JI: Aqyrǵy sheshim – adamnyń qolynda

Elimiz halyqaralyq arenada básekege qabiletti bolý maqsatyn­da, adamı resýrstardy (HR) bas­qarý­dy qosa alǵanda, óziniń bız­nes-úderisterin jańǵyrtýǵa bel­sendi umtylyp keledi. Tehno­lo­gııalyq múmkindikterdi birtin­dep nyǵaıtý barysynda jasandy ıntellekt iri, orta kompanııalar­dyń HR-úderisterinen oıyp oryn aldy. Bul túıindemelerdi suryptaý, ju­mysqa úmitkerler­di aldyn ala irikteý, sondaı-aq ta­lanttar­dy basqarýdyń tıim­di­ligin arttyrý maqsatynda kompa­nııa qyz­metkerleri usynǵan derek­ter­di taldaý sııaqty kúnde­likti tap­syrmalardy avtomat­tan­­­dyrý­dyń qarqynynan baıqalady.

JI engizý otandyq kompa­nııa­larǵa jaldaý jumystaryn je­­del­detýge, kadrlardy iriktep alý shyǵyndaryn azaıtýǵa kó­mek­­tesedi. JI algorıtmi kó­me­­gi­men uıymdar úlken kó­lem­­­degi derekterdi taldaı ala­dy, qyz­metkerlerdiń ónim­di­lik úderis­terin anyqtap, mansap­tyq damýyn boljaıdy. Bul ási­re­se kadrlyq rezervtiń shekteýli jaǵdaıynda, eńbek ónim­di­ligin arttyrý barysynda óte ma­ńyzdy. Sonymen qatar JI qyzmetkerlerdi oqytý men da­mytýdyń derbestendirilgen baǵ­darlamalaryn qurý bary­syn­­da da qoldanylady. Bul ju­mys be­rý­shilerdiń qyzmetker daǵ­­­dy­­la­ryn tıimdi damytýyna, naryq­­­­­tyń tez ózgeretin talaptaryna ­­ıkemdi beıimdelýine oń yqpal etedi.

JI ónimdilikti arttyrýda, qyzmetkerlerdiń biliktiligine qatysty olqylyqtardy joıýda aıtarlyqtaı artyqshylyq usynyp otyr. Ásirese halyq­ara­lyq deńgeıde jumys isteıtin otandyq kompanııalar adam resýrstaryna JI-ti qoldanýda jahandyq standarttarǵa saı bolýǵa umtylady. Osy saladaǵy sarapshylardyń aıtýynsha, el naryǵyndaǵy adam resýrsy úderisterine JI engizý áli erte satyda, degenmen qazirdiń ózinde eleýli damý keleshegine ıe. Bul rette kompanııalar ozyq tehnologııalardy damytýǵa ınves­tısııa salýdy jalǵastyryp, HR salasyndaǵy JI áleýetin barynsha paıdalaný jolynda jer­gilikti jaǵdaıdy jahandyq tájirıbege beıimdeý qajet. Tehnologııalyq daıyndyq pen mádenı-quqyqtyq aspektiler­ge baılanysty qıyndyqqa qa­ramastan, JI bizde maman bas­qarý úderisterin aıtarlyqtaı jaqsarta alady.

Búginde kadr rezerviniń ja­handyq qysqarýy, jumystan bosaý tolqyny men demogra­fııa­lyq ózgeristen týyndaǵan jumys kúshi tapshylyǵynyń artýyna qaramastan, jańa múmkindik­ter kókjıegi de paıda boldy. Jasandy ıntellekt qyzmetker­di jaldaý kezinde birjaqtylyq­pen kúresýge, buryn qamtylmaǵan talanttar qoryn tartý arqyly jaldaý úderisteriniń qoljetim­di­ligi men ınklıýzıvtiligin arttyrý maqsatyna jetýge septi­gin tıgizedi. Tehnologııa rekrý­terler (kadr tańdaýshy) men jal­daý menedjerlerine demografııa­lyq nemese bilim deńgeıine emes, daǵ­dylarǵa negizdelgen stra­tegııa­lardy ázirleýge múm­kin­­dik berip, kemsitýshilik qaý­pin azaıtady. Deı turǵanmen, JI engizý qada­my muqııat ári sal­maqty tásildi qa­jet etedi. Jasan­dy sana ózin úıretken derekterge tán teris túsi­nikti de jadyda saq­taıtynyn eskergen jón.

Mysaly, álemniń 715 jo­ǵary býyn basshylaryn saýal­­namaǵa tartyp, bıznes kósh­bas­shylary­men, talanttardy tartý salasyn­daǵy halyqaralyq sa­rap­shylar­men suhbat júrgiz­gen Dúnıejúzi­lik eńbek kon­fe­­derasııasy­nyń (WEC) zert­teýlerine qaraǵan­da, jasan­dy ıntellektini bız­nes-úde­ris­terge sátti engizgińiz kelse qyz­­metkerlerdiń daǵdylary men re­sýrstaryn túbegeıli qaıta qa­raý qajet. Jasandy ıntellekt talanttardy izdeý men jaldaý ádisterin aıtarlyqtaı ózgerte alatyn erekshe áleýetke ıe desek te, adamnyń sheshim qabyldaýǵa qosatyn úlesin saqtaý mańyzdy. Ha­lyqaralyq kásipodaqtar kon­federasııasynyń (ITUC) bas hatshysy Lıýk Trıangldyń piki­rinshe, JI áleýeti zor, biraq oǵan jumysshylardy jaldaý, baǵa­laý týraly sheshim qabyldaýǵa ruq­sat etýge bolmaıdy. Iаǵnı túbin­de kadr­lyq basqarý sheshim­deri adamnyń qolynda qalýy kerek.

Bul málimdeme WEC ázir­le­gen Jasandy ıntellekt paı­da­lanýdyń etıkalyq qaǵıda­lary ko­dek­siniń negizinde jat­qan adam­ǵa baǵdarlanǵan tásil­di bil­diredi. Kodekste JI tek bız­­neske ǵana emes, jalpy qo­ǵam­ǵa da paıda ákeletin dáre­je­de qol­danylýy kerektigi baıan­dal­ǵan. Zańnama sonymen qatar JI qol­danýda quqyqtyq bazany qa­lyptastyrýda mańyzdy ról at­qarady. Eýropalyq odaq qa­byl­daǵan Jasandy ıntel­lekt týraly zań bilim berý­de, ká­sip­tik oqytýda, maman bas­qa­rý­da jasandy ıntellektini qol­daný­dyń táýekeli joǵary qadam dep jik­teıdi. Bul baǵalaý JI-di etı­kalyq qoldanýdyń ma­ńyz­dy­ly­ǵyn tolyq kórsetpese de, kadr ın­dýstrııasynyń etıkalyq standarttaryn belgilep, saqtaýda uıym sheshýshi ról atqaraty­nyn moıyndaý qajet. WEC bıznes adamǵa baǵdarlanǵan tásil­di bas­­shylyqqa alýy, jasandy ın­­tel­­lektini júzege asyratyn adam­­dar úderisti tolyǵymen ba­qy­­lap, qaýipsiz tájirıbe ar­qy­ly yqtımal zııannyń aldyn alýy, sonymen birge jeke adam­dar­dyń da, jalpy qoǵamnyń da ómi­rin jaqsartýǵa umtylýy ke­rek­tigin alǵa tartady. Tutastaı al­ǵanda, jasandy ıntellekt du­rys, jaýapkershilikpen paı­da­lanylǵan jerde bıznes-úde­ris­terdi ǵana emes, jalpy qoǵam­dy da aıtarlyqtaı ózgerte alatyn qýatty qural bola alady. Bul ret­­te maman basqarý salasyn­da ja­sandy ıntellektini qaýipsiz ári tıimdi engizýdi qamtamasyz etý barysynda etıkalyq tásilder men qatań standarttardy tereń meńgerý ózekti.