Adamzattyń Aıtmatovy atanǵan qyrǵyzdyń belgili jazýshysynyń bul shyǵarmasyn oqymaǵan adam joq shyǵar. Onda qatygezdik pen meıirimdilik qatar sýrettelip, qatygezdik qoǵamdy jaılasa adamdy adamgershiliginen aıyratyny, sol úshin meıirimdilikke umtylyp, adam balasy jan-jaǵyna shapaǵatyn tógip júrý kerektigi aıtylǵan.
Asanáli syılyǵynyń laýreaty, Grýzııada ótken Nodar Dýmbadze atyndaǵy halyqaralyq teatrlar festıvaliniń «Úzdik rejısser» atalymynyń ıegeri Gaýhar Adaı sahnalaǵan bul spektakl birneshe kórinisimen este qaldy. Birinshiden, premerada akterler horeografııalyq bı óneriniń keremet elementterin kórsetti. Ekinshiden, sahnanyń bezendirilýi qoıylymnyń taqyrybyn asha tústi. Sol úshin rejısser Gaýhar Adaımen birge qoıýshy sýretshi Gúldana Alına Shymkent qalasy ákiminiń Alǵyshatymen marapattaldy.
Qoıylym bala men tabıǵat arasyndaǵy tylsym baılanysty kórsetýmen bastaldy. Onyń Aq kemege sálem berýi, til bitken bórenemen oınaýy, Buǵy ananyń jer betindegi eń meıirimdi jaratylys ekenine, janýardyń qudiretine senýi óte kórkem de áserli shyqty. Biraq ekinshi epızodta kórermendi múldem basqa kórinis kútip turdy. Birinshi epızodta meıirimdilik shýaq shashyp, zaldaǵy otyrǵan adamdardyń júzine kúlki úıirse, ekinshi aktide balanyń otbasyndaǵy aýyr jaǵdaı kórinis berdi. Qursaq kótermegen Bekeıdiń múshkil hali, sábı ańsaǵan Orazquldyń jyndy minezi, amalsyz kúı keshken Kempir men solardyń ortasynda shapqylap, arasynda balanyń bar tilegin oryndaýǵa tyrysyp júrgen baıǵus Momyn shaldyń qalbalaqtaǵan áreketi aıaýshylyq sezimderin týǵyzdy. Degenmen osy qoıylymda rejısser keıipkerlerdi jaqsy men jamanǵa bólmeı, árqaısysynyń taǵdyry baryn, ómir bolǵan soń adam basyna qandaı qıyndyq kelmeıdi, sondyqtan taǵdyr tálkegine túsken árbir jandy túsine bilý kerek degendeı oı aıtqysy kelgeni baıqalady. Spektakl plastıkalyq janrmen aralas bolǵandyqtan, munda akterlerdiń sózimen birge áreket, bı qımyldary da kóbirek qamtylyp jatty. Tipti keıipkerlerdiń basyna túsken qaıǵyny kórermenge bildirý úshin akterler bımen, belgili bir is-qımyl áreketimen uǵyndyrýǵa tyrysty. Árıne, munyń bári jınalyp kórermen kóńil kúıine emosııalyq tolqyn júgirtkeni erekshe baıqaldy. Teatrdyń burynǵy klassıkalyq baıandaýy emes, keshegi «Aq keme» qazirgi teatr óneri oqıǵany is-áreketpen, únsiz qımylmen túsindirip jetkizý tásilin qoldanǵan sekildi. Bir sózben aıtqanda, spektakl Aıtmatovtyń dál shyǵarmasyndaǵydaı qurylmaı, rejısserdiń fantazııasy men pálsapalyq oıynyń negizinde sahnalanyp, túpnusqasynan múldem basqasha reńk aldy. Sondyqtan qoıylymdy túsinip, túısiginen ótkizý úshin adamǵa tereń paıym men parasat qajet.
Premeradan keıin qala ákiminiń orynbasary Sársen Quranbek teatr ujymyn kele jatqan 95 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, teatr óneriniń alǵa qaraı órleýine jaǵdaı jasaý úshin qala ákimdigi qosymsha 52 shtat bólgenin, T.Júrgenov atyndaǵy óner akademııasynan 20 jas akterdi jumysqa qabyldaǵanyn, olardy barlyq materıaldyq jaǵdaımen ákimdik ózi qamtamasyz etkenin jetkizdi.
Osy qoıylymda kóńilge qaıaý túsirgen bir kórinisti aıtpaı ketpeýge bolmas. Spektakl barysynda ormanǵa barǵan Orazqul eregeske jol berip, bóreneni kádimgideı qyl arqanmen asyp qoıady. Ala jipke asylyp salbyraǵan bórene rólindegi aktrısa biraz ýaqyt boıy osy qalpynda turady. Spektakldi tamashalýǵa úlkendermen birge mektep oqýshylary da kóp keldi. Sonda dál sahna tórindegi asylǵan adamnyń keıpi balalarǵa jaǵymsyz áser qaldyrmasa ıgi edi... «Synyqtan basqanyń bári juǵady» demekshi, bul kórinis erteń balalarǵa basqasha oı salyp júrmeı me degen oı da áp-sátte qylań berdi. О́ıtkeni qazirgi tańda oqýshylar arasynda sýısıd kóbeıip ketken. Al bul statıstıka jóninen Shymkent qalasy respýblıka kóleminde aldyńǵy qatarda keledi. Muny bıyl ótken keleli basqosýda sol qala ákiminiń orynbasary Sársen Quranbek ókinishpen baıandady. Bul rette psıhologter sýısıdtik áreketterdi jarııalaýdyń ózi adamǵa teris áser etetinin aıtady. Tipti bir kezderi aqparat salasyna jaýapty mınıstrlik BAQ ókilderi sýısıdtik ólim jaǵdaılaryn jarııalaýdyń ózindik ereje-reglamentin bekitý kerektigin málimdegen.
Árıne, biz teatr synshysy emespiz. «Aq kemeniń» qalaı qoıylǵandyǵy, akterlerdiń sheberligi, rejısserdiń ıdeıany qanshalyqty asha alǵandyǵy, osy sekildi ónerdiń basqa da máseleleri jóninde teatr synshylary keıin baǵasyn bere jatar.
ShYMKENT
