Kásibı dırıjer, talantty aranjırovka sheberi, sazger, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurlan Baıkózovtiń «Úsh baqytym» atty jeke shyǵarmashylyq keshi úlken tabyspen ótti. Konsertten túsken qarjy túgelimen qaıyrymdylyq maqsatqa jumsalmaq.
Zady, ónerdiń aýqymy keń. Ár salaly. Ásirese, mýzyka áleminde ánshiler, sazgerlerdiń tanymaldyǵyna qaraǵanda, ınstrýmentaldy mýzykanttardyń, estradalyq-sımfonııalyq orkestr, ansambl, top quryp, oǵan jetekshilik jasaýshylardyń, ánderdi árleýshilerdiń esimderi óz aralarynda bolmasa, tasada qalyp, kóp aıtyla bermeıdi. Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi Nurlan Baıkózov te dál sondaı kóp qyrly talant.
Onyń ónerdegi negizgi qadamy stýdenttik kúnderden-aq bastalǵan. 1973 jyly Shymkent mýzykalyq ýchılıshesinde júrip, «Stepnye makı» («Qyr qyzǵaldaqtary») dep atalatyn vokaldyq-aspapty ansambl qurady. Arada bir jyl ótkende ansambl Máskeýde ótken baıqaýda jeńimpaz atanady. Keıinnen kezinde dúrkirep shyqqan «Gúlder» ansambliniń bes jyldaı bas dırıjeri (1979-1984) bolsa, ataqty «Dos-Muqasan» ansambliniń mýzykalyq jetekshisi (1984-1988), tórt jyl Maqpal Júnisova qurǵan «Nazerke» ansambline kórkemdik jetekshilik jasaıdy. Qazaqtyń sırk ónerin tuńǵysh ret áýenmen órnektegen de Nurlan Baıkózov edi. Segiz jyl boıy ózi qurǵan alǵashqy estrada ujymyn basqaryp, Almaty memlekettik sırk orkestrine bas dırıjerlik jasady (1992-2010 jj.). Al 2005-2012 jyldary Almaty qalasy ákiminiń estradalyq-sımfonııalyq orkestriniń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri bolǵan ol búginde A.Jubanov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan respýblıkalyq mamandandyrylǵan qazaq mýzyka mektep-ınternatynda estradalyq-sımfonııalyq orkestr quryp, jetekshilik etedi. Onyń aranjırovkalaryn búkil Qazaqstanda oınaıdy.
Nurlan halyqqa kompozıtor retinde de tanymal. Búginde ánderiniń sany 60-tan asqan. M.Shahanovtyń sózine jazylǵan «Qoryqpaımyn túsinigi joqtardan...» dep keletin, О́kim Jaılaýovtyń «Qýyr-qýyr qýyrmash», Maqpal Júnisovanyń oryndaýyndaǵy «Deme sen», «Ǵashyqtar muńy», «Nazerke», M.Maqataevtyń sózine jazylǵan «Úsh baqytym», t.b. ánderi halyqqa tanymal. Budan bólek, 50-den astam sımfonııalyq, estradalyq-sımfonııalyq orkestrlerge, aspapty ansamblderge arnalǵan shyǵarmalary bar. Onyń kópshiligi Eýropa elderiniń sahnasynda oryndalǵan.
Qalaı desek te, shyǵarmashylyq kesh qazaq estrada janrynyń, onyń ishinde ınstrýmentaldy mýzykanttardyń merekesi boldy. О́ıtkeni, Nurlan kásibı gıtarıst te. Úlken sımfonııalyq orkestr, aspapty ansamblderge dırıjerlik jasaǵandyqtan, ol ár ınstrýmentaldy mýzykantpen jeke-jeke aınalysyp, olarmen qoıan-qoltyq baılanysta bolady. Mine, osynshama jyl dırıjerlik, jetekshilik jumys istegen Nurlannyń dostary da kóp eken. Biri sahnaǵa ózimen birge shyǵyp ónerlerin kórsetse, biri kórermen zalynda otyryp yqylaspen qol soǵyp, ustaz, tálimgerlerine degen nıetterin bildirip jatty. «Shákirtsiz ustaz tul» degen, Nurlannyń ózi daıyndaǵan talantty shákirtteri de barshylyq. Solardyń biri Aleksandr Fısha búginde Amerıkanyń Boston qalasyndaǵy Djaz kolledjinde oqıdy. Konsertke Aleksandr kelip óz ónerin kórsetse, jas talantty shákirti Bashkatov dırıjerlik jasap, Nurlan gıtarada oınady. Marjan Arapbaeva oryndaǵan ánderi «Slavıan bazary», «Azııa daýysy», Shanhaıda ótken festıvalderde bas júldesiz oralmaǵan.
Keshte oryndalǵan shyǵarmalardyń ishinde zaıyby marqum Aıymgúlge arnaǵan kúrdeli, súbeli eńbeginiń biri «Mahabbat balladasy» pesasynyń kóńilden shyqqanyn kórermenderdiń yqylasynan baıqaý qıyn emes edi. Ondaǵy solıst shymkenttik Serik Ǵabbasovtyń ónerin erekshe atap ótken jón. Taǵy bir aıta keterligi, Nurlan óziniń ul-qyzyn da ónerge baýlyǵan. Ol balalaryna: «О́nerge degen mahabbat jetkiliksiz, ónerdi sheksiz súıý kerek», deıdi. Keshte qyzy Álııa Baıkózova «Sen ǵana» ánin oryndasa, ónerdi qashanda joǵary baǵalap, ata tárbıesin kórgen, áke jolyn berik ustanǵan keshtiń ádemi ótýine dáneker bolǵan uly, aqyn Erboldyń eńbegi zor. Erbol keshte óziniń óleńderin oqydy.
– Qazaq estradasynyń ósip-ónip, etek jaıýyna Nurlan Baıkózov kóp eńbek sińirdi, – deıdi belgili kompozıtor Altynbek Qorazbaev. – Elimizdiń atyn shyǵaryp, qazaqtarda da osyndaı kásibı bilikti mýzykant bar ekenin bildirip, Reseıde, Ýkraınada, shetelde estrada salasynda qyzmet jasady. Onyń dırıjerlik etýiniń ózi erekshe. О́ıtkeni, ol praktık dırıjer. Sebebi, ol ózi kóptegen ansamblderde oınaǵan. Iаǵnı, osy tájirıbeden ótken adam orkestrdiń ishki qurylymyn jaqsy biledi. Al dırıjerlikti oqyǵan, biraq tájirıbesi joq adam ony sezinbeıdi.
Keshke Baǵdat Sámedınova, Medeý Arynbaev, Jubanysh Jeksenuly, Aıjan Tájenova, Dáýren Seıitjanov, Saıa Mahanbetqyzy, Eralhan Ábishev, «Jetigen», «Mıýzıkola» toptarymen qatar, ózge de óner juldyzdary qatysyp, Nurlannyń ánderin shyrqady.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Zady, ónerdiń aýqymy keń. Ár salaly. Ásirese, mýzyka áleminde ánshiler, sazgerlerdiń tanymaldyǵyna qaraǵanda, ınstrýmentaldy mýzykanttardyń, estradalyq-sımfonııalyq orkestr, ansambl, top quryp, oǵan jetekshilik jasaýshylardyń, ánderdi árleýshilerdiń esimderi óz aralarynda bolmasa, tasada qalyp, kóp aıtyla bermeıdi. Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi Nurlan Baıkózov te dál sondaı kóp qyrly talant.
Onyń ónerdegi negizgi qadamy stýdenttik kúnderden-aq bastalǵan. 1973 jyly Shymkent mýzykalyq ýchılıshesinde júrip, «Stepnye makı» («Qyr qyzǵaldaqtary») dep atalatyn vokaldyq-aspapty ansambl qurady. Arada bir jyl ótkende ansambl Máskeýde ótken baıqaýda jeńimpaz atanady. Keıinnen kezinde dúrkirep shyqqan «Gúlder» ansambliniń bes jyldaı bas dırıjeri (1979-1984) bolsa, ataqty «Dos-Muqasan» ansambliniń mýzykalyq jetekshisi (1984-1988), tórt jyl Maqpal Júnisova qurǵan «Nazerke» ansambline kórkemdik jetekshilik jasaıdy. Qazaqtyń sırk ónerin tuńǵysh ret áýenmen órnektegen de Nurlan Baıkózov edi. Segiz jyl boıy ózi qurǵan alǵashqy estrada ujymyn basqaryp, Almaty memlekettik sırk orkestrine bas dırıjerlik jasady (1992-2010 jj.). Al 2005-2012 jyldary Almaty qalasy ákiminiń estradalyq-sımfonııalyq orkestriniń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri bolǵan ol búginde A.Jubanov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan respýblıkalyq mamandandyrylǵan qazaq mýzyka mektep-ınternatynda estradalyq-sımfonııalyq orkestr quryp, jetekshilik etedi. Onyń aranjırovkalaryn búkil Qazaqstanda oınaıdy.
Nurlan halyqqa kompozıtor retinde de tanymal. Búginde ánderiniń sany 60-tan asqan. M.Shahanovtyń sózine jazylǵan «Qoryqpaımyn túsinigi joqtardan...» dep keletin, О́kim Jaılaýovtyń «Qýyr-qýyr qýyrmash», Maqpal Júnisovanyń oryndaýyndaǵy «Deme sen», «Ǵashyqtar muńy», «Nazerke», M.Maqataevtyń sózine jazylǵan «Úsh baqytym», t.b. ánderi halyqqa tanymal. Budan bólek, 50-den astam sımfonııalyq, estradalyq-sımfonııalyq orkestrlerge, aspapty ansamblderge arnalǵan shyǵarmalary bar. Onyń kópshiligi Eýropa elderiniń sahnasynda oryndalǵan.
Qalaı desek te, shyǵarmashylyq kesh qazaq estrada janrynyń, onyń ishinde ınstrýmentaldy mýzykanttardyń merekesi boldy. О́ıtkeni, Nurlan kásibı gıtarıst te. Úlken sımfonııalyq orkestr, aspapty ansamblderge dırıjerlik jasaǵandyqtan, ol ár ınstrýmentaldy mýzykantpen jeke-jeke aınalysyp, olarmen qoıan-qoltyq baılanysta bolady. Mine, osynshama jyl dırıjerlik, jetekshilik jumys istegen Nurlannyń dostary da kóp eken. Biri sahnaǵa ózimen birge shyǵyp ónerlerin kórsetse, biri kórermen zalynda otyryp yqylaspen qol soǵyp, ustaz, tálimgerlerine degen nıetterin bildirip jatty. «Shákirtsiz ustaz tul» degen, Nurlannyń ózi daıyndaǵan talantty shákirtteri de barshylyq. Solardyń biri Aleksandr Fısha búginde Amerıkanyń Boston qalasyndaǵy Djaz kolledjinde oqıdy. Konsertke Aleksandr kelip óz ónerin kórsetse, jas talantty shákirti Bashkatov dırıjerlik jasap, Nurlan gıtarada oınady. Marjan Arapbaeva oryndaǵan ánderi «Slavıan bazary», «Azııa daýysy», Shanhaıda ótken festıvalderde bas júldesiz oralmaǵan.
Keshte oryndalǵan shyǵarmalardyń ishinde zaıyby marqum Aıymgúlge arnaǵan kúrdeli, súbeli eńbeginiń biri «Mahabbat balladasy» pesasynyń kóńilden shyqqanyn kórermenderdiń yqylasynan baıqaý qıyn emes edi. Ondaǵy solıst shymkenttik Serik Ǵabbasovtyń ónerin erekshe atap ótken jón. Taǵy bir aıta keterligi, Nurlan óziniń ul-qyzyn da ónerge baýlyǵan. Ol balalaryna: «О́nerge degen mahabbat jetkiliksiz, ónerdi sheksiz súıý kerek», deıdi. Keshte qyzy Álııa Baıkózova «Sen ǵana» ánin oryndasa, ónerdi qashanda joǵary baǵalap, ata tárbıesin kórgen, áke jolyn berik ustanǵan keshtiń ádemi ótýine dáneker bolǵan uly, aqyn Erboldyń eńbegi zor. Erbol keshte óziniń óleńderin oqydy.
– Qazaq estradasynyń ósip-ónip, etek jaıýyna Nurlan Baıkózov kóp eńbek sińirdi, – deıdi belgili kompozıtor Altynbek Qorazbaev. – Elimizdiń atyn shyǵaryp, qazaqtarda da osyndaı kásibı bilikti mýzykant bar ekenin bildirip, Reseıde, Ýkraınada, shetelde estrada salasynda qyzmet jasady. Onyń dırıjerlik etýiniń ózi erekshe. О́ıtkeni, ol praktık dırıjer. Sebebi, ol ózi kóptegen ansamblderde oınaǵan. Iаǵnı, osy tájirıbeden ótken adam orkestrdiń ishki qurylymyn jaqsy biledi. Al dırıjerlikti oqyǵan, biraq tájirıbesi joq adam ony sezinbeıdi.
Keshke Baǵdat Sámedınova, Medeý Arynbaev, Jubanysh Jeksenuly, Aıjan Tájenova, Dáýren Seıitjanov, Saıa Mahanbetqyzy, Eralhan Ábishev, «Jetigen», «Mıýzıkola» toptarymen qatar, ózge de óner juldyzdary qatysyp, Nurlannyń ánderin shyrqady.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
