Ushqat

Mundaǵy qyzyl túsinde bir gáp bar. Jylqy tús­teýinde qazaqtyń qyzyl de­geni kók tústiń sál bulyńǵyr tartqan túri. Ashyq kók emes, qarakókteý, biraq aıqyn qarakók te emes. Anyqtap qarasa, kók qylshyqtar arasynda qyzǵylt túkter kez­desedi. Sony qyzyl ataıdy. Sáken Seıfýllınniń «Qy­zyl at» dep júrgeni sol bolýy kerek. Muhtar Maǵaýın Nar­qyzyldy sýrettegen «Júırik» hıkaıatynda tamasha tústep beredi jylqynyń qyzylyn. Qynaly boz dep te ataıdy. Jıyp-terip kelgende, jylqyǵa tán osy tústiń bári qazaq dalasynda ósetin ushqattyń boıynan tabylatynyn aıtqymyz keledi. Kóktemde qar astynan dúnıe qyltıǵanda, tipti ushqattyń túrin tústeı almaýyńyz da múmkin. Tússiz surlandy deıdi ǵoı qazaq. Iаǵnı óń-tús joq nemese sup-sur deıdi. Kóbine adamǵa qatysty aıtylady. О́te aýyr jaǵdaıda álgindeı keıipke enip ketedi pende balasy. Bul da sony eske salady.

Jyl mezgilderine baıla­nysty sur, boz, kók, qa­ra­sur, qarakók, tipti joǵary­daǵy jylqy túsindeı qyzyl ush­qatty da kórdim. Baıqa­ma­ǵanym qanshama bolýy múm­kin. Dál qazaq jylqy­synyń tú­sindeı, aıyryp bolmaısyz.

Ǵalamtordy aqtarsam, ush­­­qat týraly málimet kóp emes eken. Alaıda Qyzyl ki­tapqa engenin bilip, qaıran qal­dym. Bizdiń Arqada qa­lyń-qalyń qaraǵannyń ara­synda nemese qyrqa-qy­rat, shoqylardyń qoıyn-qo­ny­shynda shoq-shoq bolyp bıik ósetin ushqat tal-bu­talary alystan kórinedi. Kóbine qysta jylqy yq­taı­dy. Surapyl boran, ús­kirik soqqanda ushqatty panalaıdy. Kóktemde ma­ńaıy­nyń bári jylqynyń tezeginen kórinbeı qalady. Topyraǵy solaı tyńaıatynǵa uqsaıdy.

Keıbir qazaqqa ushqat de­seń, onyń ne deıdi. Qara­qat­ty bári biledi. О́ıtkeni je­misi bar ǵoı. Al ushqattyń gúli aýrýdyń neshe atasyna em eken. Ásirese ókpe aýrýlaryna. Qyzyǵy, jylqy, bóri tústes bolyp kele beretin bul aǵash jylyna jalǵyz ret birer jetideı ǵana gúldeıdi. Assa on kúnnen soń gúli ushyp joǵalady. Ja­pondardyń sakýrasy da sondaı-aq qubylys. Bizde biraq ondaı hanamı dástúri joq.

Bala kúnimnen jylqy­shylarǵa erip kórgenim, qalyń ushqattyń ishinde eski, qý tomarlar shyǵyp jatady. Eski tamyrlary ǵoı. Baıqamasa, qyzýy temir peshti aıyryp jibere jazdaıdy. Oshaq pen mosynyń astyna tastap jiberip, otyna qarap otyrsa, daýys salyp janatynyn tarqatyp aıtsaq, ol da biraz áńgimege júk.