda Reseı Federasııasynan (43-oryn), Armenııadan (48-oryn), О́zbekstannan (63-oryn), Ázerbaıjannan (74-oryn) ozyp tur.
Teńizge shyǵa almaıtyn elder arasyndaǵy joǵary jetistikterge (LLDC) de toqtala ketsek. Qazaqstan – bul sanattaǵy elder arasynda 0,9009 EGDI ındeksimen úzdikter toptastan V3 klasyndaǵy 1-orynǵa ıe. Odan keıingi oryndardy ózara bólisken Mońǵolııa, Armenııa, О́zbekstan, Moldova jáne Ázerbaıjan elderi bıylǵy kórsetkishteriniń óte joǵary bolýyna baılanysty EGDI tobyna birinshi márte qadam basyp, osy ortadan tabylyp otyr.
Teńizge shyǵa almaıtyn, baldary óte joǵary elderdiń ishinde EGDI reıtınginde eń úzdik qarqyndy Mońǵolııa kórsetti. Bul el 28 satyǵa kóterilse, odan keıingi Armenııa 16 satyǵa kóterilgen. Bul degenimiz bizdiń ǵana emes, jaqyn kórshi elderdiń de EGDI ındeksi jaqsaryp kele jatqanyn ańǵartady. Iаǵnı Qazaqstan osy kórsetkishtermen qalyp qoımaý úshin saladaǵy jobalarǵa jan bitirip, qamshyny barynsha basqany jón.
Telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy damytý baǵyty boıynsha da birshama oń nátıje bar. Elimiz telekommýnıkasııalyq ınfraqurylym ındeksi (TII) boıynsha óz pozısııasyn 23 orynǵa jaqsartyp, 41-oryndy ıelendi.
Sondaı-aq esepte Qazaqstan sıfrlyq ınfraqurylymǵa belsendi túrde ınvestısııa salyp, jasandy ıntellekt, blokcheın jáne zattar ınterneti (IoT) sııaqty ozyq tehnologııalardy engizý arqyly sıfrlyq transformasııa salasynda aıtarlyqtaı ilgerileýge qol jetkizgeni atap ótilgen. Bul bastamalar basqarýdy jáne memlekettik qyzmet kórsetýdi túbegeıli ózgertti, olardy qoljetimdi ári ashyq etti.
Bul rette Qazaqstan, Túrkııa jáne Qytaımen birge Parsy shyǵanaǵy elderi de keremet jetistikterge jetkeni atalady. Sondaı-aq memlekettik basqarý jáne qyzmet kórsetý salalaryn sıfrlandyrýǵa degen umtylysymyz joǵary ekeni de esepte eskerilip, bul baǵyttaǵy jumys sıfrlyq saýattylyq pen ınjenerlik-kommýnıkasııalyq tehnologııalarǵa basymdyq beretin ulttyq strategııalarmen nyǵaıtylǵany kórsetilipti.
Osylaısha, atalǵan elderdegi qarqyndy damý olarmen kórshiles elderge de de kóbirek áser etip, sıfrlyq transformasııanyń ósýi aımaqtyq sıpatqa ıe boldy. Iаǵnı Qazaqstan jaǵdaıynda ulttyq ınjenerlik-kommýnıkasııalyq tehnologııa jáne sıfrlyq saýattylyqty damytý strategııasy, sondaı-aq memlekettik qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa basa nazar aýdarý elimizdiń álemdik reıtıngterde odan ári ósýine jáne ony álemdegi sıfrlyq transformasııa kóshbasshylarynyń biri retinde nyǵaıtýǵa yqpal etip keledi.
Jalpy sıfrlyq tehnologııalardy damytý isinde Qazaqstan ońtaıly bastamalardy qolǵa alǵanyna biraz jyl ótti. Dese de Qasym-Jomart Toqaev jýyrdaǵy Joldaýynda elimiz sıfrlandyrý salasynda qol jetkizgen jetistikterin eseleı túsýge tıis ekenin atap ótti. Iаǵnı «Elektrondy úkimet» platformasyna jasandy ıntellekt tehnologııasyn barynsha engizýimiz qajet.
«Qazaqstan jasandy ıntellektini keńinen qoldanatyn jáne sıfrlyq tehnologııalardy damytyp jatqan elge aınalýǵa tıis. Bul – Úkimettiń basty mindetiniń biri. Parlament depýtattaryn osy jumysqa atsalysýǵa shaqyramyn. Kelesi jyly Astanada Jasandy ıntellekt ulttyq ortalyǵyn iske qosý kerek. Bul ortalyq oqýshylar, stýdentter, ǵalymdar jáne kásipkerler úshin árdaıym ashyq bolady», dedi Memleket basshysy.
Buǵan qosa Prezıdent sıfrlyq aktıvter men maınıngti zańmen rettep, krıptobırjalardy odan ári damytý isin jalǵastyrǵan jón ekenine de toqtaldy. Bul tapsyrmanyń talabyna úńilsek, onyń ar jaǵynda aqparattyq tehnologııalardy áli de damyta túsý mindeti tur.
Kelesi jyly Kaspıı teńizi arqyly ótetin talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartý jobasy aıaqtalǵaly otyr. Joldaýda bul joba da aıtyldy. О́ıtkeni onyń elimiz úshin mańyzy zor ekeni anyq. Sebebi bul baılanys jelisi bizge málimetterdiń halyqaralyq arnasymen, transshekaralyq aǵynymen baılanysty sıfrlyq ınfraqurylymdy qurýǵa zor septigin tıgizbek.
Biz sholyp shyqqan BUU reıtıngine negiz bolǵan bıylǵy UN E-Government Survey esebi álemdik aýqymdaǵy aıtýly jetistigimizge qur masattanyp qana qoımaı, jalpy telekommýnıkasııa jelileri men data-ortalyqtaryn barynsha jetildirýge, kıber-qaýipsizdiktiń álemdik standarttaryn engizýge jáne mamandarymyzdyń biliktiligin arttyrýǵa qatysty jumystardy orta jolda qaldyrmaı, tehnologııalyq tyń ózgeristerdi barynsha ıgerý – mańyzdy qadam.
