Kózimizben kórip, tájirıbe jınaqtaǵan Ulybrıtanııany alaıyq. Brıtanııa bıligi sý tasysa da, úı órtense de, ǵımarat salsa da, ǵylymǵa súıenedi. Ulybrıtanııa – órtten kóp japa shekken el. Sonaý 1666 jyly 2 qyrkúıekte bastalǵan alapat órt 4 kúnge jalǵasyp, Uly órt (Great Fire) dep ataldy. Pudding Lane-daǵy naýbaıhanadan bastalǵan tilsiz jaýdan Londonnyń kóp bóligi joq boldy. Iri murajaı, shirkeý, mádenı oshaqtardy jermen-jeksen etken. 87 shirkeý, 13 200 úı kúl bolyp, 37 mlrd fýnt shyǵyn kelgen. 70 myń adam úı-kúısiz qalyp, 6 adam qurban bolǵan. Sol kúni bolǵan jel órtti odan saıyn órshitken. Al bul memleket ǵylymı zertteýleri arqyly osy órtten nátıje shyǵara bildi. Búgin bolyp, erteń umytylyp ketken joq. О́rt qaıdan shyqty, qaı ýaqytta, nege birneshe kúnge sozyldy, bastaý alǵan jeri, onyń bir shaqyrymda qansha ýaqyt janǵany mınýt-sekýndyna deıin zertteldi. Kóptegen ǵylymı jumys jazylyp, naqty dáleldendi. Derekti fılmder túsirilip, órt qyzýynyń qansha gradýsqa deıin barǵany dáldikpen kórsetildi. Negizgi sebep – aǵash úıler men ǵımarattardyń bir-birine tym jaqyn ornalasqanyn ǵylymı turǵyda zertteý. Keıinnen úılerin tastan sala bastady. Kez kelgen jaǵdaıǵa ǵylym aralassa, máseleniń sheshimi bolary belgili. Bular solaı isteı aldy.
Bul salaǵa olar qarjyny aıamaı quıady. Esesine ǵalymdar aıanyp qalmaı, tapsyrys bergen jobalaryn búge-shigesine deıin daıyndap beredi. Jergilikti bılik esh kúmán keltirmesten, anda-mynda sandaltpastan tájirıbe jasap, júzege asyrady. Kóbine ár óńirdiń bıligi – bizdińshe, jergilikti ákimdik aımaqtaǵy máseleniń sheshimin sol jerdiń ǵalymdaryna tapsyrady. Ǵylymı ortalyq JOO-da ashylǵan. Sondaǵy ýnıversıtetterdiń qyzmetkerleri ǵylymǵa endi aralasa bastaǵan magıstrant, doktoranttardy tarta otyryp, olardyń ıdeıasymen belgili bir máseleni zerdelep, sheshimin shyǵaryp beredi. Esesine jas ǵalymdar tájirıbe jınaqtap, aı saıyn aılyq alyp otyrady. Jobany ákimdik qarjylandyrady. Joba merzimi úsh aıdan bir jylǵa deıin sozylýy múmkin. Osy jyly Lankaster ýnıversıtetiniń Menedjment mektebiniń magıstranttary jergilikti ekologııaǵa qatysty ákimdiktiń tapsyrys bergen jobasyna zertteý júrgizgenin bilemiz. Zertteýshiler tobynyń arasynda atalǵan ýnıversıtettiń magıstratýrasynda bilim alyp jatqan qazaq qyzy da bar.
Bizde de JOO janynan ashylǵan ǵylymı ortalyq, ınstıtýttar bar. Biraq ondaǵy zertteýlerge magıstrant, doktorant tartylýy óte álsiz. Ákimdiktiń tipten sharýasy joq, ortalyq, ınstıtýttar quzyrly mınıstrliktiń granttaryn, tender ańdyp otyrǵany. Osydan soń ǵylymnyń bastaý alatyn jeri – bolashaq ǵalymdardy daıarlaıtyn ýnıversıtetterdiń ózinde ǵylym joq. О́ıtkeni mınıstrlik – bir jaqta, ákimdik – bir jaqta, ýnıversıtetter – óz aldyna, magıstrant, doktoranttar tipti bólek. Osylar bir-birimen qabyspaǵan soń bútin ǵylym damymaıdy.
Qazir magıstr, PhD dárejesi ekiniń birinde bar. Memlekettik basqarý akademııasynda jyl saıyn júzdegen memlekettik qyzmetshi magıstr, doktor dárejesin alady. Onyń ústine «Bolashaq» baǵdarlamasymen qansha memlekettik sala qyzmetkeri bilimin kóterdi. Biraq Ulybrıtanııadaǵy sııaqty elimizde bolǵan iri órtterdiń sebep-saldary áli zerttelgen joq. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń quramy órtti sóndirip, mınıstrdiń ornynan ketkenin ǵana bilemiz. Osyndaı birden-bir salanyń máselesi áli de ǵalymdarmen keńese otyryp, sheshimin tappaı keledi.
Memlekettik qyzmetshilerdi magıstratýra, doktorantýraǵa oqytýdyń maqsaty qoǵamdaǵy máselelerdi ǵylymǵa súıene otyryp sheshetin qyzmetkerlerdi daıarlaý emes pe edi? Osyndaı qadamdar jasalsa, Úkimettiń bas qatyrar máseleleri sheshimin taýyp qalar. Ǵalymdarymyz da shetel aspaı óz eline qyzmet eteri sózsiz. Sondyqtan hakim Abaı aıtqandaı, ǵylym tappaı kóshimiz ilgeri dep keýde qaǵýymyzǵa áli erte.
