Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qarııa:
– Rahmet, aınalaıyn. Bir aýyz sózimdi jerge tastamadyń. Oıpyrym-aı, myna ústińgi orynǵa minip-túsýdi ýaıymdap kelip edim. О́ziń sııaqty jas jigittiń, jas bolǵanda da úlkendi qurmetteı biler adamnyń jolyqqanyna mundaı qýanarmyn ba? – dedi.
Álgi jigit jik-jappar bolyp:
– Iá, ata, úlkendi syılaımyz ǵoı. Muny bir úlken jaqsylyq dep oılamańyz, bizge ne, ústińgi orynǵa qarǵyp minip, sekirip túse beremiz ǵoı, – dedi.
– Jolǵa shyqpasqa amalym qalmady. Týǵan qudamnyń inisi, ol da qudam ǵoı, kenetten qaıtys bolyp... Úı ishimizben apyl-ǵupyl poıyzǵa bılet izdegende tabylǵany osy ústińgi oryn boldy. Kempirim de áýlıe eken, «ústińgi oryn dep qoryqpa, bir musylman balasy kezdeser, astyńǵy ornyn berer, táýekel», dep edi, aıtqany dál keldi, – dedi.
Olardyń áńgimelerinen uqqanym – qarııanyń ótinishimen ózara oryn aýystyrǵan. О́z ótinishin qabyl alǵan jas jigitke qarııa rıza. Elpildegen ol da qarııanyń peıiline máz.
Sóz arasynda jigittiń «oı, ata, biz sekildi balańyzben jasty adamǵa mundaıda ótinish aıtpaı-aq, «qane, oryndy bosat!». Baýyrjan atamyzsha aıtqanda, «shagom marsh» dep buıryq berseńiz de jarasady ǵoı», dep odan saıyn kishipeıildilik jasaǵany qarııa túgili áńgimeden tys turǵan maǵan da erekshe áser etti.
Qarııa:
– Oı-hoı, dúnıe-aı deseıshi... Burynǵy kezde ózińnen kishi kez kelgen adamǵa «shagom marsh» dep aıta berýshi edik, qazir abaılamasań sóz estip qalasyń. Kezinde álgi sen aıtqan «shagom marshty» ózimiz de talaı estidik qoı. Úlkender ne aıtsa, elpeń qaǵyp kete beretin edik. Tipti keıde «shagom marshty» estimeı qalsaq, sony saǵynatynbyz. Al qazir túsinik bóten. Árıne, barlyǵyn jazǵyra almaısyń. Degenmen, qarııa kórse odan qandaı da bir ótinish bolyp qalmasa eken dep anadaıdan saqtanyp júretinder kóp. Qazir úlkender jaǵynyń úni pás. О́ıtkeni olar «men qarııamyn, ózimnen kishiler maǵan qurmet kórsetýge tıis, sózimdi jerge tastamaýy kerek» degen uǵymnyń qoǵamda súlderi ǵana turǵanyn ishteı moıyndaıdy. Sondyqtan qarııalar jaltaq. Seniń maǵan orynyńdy bosatyp bergenińe balasha qýanyp turǵanymnyń ózi osynyń bir kishkene kórinisi sııaqty. Tanymaıtyn meni úlken dep syılaǵanyńdy qalypty jaǵdaı dep qabyldaı almaı turmyn. Munyń ózi kóp jaıtty ańǵartady. Qoǵamda osyndaı ahýaldyń qalyptasýyna úlken býynnyń da qosqan «úlesi» az emes. Muny moıyndaý kerek. Bizdiń býyn óz ortasynda erkin túrde «shagom marsh» dep aıtý quqyǵynan aıyrylyp qalǵan, balam, – dedi kúrsinip.
Qarııanyń kópti kórgeni, kókeıine toqyǵany mol ekeni anyq baıqalyp tur.
Meniń ornym astyńǵy edi. Poıyz áli qozǵalǵan joq. Tórtinshi jolaýshy áli kelmegen. Kimniń «buıyratyny» belgisiz. Poıyz júrýge bes mınýt qalǵanda biz kútken tórtinshi jolserigimiz de amandyq-saýlyq suraý joq, ishke shikireıe kirip keldi. Egde tartqan, jasy álgi qarııamen quralpy, túsi susty. Qazaq. Buryn ájeptáýir sheneýnik bolǵany baıqalady.
Ishtegi úsheýmiz onyń sálemdespegenine qaraǵan da joqpyz, jamyraı «assalaýmaǵaleıkým» aıttyq. Ony ózimizdiń sálemimizge jaýap qatýǵa májbúr etkendeı boldyq. Ol yqtııarsyz ernin jybyrlata jaýap qatqansydy. Onyki ústińgi oryn. Ol maǵan áı-shaı joq, «aı da marsh!» myna astyńǵy orynǵa men jaıǵasamyn» demesi bar ma? Onyń maǵan «ótkizip qoıǵany» bar edi, ol – úlkendigi... Adamsha ótinish aıtsa, bir sári. Myna basa-kókteýdi qabyldaı alar emespin. Álgi kisi bastyrmalatyp barady. «Davaı, vstavaı, bosat», dep digirleıdi. Birinshi kezdesken eki kórshimniń aralaryndaǵy sypaıy, jarasymdy qatynas meniń pesheneme jazylmaı tur.
Qyrsyǵyp, qarsylyq bildirsem degen oı da qylań berdi. «Bul nege sonsha basynady?» degen suraqqa jaýap izdeýdiń sońy ashý-arazdyqqa ulasary sózsiz. Biraq munyń «aı da marshy» qazaqylyqtan «jurdaı» ekenin ishim sezip tur. Sondyqtan ishki álemim beıtanys qarııanyń myna qadamyn qabyldaı alar emes. Qazaqy úlkendik nazben aıtsa meıli ǵoı. Áıtpese, nem bar? Munyń «aı da marshynyń» tabıǵaty basqa. Onyń basa-kókteýinen úlkendigin bildirip erkinsýdiń, qazaqy jarasymdy ózimshildiktiń juqanasy ǵana baıqaldy. Maǵan onyń buıryǵy mensinbeýshilikten, tákapparlyǵynan, ózin joǵary sanaıtynynan, buryn bir dókeı bolǵanyn sezdirip, onysyn buldaıtynynan týyndaǵanyn júırik kóńilim jazbaı tanydy. Jol boıynda kóńilim qatelespegenine kózim birshama jetkendeı de boldy. Basqa qylyqtaryn aıtpaǵanda, qarsy betinde otyrǵan ózi quralpy qarııaǵa barǵansha shekesinen qaraýmen boldy. Onymen áńgimelesýdi ózine laıyq kórmegendeı. Tisiniń arasynan syzdyqtap áreń shyǵatyn sarań sózderimen kezinde úlken bir mekemeni basqarǵanyn áý basta ańǵartyp qoıǵan.
Qosh, sonymen, «jaraıdy» dedim de, joǵarǵy tósekke jaıǵastym.
Qazaqy orta, qazaqy qatynas «qańǵyp» dalada qaldy. Qańǵymaı qaıtsin, dál ortasynda isinip-kebinip «bireý» otyrsa. Qıt etseń óziniń qıqarlyǵymen qıyp túsedi. Aıtatyn tyıym, eskertpesi bastan asady. Tym qytymyr. Shymkentke deıin birge bardyq. Bolmys basqa. Qaıtesiń, shydaısyń. Shydamasań «shagom marsh!».
Joǵaryda aıtylǵan osy bir kórinis búgingi qoǵamymyzdaǵy qatynastyń bir sıpatyn beretindeı.
