Energetıkada dıspetcherlenetin qýat kózi degen termın bar eken. Muny men oıdan shyǵarǵan joqpyn, kúni keshe atom salasynyń bilgiri Muhtar Jákishevtiń suhbatynan estidim. Iаǵnı, bul kópshilikke túsinikti tilmen aıtqanda turaqty toq kózi.
Mysaly, bizde kún shaqyraıyp, jel soǵyp turatyn óńirler bar. Biraq olar jyl on eki aı turaqty emes. Bir saǵatqa jel soqpaı nemese kún bultty bolyp qalsa, energojúıe túgel toqtaıdy. Árıne, biz kóshedegi shamdardy, ne qyrdaǵy birer úıdi jaryqpen qamtıtyn shaǵyn qondyrǵylar týraly aıtyp turǵan joqpyz. Olar bazarda tur, eshqandaı problema joq, al da qoldana ber. Sosyn bizde balamaly energııa kózderin qatar damytýǵa tyıym joq qoı. Jel qalaǵy da, kún panelderi de istep tur birqatar jerde.
Bul jerdegi áńgime ózegi – tutas qalalardy, iri óndiris oshaqtaryn, áleýmettik nysandardy úzdiksiz mol qýatpen qamtý jóninde. Osy jerde eshqandaı ishki, syrtqy tabıǵı faktorlarǵa táýelsiz AES-tiń róli aldyńǵy qatarǵa shyǵa keledi.
«Biz unatsaq ta, unatpasaq ta, qorshaǵan ortaǵa zııandy kómirqyshqyl zat shyǵarmaıtyn jalǵyz «jasyl energııa» kózi – AES. Qalaı desek te, adamzat balasy atom energııasynan bolashaqta bas tartpaıdy». Bul Toqtardyń pikiri emes, Muhtardyń pikiri.
Halyq arasynda keńinen talqylanyp júrgen gazdan, kómirden qýat óndirýge keletin bolsaq, bular da qory jaǵynan shekteýli. Muhtar Erkinulynyń aıtýynsha, gaz generasııasynyń «ǵumyry» ári ketse 20 jyl kórinedi. Kómirdiki de tym kóp emes, ári ekologııaǵa óte zııandy. Endeshe, kúni erteń taýsylatyn qazba baılyqqa keleshegimizdi qalaı baılap qoıyp, qamsyz otyramyz?!
Bir sózben aıtqanda, qalasaq ta, qalamasaq ta álemniń ekonomıkalyq damyǵan elderi baǵyt ustaǵan atom energetıkasyna Qazaqstan bir kúni báribir bet burýy tıis bolady. Endeshe erte kúndi kesh qylýdyń jóni joq. Meniń tańdaýym osy.
Toqtar ǴABDREShULY,
Batys Qazaqstan oblystyq «Prıýrale» gazetiniń redaktory
