О́ńirdegi eń iri óndiris orny «Qarmet» aksıonerlik qoǵamy el ekonomıkasyn eselep tur. Alpaýyt metallýrgııa zaýyty keıingi jyldary aýqymdy jobalardy qolǵa alyp, jan-jaqty bastamalardy iske asyryp keledi. Kombınatqa burynǵy dańqyn qaıtarýdyń qamyna qarqyndy kirisken kásiporyn qazir zamanaýı tehnologııalardyń, joǵary ónimdiliktiń, qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýdyń ekojúıesin oılastyryp otyr. Aımaq basshysy Ermaǵanbet Bólekpaev kásiporynnyń burynǵymen salystyrǵanda jaǵdaıy áldeqaıda jaqsardy dep atap ótti. Eń bastysy – turaqtylyq.
– «Qarmet» – belgili bir problemalary, qaryzy bar úlken kompanııa. Qazir óndiristik kórsetkishter 21 paıyzǵa deıin ósti. Bul bizdi qýantady. Degenmen óndiristi modernızasııalaýǵa úlken ınvestısııalar qajet. Sondaı-aq kenshilerdiń qaýipsizdigine kóp kóńil bóledi. Olar qazirdiń ózinde pozısııalaý júıesimen jumys isteıdi. Jumystaǵy qaýipsizdik, áleýmettik-turmystyq jaǵdaıdy jaqsartý barysynda da jumystar júrip jatyr. Másele de bar. Olar bir jylda jyldam sheshile qalady dep aıta almaımyz, árıne, – deıdi aımaq basshysy.
Ermaǵanbet Qabdýlauly «Qarmet» kompanııasyna qatysty merdigerler aldyndaǵy qaryz máselesine de toqtaldy. Investor endi bul jaǵdaıdan shyǵý jolynda naqty jumys istep, otandyq jetkizýshiler men qyzmetterge kóbirek kóńil bólý keregin túsinedi.
– Bizdiń «Qarmet» aınalasynda ári qaraı jumys isteý, klasterlik tásil jasaýǵa arnalǵan birlesken josparlarymyz bar. Birqatar bank basshylarymen kezdestik, qazirdiń ózinde keıbir banktermen kelisimge kelip, klasterlik tásilge baılanysty birqatar joba qarjylandyrylatyn boldy, – deıdi E.Bólekpaev.
«Qarmet» kompanııasynyń neǵurlym qysqa merzimde sheshken basty máselesi – tabıǵı gazǵa kóshý. Bul – úlken jetistik. Qazirdiń ózinde gaz qubyryn jetkizý jumystary bastaldy. Ol aýaǵa taratylatyn zııandy qaldyqtardy aıtarlyqtaı tómendetedi.
Oblystaǵy Balqash pen Qarqaralydaǵy «Qazaqmys» kásiporny da oń jumys atqaryp jatyr. Olardyń jumysy jaqsarǵan saıyn, memleketke, onyń ishinde, oblys bıýdjetine túsetin salyq kólemi de tıisinshe arta túsedi.
– Bıznes jaǵynan keler bolsaq, salyq mólsheri kóbeıgen. Sol sebepti de jaǵdaı jaqsaryp keledi. Biraq ekinshi ushy bar. Baǵa, tarıf máselesi barshamyzdy alańdatady. Osy máseleni sheshýge qatysty tıisti jumystar atqarylyp jatyr, – deıdi ákim.
Qaraǵandy oblysynda óndirisinen bólek ónerkásiptik kásiporyndar 9 aıda 3 trln teńgege jýyq ónim óndirdi. О́tken jylmen salystyrǵanda ınvestısııa kólemi 14,6 paıyzǵa artyp, 680 mlrd teńgege jetti.
Jyl sońyna deıin úsh myńǵa jýyq jumys orny ashylyp, on jobany iske qosý josparlanyp otyr. Kóktemgi qolaısyz aýa raıyna qaramastan, oblys dıqandary bıyl jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip, sońǵy segiz jylda bolmaǵan ónim aldy. 1 mln 300 myń tonnadan astam astyq jınaldy. Árıne, bul dıqandardyń taban aqy, mańdaı teriniń óteýi. Munymen qosa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn der kezinde daıyndaý, janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý, memlekettik qoldaýdyń da óz áseri bar.
– Astyqty halyqqa tıimdi baǵamen usynýǵa qatysty máselelerdi sheshý qajet. Eń bastysy – sharýa qojalyǵy ıelerine kómek kerek. Qazir bıdaıdyń baǵasy da arzan emes. Sharýa qojalyǵy ıelerine kómek kórsetýge arnalǵan jobalarymyz bar, – dedi óńir basshysy.
Odan bólek, bıznestiń iskerlik belsendiligin arttyrýda birshama jumystar qolǵa alynyp jatyr. «Iskerlik ahýal» táýelsiz reıtıngin baǵalaý jóninde Qaraǵandy oblysy elimizde jetinshi orynda tur. Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, qolaıly bıznes-klımat qurý da – basym mindetterdiń biri.
– Respýblıka deńgeıinde kóptegen baǵdarlama ázirlendi. Qarjylyq qoldaýdy keńeıtý maqsatynda «Damý» qorymen birlesip «Kásipker» óńirlik baǵdarlamasy ázirlenip, iske asyrylyp jatyr. Jaqyn arada biz nesıelerge qatysty paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý túrindegi qoldaýdy birneshe ese arttyrýdy kózdep otyrmyz. О́ńdeý ónerkásibi, týrızm jobalaryna erekshe nazar aýdarylady, – deıdi aımaq basshysy.
Elimizde alǵashqylardyń biri bolyp Qaraǵandy oblysy bólshek saýda salyǵyn 4-ten 2%-ǵa deıin tómendetken. Nátıjesinde, arnaıy salyq rejimin qoldanatyn salyq tóleýshiler sany 16 ese ósti. Tartymdylyqty baıqap, oblysqa basqa aımaqtardan salyq tóleýshiler keldi. Bul qazynany edáýir tolyqtyrýǵa múmkindik berdi.
Munymen qosa, barlyq qajetti ınfraqurylymy bar shaǵyn ónerkásiptik aımaqtardy qurý jumystary bastaldy. Onda bıznes óz óndirisin eń tómengi jaldaý shartymen ornalastyra alady. Mundaı alǵashqy ındýstrııalyq alańdar Qaraǵandy, Saran qalalarynda iske qosyldy. Bul tájirıbeni basqa qalalar men aýdandarǵa taratý mindeti tur. Qysqasy, óńir ekonomıkasy osyndaı sony joba, qyrýar sharýanyń arqasynda ósim berip otyr.
Qaraǵandy oblysy
