Sýret: tripster.ru
Geografııalyq turǵyda eldiń ortasynda, qolaıly ornalasýy elordany ishki-syrtqy saıasat turǵysynan barynsha utymdy áleýmettik-ekonomıkalyq aımaqqa, qoǵam ómiriniń bar salasy toǵysqan rýhanııat ortalyǵyna, Eýropa men Azııa qurlyqtary arasyndaǵy dáneker, tranzıttik kópirge aınaldyrdy. Astanany eldiń bir qıyrynan ortalyq bólikke aýystyrý óńirdiń ǵana emes, tutastaı elimizdiń jan-jaqty damýyna qýatty serpin berdi. Qala qurylysynyń qarqyndy damýy ınvestısııaǵa tartymdy, oralymdy boldy. Keıingi jyldarǵy Astananyń elge tartylǵan ınvestısııalar kólemindegi úlesi shamamen 10 paıyzǵa teń, al respýblıka ekonomıkasyndaǵy óńirlik jalpy óniminiń úlesi 11 paıyzdan asady. Qala ekonomıkasynyń negizi – saýda, ónerkásip óndirisi, kólik, baılanys, qurylys salalary.
Qalalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń málimetine súıensek, elorda halyqqa qyzmet kórsetý, qalypty tirshilikti qamtamasyz etý maqsatynda 148 josparly sektorǵa bólingen. Josparly sektor – birneshe turǵyn úı oramynan turatyn iri qalalyq aýmaq. Sektordyń basty qaǵıdaty – jalpy bilim berý mektepteriniń, balabaqshalardyń jaıaý baratyn jerde bolýy, balalardyń kólik qozǵalysy qarqyndy jalpy qalalyq magıstraldardy kesip ótýine jol bermeý, qala turǵyndaryn, onyń ishinde balalar men qarttardy, turǵyndardyń qozǵalysy shekteýli toptardy qaýipsiz jaıaý baratyndaı radıýsta qyzmet kórsetý mekemelerimen qamtamasyz etý. Jalpy sektorlar aýmaǵy – kópshilikke jaqsy tanys shaǵyn aýdandar, turǵyn úı keshenderi. Biraq olar endi irilendirilip, kúndelikti ómirdiń qazirgi zamanaýı jaǵdaıyna beıimdeledi. Bul is-sharalar qalanyń barlyq josparly sektorynda turýdy qolaıly etedi.
О́tken jyly Astana elimizdiń bas qalasy retinde qalyptasýdyń shırek ǵasyrlyq jolyn eńserdi. Osy kezeń ishinde qalanyń aýmaǵy 3 esege, salynǵan turǵyn úı kólemi 20 esege jýyq ulǵaıyp, halyq sany 4 eseden astam ósti. Búgingi Astana – qýatty demografııalyq áleýeti, 1,5 mıllıonǵa jýyq turǵyny bar megapolıs. 2030 jylǵa qaraı halyq sany 2 mln adamǵa jetip, al 2050 jylǵa qaraı 3 mln-nan asady degen boljam bar.
Memleket basshysy Astanany kreatıvti adamdar, zııaly qaýym ókilderi, daryndy jastar, sondaı-aq týrıster men sheteldik ınvestorlar tartylatyn negizgi ortalyq bolatyn jahandyq qalaǵa aınaldyrý týraly naqty mindet qoıdy. Osy oraıda elordany zamanaýı qala retinde damytý birneshe negizgi baǵytta júrgiziledi dep josparlanǵan. Eń bastysy – adamı damý. Qalanyń basty kapıtaly – onyń turǵyndary. Túrli salalarǵa bilikti mamandardy kóptep tartý, olardyń shaharda ornyǵýyna jan-jaqty jaǵdaı jasaý maqsatynda qalanyń tynys-tirshiliginiń ómir súrýge barynsha yńǵaıly etip qalyptastyrý men damytýdyń mańyzy erekshe. Onyń negizgi alǵysharttary – qoljetimdi sapaly baspana, densaýlyq saqtaý, bilim berý salalarynyń joǵary sapasy, qorshaǵan ortanyń, qoǵamdyq kóliktiń qaýipsizdigi.
Qazirde qala ekonomıkasynyń jartysynan artyq bóligi shaǵyn, orta bıznes esebinen qalyptasyp otyr. Resmı málimetterge súıensek, elordada on myńǵa jýyq kásipkerlik sýbektisi tirkelgen. Keıingi jyldar ishinde ǵana olardyń sany birneshe ese ósti. Árbir úshinshi astanalyq kásipkerlik salasynda eńbek etedi. Bıýdjetke túsetin salyq túsiminiń jartysynan kóbi – shaǵyn, orta bıznestiń salyqtary. Búginde Astana memlekettik qyzmetkerler men ulttyq kompanııalar qalasynan kásipkerler qalasyna aınalyp úlgerdi.
Turaqty jumys, qomaqty tabystyń birden-bir kózi sanalatyn kásipkerlikke, shaǵyn bıznes ókilderine qolaıly, básekeli bıznes ortany qurýǵa kóbinese memlekettik qoldaý quraldary kómektesedi. 2010 jyldan beri «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy júıeli júzege asyrylyp keledi. Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine shaǵyn nesıe berý arqyly, «Eńbek» ónimdi jumyspen qamtý, jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda júzge jýyq joba qarjylandyryldy. Qala qurylysynda tynbaı eńbek etip júrgen qurysh qoldy sheberler, abattandyrý, tazalyqty saqtaý salasynda jumys isteıtin turǵyndardy qoldaý maqsatyndaǵy túrli baǵdarlamalardy iske asyrýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq nátıjesi – atalǵan salada júrgen eńbekkerlerdiń qatary jyl sanap artyp keledi. О́nimdi jumyspen qamtý, jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda keıingi bes jyl muǵdarynda 10 myńnan asa adam jumysqa ornalastyryldy. Jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń keshendi josparyna sáıkes belsendi sharalarmen 30 myńǵa jýyq adam qamtyldy.
Elordada jyl saıyn joǵary tehnologııalyq eksportqa baǵdarlanǵan túrli kásiporyndar, mekemeler, saýda oryndary, rýhanııat oshaqtary, sondaı-aq mektep, balabaqshalar kóptep ashylyp jatyr. Mundaı jańa, jarqyn ǵımarattarda, ozyq úlgili óndiris oryndarynda alańsyz qyzmet jasaýǵa, eńbek etýge qulshynyp, bas qalaǵa bet túzegen adamdardyń qatary da sonshalyqty mol. Sol turǵyda Astana eń tómengi jumyssyzdyq deńgeıi jóninen elimizde kósh bastap tur: bul kórsetkish respýblıkalyq kórsetkishten 0,3% tarmaqqa tómen. Qansha degenmen, qaınap jatqan tynys-tirshiligine saı, munda qyzmet, jumysshylar izdeýshiler aǵyny da bir sát tolastaǵan emes. Bul másele qala ákimdiginiń qashanda nazarynda. Jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasy turǵyndardyń jumyspen qamtylýyna qatysty monıtorıng júrgizip turady. Jumyspen qamtý ortalyǵy turaqty negizde bos jumys oryndary jármeńkesin ótkizip otyrady. Keıingi jyldary aqparattyq tehnologııalardyń qaýyrt damýyna baılanysty mundaı sharalar onlaın formatta, elektrondyq negizde de uıymdastyryla beretin boldy. Jumys izdegender mamandyǵyna qaraı áleýetti mekeme-kásiporyndardyń saıttaryna ótinish joldaıdy. Áleýmettik jeli arqyly jumys berýshilerdiń negizgi eńbek jaǵdaılary men bos jumys oryndary týraly málimetke qanyǵady.
«Bos jumys ornyna qyzyǵýshylyq tanytqandar dereý mekeme-kásiporynnyń baılanys aqparatyn jazyp alýyna, pikir qaldyrýyna bolady nemese jumyspen qamtý ortalyǵyna habarlassa, olar qajetti derekterdi tabýǵa kómektesedi», dep málimdedi jumys berýshilermen ózara is-qımyl bóliminiń mamandary.
Aıta keteıik, búginde Astana qalasyndaǵy eńbek naryǵynda eń kóp suranysqa ıe qurylys, saýda, tamaq, densaýlyq saqtaý salalarynyń mamandary. Suranysqa ıe mamandyqtar qatarynda jumysshylar, montajshylar, brıgadırler, kirpish qalaýshylar, armatýrashylar, kassırler, satýshylar, sanıtarlar da bar. «Turǵyndar óz qalaýyna oraı jumys taba alady, onyń ishinde jartylaı jumys kúni de bar», dep túsindirdi Jumyspen qamtý ortalyǵynyń mamandary.
Qoryta kelgende, Astana eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń barometri retinde eńbek naryǵynda, halyqty jumyspen qamtý máselesinde de negizgi suranys kózi bolyp qala beredi.
