Sýsynǵa salynatyn salyqtyń salmaǵy

2018-2023 jyldar aralyǵynda qant­ty sýsyndar satylymy jan basyna shaq­qanda 50%-ǵa ósken. Tutynýshylar – negi­zinen jastar, onyń teń jartysy – mektep jasyndaǵy balalar. Bul – jalǵyz bizdegi emes, álem elderi betpe-bet kelip otyrǵan jaısyz úrdis. Sondyqtan álemniń 121 eli qantty sýsyndarǵa qatysty salyq en­gizgen, sonyń ishinde 106 el ulttyq deń­geıde qabyldaǵan.

«Mundaı salyqtar áldeqaıda salaýatty tańdaý jasaýǵa ıtermeleıdi. Ná­tı­jesinde, salyq túsimi artady, ondaı qarajatty el damýynyń mańyz­dy baǵyt­ta­ryna jumsaýǵa bolady. Bas­tapqyda el Úkimet mundaı salyq bızneske qalaı áser eter eken dep alań­daý­shy­lyq tanytty. Biraq bulaı qorqýǵa negiz joq eken. Qantty sýsyn óndirýshiler sýsyndardyń basqa da balama túrlerin shyǵarady, máselen dıetalyq sýsyndar jáne jaı sý. Sóıtip, tutynýshylar shól basý maqsatynda basqa ónimderge nazar aýdara bastaıdy. Árıne, olar birinshi kezekte kóp shyǵyndalmaýdy oılaýdan bastalady. Basqa elder sekildi elimizde sheshimtal qadamǵa baryp, qantty sýsyndarǵa qatysty oılastyrylǵan salyq engize alady. Qazir mundaı sýsyndar jaı sýdan 13%-ǵa arzan. Jańa salyq bul úrdisti buza alady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi 2023 jyly lıtrine 100 teńge mólsherinde salyq engizý týraly jáne eki jyl boıyna salyqty lıtrine 180 teńgege deıin ósirý týraly usynys daıyndady. Bul orta eseppen alǵanda qantty sýsyndar baǵasynyń shamamen 22%-y», dep málimdeıdi Dúnıejúzilik bank.

Olardyń baǵalaýynsha, salyq ónim­niń qunyna qarap emes, sýsyndaǵy qant quramyna qarap eseptelýge tıis. Basqa elderde jańa salyq sýsyndaǵy qant mólsherin azaıtýǵa kómektesken. Ekin­shiden, DB mamandary salyq mól­sher­le­mesi bólshek baǵanyń 20%-ynan kem bolmaýǵa tıis dep sanaıdy.

«Qantty sýsyndarǵa salyq salý týraly usynys Qazaqstannyń halyq densaýlyǵyn nyǵaıtý jolynda qol­danyp otyrǵan alǵashqy áreketi emes. 2012-2022 jyldar aralyǵynda temekige aksız 352%-ǵa ósti. Sol kezeńde 100 myń adamǵa shaqqandaǵy ólim kórsetkishi 25%-ǵa azaıdy. Degenmen temeki baǵasy áli de tómen qalyp otyr. Qazaqstandaǵy temeki baǵasy – Ortalyq Azııa men Eýropa óńirinde baǵa tómendigi boıynsha 5-orynda. Qazir reformany bastaý úshin óte qolaıly ýaqyt týyp tur. Salyq kodeksin qaıta qaraý qantty sýsyndarǵa salyq engizýge jáne tabak pen alkogolge salynǵan salyqty qaıta qaraýǵa tamasha múmkindik bar. Dúnıejúzilik banktiń jahandyq salyq baǵdarlamasy men «Densaýlyqqa zııandy ónimderge arnalǵan salyq» jobasy Qazaqstan sııaqty elderge kómektesýge baǵyt­talǵan. Olar nátıjesinde densaýlyqty jaqsartýǵa jol ashatyn tıimdi salyq ázirlep, sonymen qatar bıýdjettik ornyq­­tylyqqa qoldaý bildiredi», deli­nedi DB málimdemesinde.