Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Baıqaýshylar mıssııasyna Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń 13 baıqaýshysy akkredıttelgen. Referendým qarsańynda sheteldik delegat daıyndyqty baǵalaý úshin Astana men Aqmola oblysynda ornalasqan birqatar ýchaskelik referendým komıssııalaryna barǵan.
– Biz Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrliginiń shaqyrýymen Astanaǵa keldik jáne Qazaqstanda AES salý máselesi boıynsha respýblıkalyq referendým ótkizýge daıyndyq barysyna monıtorıng júrgizdik. Halyqaralyq baıqaýshylardyń shaqyrylýyn Astananyń referendýmnyń barynsha ashyqtyǵyn, demokratııalyǵyn qamtamasyz etýge umtylysy retinde baǵalaımyz. Jalpy quramda saılaý, zań shyǵarýshy organdardyń ókilderi, ShYU-ǵa múshe memleketterdiń dıplomatııalyq qyzmetkerleri, sondaı-aq ShYU hatshylyǵynyń laýazymdy tulǵalary bar. ShYU mıssııasy – prezıdenttik jáne parlamenttik saılaýda, referendýmdarda ShYU baıqaýshylar mıssııasy týraly erejeni basshylyqqa alyp, Qazaqstannyń ulttyq zańnamalaryna sáıkes, memleket isin jańartýda saıası beıtaraptyq, obektıvtilik jáne aralaspaý qaǵıdatyn saqtaı otyryp, óz fýnksııalaryn oryndaıdy, – dedi ShYU bas hatshysynyń orynbasary Oleg Kopylov.
Halyqaralyq baıqaýshylarǵa qolǵabys kórsetý ortalyǵynda spıker daýys berý úderisin monıtorıngteý, daýys berýge daıyndyq pen ótkizý úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti.
– Tolyqqandy aqparat berilgen. Jalpy, eshqandaı shaǵym joq. Referendým azamattyq qoǵam ókilderiniń belsendi qatysýymen jáne sanaly tańdaý jasaýyna barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýymen ashyq atmosferada ótti. Respýblıkalyq referendým qoldanystaǵy zańnamaǵa, Qazaqstanda qabyldanǵan halyqaralyq mindettemelerge sáıkes boldy, – dedi mıssııa basshysy.
О́z kezeginde Reseı Federasııasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Anton Lopatın referendýmǵa qatysqan daýys berýshilerdiń belsendiligin joǵary baǵalady.
– 35 kúnge sozylǵan naýqan kezinde barlyq aýmaqtyq saılaý komıssııa músheleri arnaıy daıyndyqtan ótti. Referendýmdy ótkizý boıynsha zańnama tolyq oryndaldy. Tańerteńnen ýchaskelerdegi daýys berýshilerdiń belsendiligin kórdik. Tipti bir otbasy músheleri kelip daýys berdi. Baıqaýshylardyń da sany jetkilikti. Ár daýys berý ýchaskesinde baıqaýshylardyń kóp bolýy saıası mańyzdy is-sharanyń ashyqtyǵy men zańdylyǵyn baıqatady. Ortalyq referendým komıssııasy keshe 14.00-ge deıin referendýmǵa qatysa alatyn daýys berýshilerdiń 50%-dan kóbi daýys berdi dep otyr, – dedi baıqaýshy.
Túrki memleketteriniń uıymy baıqaýshylar mıssııasy referendým kúni kezdeısoq tańdalǵan 17 ýchaskege barǵan. Bul týraly mıssııa basshysy, Túrki memleketteriniń uıymy bas hatshysynyń orynbasary Sadı Djafarov baspasóz máslıhatynda aıtyp berdi.
– Biz 17 ýchaskeniń barlyǵynda qajetti aqparat, referendýmǵa qatysty materıaldar berilgenin kórdik. Sondaı-aq komıssııa qatysýshylary barlyq is-sharanyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge járdemdesti. Biz monıtorıngke tolyq qol jetkize aldyq, osy ýaqytqa deıin referendým komıssııalarynyń qyzmetine ákimshilik nemese quqyq qorǵaý organdary tarapynan zańsyz aralasý jaǵdaılaryn baıqamadyq. Mıssııa óz jumysyn kún sońyna deıin jalǵastyrdy. Sonymen qatar referendým ýchaskeleriniń birinde daýystardy sanaý úderisine qatysty, – dedi S.Djafarov.
Baspasóz máslıhatynda AО́SShK bas hatshysynyń orynbasary Chjan Lın de mıssııa referendýmnyń ótkizilý barysyna jiti baqylaý júrgizip, birqatar ýchaskede bolǵanyn jetkizdi. Halyqaralyq baıqaýshy eshqandaı kedergiler bolmaǵanyn málimdedi.
– Azamattardyń daýys berýge belsendi qatysqanyn, referendým komıssııasy qyzmetkerleriniń joǵary kásibıligin atap ótkimiz keledi. Biz daýys berýge kelýshilerdiń sany kóp ekenin, ásirese jastar qaýymy basym bolǵanyn ańǵardyq. Kópshiligi otbasymen, balalarymen birge tańdaý jasaýǵa kelgen. Daýys berýge barlyq múmkindik qarastyrylǵan. Ásirese referendým ýchaskesinde týyndaǵan suraqtar boıynsha túsindirme jumystary jaqsy uıymdastyrylǵanyn baıqadyq. Qujattar, aqparattyq-túsindirý taqtalary, daýys berý tártibi jaıly málimetter ilingen. Ǵımarattarda daýys berý jáshigi, daýys berý kabınalary ornalasqan. Kirip-shyqqandardy baqylaýǵa da jaǵdaı jasalǵan. Iаǵnı ashyqtyqty qamtamasyz etý úshin beınekameralar ornatylǵan. Basa aıta keterligi, múmkindigi shekteýli azamattar men kórý qabileti nashar jandar úshin arnaıy braıl shrıfti bar, – dedi Chjan Lın.
Mıssııa múshesi referendým ýchaskelerinde aǵa býynnyń daýys berýine erekshe jaǵdaı jasalǵanyn tilge tıek etti.
– Biz bir referendým ýchaskesinde daýys berýge kelgen aǵa býynǵa estelikke kádesyılar bergenin kórdik. Daýys berý jergilikti jáne halyqaralyq baıqaýshylar, sondaı-aq BAQ-tyń qatysýymen belgilengen tártipke saı erkin júrgizildi. Bizdiń baqylaý jumysymyz kezinde qandaı da bir aryz-shaǵym, eskertý bolǵan joq. Qazaqstandaǵy AES salý máselesi boıynsha jalpyulttyq referendým eldiń aldyn ala bekitken talaptaryna saı ótkizildi dep sanaımyz, – dedi AО́SShK ókili.
Jalpy, referendýmdy álemniń 30 elinen 177 baıqaýshy qadaǵalady. Olar – Amerıka Qurama Shtattary, Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Birikken koroldigi, Fransııa, Reseı, Ispanııa, Qytaı, Belarýs, Grýzııa, Japonııa syndy memleketterdiń ókilderi. Sondaı-aq 14 elden kelgen 38 aqparat agenttiginiń 162 jýrnalısi sharaǵa tirkelgen.
