Otandyq dıplomatııanyń basymdyqtary

Syrtqy saıasattaǵy qadamdar

Bıylǵy Joldaýda eldi alańdatqan qoǵamdyq, áleý­mettik máselelermen qatar eldigimizge, tutastyǵymyzǵa syrttan tóner syn-qaterler de az aıtylmady. Álemdik ahýal, geosaıası shıelenister jóninde aıta kele Memleket basshysy munyń bárin tıimdi dıplomatııalyq saıasatpen ǵana ıirip ákete alatynymyzdy

atap ótti. Prezıdent eń bastysy qazirgi tańda jer júzinde geosaıası teketirester beleń alyp turǵanyna qaramastan Qazaqstan beıbit ári evolıýsııalyq jol­men damyp kele jatqanyn jetkiz­di. Sondaı-aq damýdyń jańa baǵdaryn belgilep, ekonomıkany ártaraptandyrý isine tyń serpin berip, ınflıasııany baıaý­latyp, elimizdiń halyqaralyq rezervin 100 mlrd dollardan asyra alǵanymyz da Joldaý joldarynan oryn aldy. 

«Dúnıejúzinde ınvestısııaǵa talas órship turǵan kezde elge qarjy tartý úshin «dál osy jerde jáne dál qazir» qaǵıdasy boıynsha sheshim qabyldaý – eń qajet shara», deı kele Q.Toqaev ekonomıkaǵa salynǵan tikeleı ınvestısııa kólemin azaıtyp almaý úshin osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý kerektigin eske saldy. Tipti memlekettik-jekemenshik áriptestik arqyly iske asyrylatyn jobalardy sapaly ázirleý úshin qajet bolsa halyqaralyq qarjy ınstıtýttary qatysatyn jobalarǵa da basa nazar aýdarý kerektigin atady. Iаǵnı Úkimetke halyqaralyq qarjy uıymdarymen árip­testikti nyǵaıtatyn aýqymdy joba­lar­dyń tizimin jasaýdy tapsyrdy. Bul talap Syrtqy ister mınıstrligi men ınvestısııa salatyn eldegi elshilikterge de az salmaq túsirmesi anyq. О́ıtkeni elshilikterdiń aldyna qoıylǵan basty mindetteriniń biri – elimizdiń ekonomıkasyna ınvestısııa tartý.

Munaı-gaz-hımııa salasyn odan ári damytý mańyzdy mindet ekenin atap ótken Qasym-Jomart Kemeluly «Orta Azııa – Ortalyq» magıstraldy gaz qubyry­nyń elimizge tıesili 800 shaqyrymnan asa bóligin jańǵyrtý jumysy óte qysqa merzimde aıaqtalǵanyn aıtty. Bul, árıne, gaz tasymaldaý baǵdarla­ryn árta­rap­­­tandyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy ju­mys­tyń aıasynda múmkin boldy. Biz álemdegi munaı eksporttaıtyn jetekshi elderdiń aldy bolmasaq ta, sol ortada júrgendikten munda da dıplomatııalyq, ıntegrasııalyq, tipti halyqaralyq strategııalyq maqsattar úlgen rólge ıe.

Kelesi ózekti másele retinde Prezı­dent kólik-logıstıka sektoryn­ damytýdy strategııalyq máni aı­ryqsha basymdyqqa balady. «Elimiz Eýrazııa qurlyǵynyń dál ortasynda ornalasqan. Bul – bizge álemdik básekede zor múmkindik beretin artyqshylyq. Sondyqtan kólik ınfraqurylymyna salynyp jatqan árbir ınvestısııa ózin-ózi aqtaıtyny sózsiz», dedi Memleket basshysy.

Eldegi sıfrlandyrý máselesin sholyp shyǵyp, «2025 jyly Kaspıı teńizi arqyly talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartý jobasy aıaqtalmaq. Elimiz úshin bul jobanyń mańyzy zor. Sol arqyly málimetterdiń halyqaralyq arnasymen jáne transshekaralyq aǵynymen baılanysty sıfrlyq ınfraqurylym qura alamyz», dedi Q.Toqaev. Jalpy, bul halyqaralyq baılanys jelisin tartýdyń túpki maqsatynda otandyq telekommýnıkasııa jelileri men data-ortalyqtaryn baryn­sha jetildirýge, kıber-qaýipsiz­diktiń álemdik standarttaryn engizýge jáne mamandarymyzdyń bilik­tili­gin art­ty­rýǵa qatysty jumystardy jetildire túsý máselesi tur.

Investısııalyq talas órship keledi

Qazaqstan qoǵamdyq damý ıns­tı­týty Qoǵamdyq úrdisterdi zertteý ortalyǵynyń basshysy, saıasattanýshy Tasym Rızzat memleket damýynda ishki saıasat pen syrtqy saıasattyń qatar úılesip júretinin alǵa tartty. Bıylǵy Joldaýda syrtqy ahýalǵa qatysty ishki aýdıtorııaǵa baǵyttalǵan tustar az bol­maǵanyn atady.

– Halyqaralyq kún tártibindegi negizgi máseleler boıynsha polıarızasııa uzaq­merzimdi sheshimder qabyldaýǵa kedergi keltirip, ásirese aldaǵy jyldardaǵy kúr­deli jáne aıqyndalmaǵan saıası-ekonomıkalyq keleshek jaǵ­da­ıy­n­da odan da kóp kelispeýshilik tý­dy­ratyn keleńsiz jaǵdaıǵa ákep soǵýy yqtımal. Osy turǵyda Qazaqstan jaýapty áriptes ári aımaqtaǵy saý­da toraby retinde ekonomıkanyń qu­ramdas bólikterin kúsheıtýdi, pro­tek­sıonıstik áreketterden bas tartýdy usynyp otyr. Qazirgi ahýal­da ekonomıkany ártaraptandyrý jáne ártúrli sektordaǵy seriktestikti nyǵaıtý «bir sáttik saıası upaılardan» mańyzdyraq. Bul uzaqmerzimdi, tu­raqty qarym-qatynastardyń negizi bola alatyn ınves­­tısııa, saýda jáne tehnologııa sala­syndaǵy tyǵyz qarym-qatynasqa yqpal ete alar edi, – deıdi saıasattanýshy.

Jalpy, T.Rızzat búginde jahan­dyq saıası arenada ınvestısııa tartý, halyqaralyq eńbek bólinisi jáne ener­getıkalyq resýrstarǵa qol­jetim­dilik boıynsha qatań kúres júrip jatqanyna da toqtaldy.

– Mysaly, Birikken Ulttar Uıymy­nyń Saýda jáne damý jónindegi konferensııasy málimetine sáıkes 2022 jyly tikeleı sheteldik ınvestısııa­lar 12%-ǵa qysqarǵan, bul kapıtal úshin kúreste shıelenistiń artyp kele jatqanyn kórsetedi. Sonymen qatar energııaǵa degen suranys ta artyp keledi, Halyqaralyq energııa agenttigi 2040 jylǵa qaraı jahandyq energııa tutyný 25%-ǵa ósedi dep boljap otyr. Bul degenimiz – resýrstarǵa qoljetimdilik úshin básekelestik odan ári artady degen sóz. Osy oraıda Joldaýda Memleket basshysynyń dúnıejúzinde ınvestısııaǵa talas órship turǵanyn eskertýi – bul ár sala boıynsha jaýapty tulǵalarǵa batyl sheshimder qabyldap, ýaqyt bizge qarsy kezeńde bolashaq paıda kózderinen aıyrylyp qalmas úshin jasalǵan eń aýqymdy saıası málimdeme, – deıdi sarapshy.

Toǵyzynshy baǵyttyń túıini

Joldaýdyń «Qoǵamda zań men tártip ıdeologııasyn tereń ornyqtyrý qajet» degen toǵyzynshy baǵytynda Memleket basshysy úılesimdi, ádiletti ári turaqty qoǵam qurý isin jalǵastyra beretinimizge keńirek toqtaldy. «Taǵy da qaıtalap aıtamyn: bizdiń qoǵamymyzda zań men tártip ústemdik qurýǵa tıis. Bul – búkil qoǵamnyń jáne ár adamnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qatysty eń basty talap. Biz sonda ǵana Ádiletti, Taza jáne Qaýipsiz Qazaqstandy qura alamyz. Osy strategııalyq maqsatymyzǵa jetý úshin elimizdiń beıbit ómir súrýine jáne turaqty damýyna qolaıly syrtqy jaǵ­daı qalyptastyrýymyz qajet. Bul – qazirgi asa kúrdeli geosaıası ahýal kezinde óte joǵary kásibılikti talap etetin dıplomatııanyń mindeti», dedi Prezıdent.

Bul baǵytta sheteldikterdiń elge zańsyz kóship kelýi, túrli ekstremıstiń, onyń ishinde ásire­dinshilderdiń de elge iritki ­salatyn áreketterine qatysty qatań ustanym, alys-jaqyn kórshi el­dermen baılanysy bar esirtki saýdasyna, nashaqorlyqqa qarsy kúres, keıbir teris pıǵyldy adamdardyń, onyń ishinde shetelde júrgenderdiń de máseleni ýshyqtyrý arqyly qoǵamdyq pikirge yqpal etýdi kózdep, elimizge orynsyz shúıligetini de aıtyldy. Sol sebepti Ishki ister mınıstrligine bul keritartpa áreketterge tosqaýyl bolar júıeli jumys tapsyry­lyp, dıplomattarǵa da az jumys artylmady.

Prezıdent aıtpaqshy, Qazaqstan beıbit jáne teńgerimdi syrtqy saıasatty qatań ustanyp keledi. Osyǵan oraı Joldaýda elimizdiń egemendigi men táýelsizdigin nyǵaıtý, sheteldegi azamat­tarymyzdyń quqyqtaryn qorǵaý, ulttyq múddelerimizdi ilgeriletý, ekonomıkaǵa ınvestısııa tartý dıplomattarymyzdyń basty mindeti ekeni basa aıtyldy. Bul turǵyda Prezıdent: «Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymynyń Jarǵysyn qatań ustana otyryp, kópjaqty yntymaqtas­tyq ornatýǵa qashanda daıyn ekenin pash etip keledi. Elimiz halyqara­lyq qaýipsizdik jáne turaqtylyq máselele­rin sheshýge belsendi atsalysady. Biz Birikken Ulttar Uıymy men basqa da halyqaralyq uıymdardyń terrorızmge, ekstremızmge, zańsyz kóshi-qonǵa, klımattyń ózgerýine jáne ózge de qaýip-qaterlerge qarsy kúresý jolyndaǵy talpynystaryn quptaımyz. Sondaı-aq Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgerlik qyzmetin, qarýsyzdanýǵa qatysty bastamalaryn barynsha qoldaımyz, qarýly qaqtyǵystardy dıplomatııalyq jolmen sheshý qajet dep sanaımyz», dep Joldaýdy túıindegen toǵyzynshy baǵyt­ta biz álemniń bir bólshegi bolsaq ta, beıbitshilik, jahandyq qaýipsizdik pen turaqtylyq máselesinde bólek baǵyt tańdaı almaıtynymyzdy meńzedi.

«Ekinshi dárejeli el emespiz»

Osy rette Astana sarapshylar klýby­nyń atqarýshy hatshysy, saıasatta­ný­shy Asqar Japarov qoǵamnyń basym bó­ligi naqty ustanymymyzdy du­rys túsinbeı kele jatqanyn alǵa tartty.

– Biz qazir eki alyp memlekettiń orta­­synda qalǵan ekinshi dárejeli el emespiz. Qazaqstannyń óziniń tereń tarıhy bar jáne kórshiles elderde bolyp jatqan úderisterge de ara-tura yqpal etetini bar. Álem bizdi dala órkenıetiniń murageri retinde biledi. Bizde dalalyq dıplomatııanyń orasan zor tájirı­besi bar. Saýda baılanystaryn jan-jaqtan jetildirip, dúnıejúzilik ta­ýar óndirýshilermen qatynasty rettep, olarǵa óz mádenıetimizdi tanystyryp, bilim men ǵylymı jetistikterdiń ­ıntegrasııasyn qamtamasyz ettik. Biz úshin qashanda álemmen saýda jasaý jáne mádenı baılanystardy saqtaý tıimdi. Qazaqstannyń saıasaty beıbit­shil jáne búkil adamzatpen berik baılanys ornatýǵa baǵyttalǵan, – deıdi A.Japarov.

Rasynda, álem qazir álemniń ár tarabynda tutanyp, tóńiregine tarap jatqan joǵary deńgeıdegi qaqtyǵystardyń kýási bolyp otyr. Ásirese Taıaý Shyǵystaǵy ahýal­ qatty ýshyǵyp, qyzyl deńgeıge jetip tur. Jýyrda 23 qyrkúıek kúni BUU shtab-páterinde ótken Bolashaq sammıtinde sóılegen sózinde BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh bizdiń álem dástúrli qalpynan aýytqyp bara jat­qa­nyn, durys jolǵa túsý úshin qatań she­shimder qajet ekenin aıtty. Qazir bu­lar­dy sheshýde, ókinishke qaraı, Halyq­ara­lyq dıplomatııanyń ınstıtýttary men ádisteri tıimsiz ári dármensiz bolyp tur.

Osy rette Memleket basshysynyń Joldaýynda Qazaqstannyń BUU Jar­ǵysyna sáıkes keletin kópjaqty ynty­maqtastyqqa beıildiligin senimdi túrde kórsetip otyrǵanyn atap ótýi zańdylyq.