Eksport ulǵaıyp, óndiris keńeıedi

«Qazaqstan temir joly» UK» AQ (QTJ) derekteri boıynsha eli­mizde jyl basynan beri astyq eks­portynyń ósýi tirkeldi, bul rette jańa tasymaldaý baǵyttary ıgeri­lip jatyr. Atap aıtqanda, arpa, ja­sy­myq jáne júgeri tasymaly birneshe esege artqany baı­qalady. «Qazaqstandyq arpany Iran keıingi 2 aıda 8 ese ósimmen qaı­ta ımporttaı bastady. 10 aıda arpa eks­porttyq tasymaly 710 myń ton­nany qurap, 69%-ǵa ósti» dep habar­lady QTJ baspasóz qyzmeti.

Júgeri dániniń eksporty bıyl 1,5 ese ósip, 117 myń tonnany qurady. Tájikstanǵa tasymaldaý 38%-ǵa, О́zbekstanǵa tasymaldaý 3 eseden astamǵa ósti. Sondaı-aq bıyl Iranǵa júgeri dánin tasymaldaý bastaldy. Jasymyq eksporty 7 ese artyp, 80 myń tonnaǵa jetti, basym bóligi Eýropa elderine jiberildi. QTJ málimetinshe, burshaq tasymaly úsh ese artty. Aýǵanstanǵa ımport kólemi eki ese, О́zbekstanǵa úsh ese ósti. Sondaı-aq kúrish óndirýshiler Ázerbaıjan men Belarýs jańa naryqtaryn ıgerý arqyly eksportty +47%-ǵa (52 myń tonna) arttyrdy.

Sonymen qatar 2024–2025 marketıng jylynda Qytaıǵa maı ónimderin eksporttaý boıynsha rekord jańartyp, 250 mln dollar kórsetkishine jetkizýdi kózdep otyr. Maıly daqyldardy óńdeýshiler ulttyq qaýymdastyǵynyń (MDО́UQ) bas­qarma tóraǵasy Iаdykar Ib­ragımovtiń aıtýynsha, eksporttyń ósýine yqpal etetin faktorlardyń biri – elimizde óndirilgen aqýyzy joǵary jemshópter úshin Qytaı naryǵynyń ashylýy boldy, ol úshin qytaılyq satyp alýshylar joǵary baǵa usynyp otyr. Otandyq maı zaýyttary Shanhaıda ótken Qytaı halyqaralyq ımport kórmesinde 56 mln dollarǵa kelisimshartqa otyrdy. Iа.Ibragımovtiń aıtýynsha, Shanhaıda bıyl otandyq 12 maı zaýyty maı ónimderin usynady.

Qazir Qytaı bizdiń maı ónim­derin satyp alý boıynsha qarjy­laı kórsetkishte kósh bastap tur. Maıly daqyldar óńdeýshi­ler ulttyq qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy otandyq 24 maı zaýytyn Qytaı keden tizilimine jedel engizýge járdemdesken sala­lyq mınıstrlikter — Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan bolǵan qoldaýdyń mańyz­dylyǵyn atap kórsetti. Sondaı-aq ósimdik maılarynyń aı saıynǵy eksporttyq kólemin birkelki bólý boıynsha «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-men úılestirilgen jumys mańyzdy aspekt bolyp sanalady. Maı óńdeýshiler eki jyl ishinde Qytaıǵa ósimdik maıy men mal azyǵy eksportyn 300 mln dollar deńgeıinde jetkizýdi josparlaıdy.

Elimizdiń «CIIE-2024» kórmesine qatysýy Qytaı naryǵyna maı ónimderi eksportyn keńeıtý men elimizdiń Azııadaǵy saýda pozısııasyn nyǵaıtýdaǵy mańyzdy qadam boldy. Elimizdegi aýyl sharýashylyǵynyń eksporttyq áleýeti aıtarlyqtaı úlken, bul onyń iri naryqtarǵa: Qytaı, Reseı, Iran, О́zbekstan, Aýǵanstan, sondaı-aq Parsy shyǵanaǵy elderine jaqyn bolýyna baılanysty.

О́nerkásiptik ınvestorlar oda­ǵynyń derekteri boıynsha eli­mizde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy óndirisiniń jyldyq kólemi 263 mlrd teńgeni quraıdy. Ol 2025 jyly 300 mlrd teńgege deıin ósedi dep boljanyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaý salasyn­da 8 kásiporynda traktorlar men astyq jınaıtyn kombaındar shyǵarylady, bul qazirdiń ózinde sharýalardyń osy tehnıkaǵa degen jyldyq qajettiligin tolyq qamtamasyz etip otyr. Taǵy 20-dan astam kásiporyn tirkeme jáne aspaly aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyqtaryn shyǵaryp, ımportqa táýeldilikti azaıtty. Búginde traktorlar men kombaındardyń, sondaı-aq aspaly jáne tirkemeli aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń árbir shyǵarylatyn úlgisine dánekerleý, kesý, ııý jáne boıaý operasııalary oryndalady. Traktor kabınalaryn dánekerleý jáne boıaý, sondaı-aq energııamen qanyqqan traktorlar korpýsy elementterine plastıkalyq bólshekterin daıyn­daý merziminen buryn ıgerildi. Kelesi jyly óndirýshiler astyq býnkerlerin, kólbeý kameralardy, usaqtaǵyshtardy jáne kombaın kabınalaryn jasaý boıynsha operasııalardy meńgerýdi josparlap otyr. Elimizdegi eń iri aýyl sharýashylyǵy mashına jasaý lokalızasııalaý ortalyǵy Qostanaıda jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men avtoónerkásipke arnalǵan 25 myń birlik torap, agregat, komponent pen qosalqy bólshek shyǵarady.

Bıyl otandyq aýyl sharýashy­lyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa baılanysty sýbsıdııalaý týraly sheshim nátıjesin berip otyr. Jetekshi sheteldik óndirý­shiler bizdiń naryqqa qyzyǵýshylyq tanytady. Osylaısha, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrliginiń málimetin­she, álemge áıgili «John Deere» kompanııasy bizdegi jergilikti qatysýyn qurastyrý kooperasııasy arqyly keńeıtýdi josparlap otyr.

«Deere & Company», «Eurasia Group» jáne «Báıterek» holdıngi qurastyrý yntymaqtastyǵy arqyly «John Deere» kompanııa­synyń jer­gilikti qatysýyn keńeı­týge baǵyt­talǵan memorandýmǵa qol qoıdy. Bul strategııalyq serik­testik ınno­va­­sııalardy yntalan­dyrýǵa, jergi­likti óndiristik qýat­tardy nyǵaı­tý­ǵa, eldiń turaq­ty ekonomı­kalyq ósýine yqpal etýge arnalǵan jáne aýyl sharýa­shylyǵy men óner­kásipte aldyńǵy qatarly tehnolo­gııa­lardy en­gizý­ge, sıfrlyq trans­for­­masııaǵa jáne tıimdilikti artty­rýǵa baǵyt­talady», dep atap kórset­ti Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi.

«Eń ozyq tehnologııalardy paıdalana otyryp jáne bilim almasýdy qoldaý arqyly biz ekonomıkaǵa da, jergilikti qaýymdastyqtarǵa da paıda ákeletin turaqty ósýdiń negizin qalap jatyrmyz», deıdi «John Deere» TMD jáne Ortalyq Azııadaǵy aýyl sharýashylyǵy jáne kógal jabyndylary bıznesiniń prezıdenti Chaba Leıko.

Aıta ketý kerek, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi arqy­ly aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkin jańartý boıynsha qabyl­danǵan sharalar aıasynda bıyl kelesi baǵdarlamalar júzege asyryldy:

Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn sýbsıdııalaýdyń jańa tetikteri qabyldandy: Investısııalyq sýbsıdııalaý baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde óndirisi elimiz­de jolǵa qoıylǵan tehnıkanyń ımporttyq balamalaryn sýbsıdııa­laý múmkindigi alynyp tastaldy.

Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý úshin nesıe/lızıng boıynsha syıaqy mólsherleme­sin sýbsıdııalaýdyń saralanǵan te­tigi qoldanyldy (otandyq óndiris tehnıkasyn satyp alý úshin syı­aqy mólsherlemesi 6%-ǵa deıin, ımporttyq tehnıka úshin 15%-ǵa deıin sýbsıdııalanady).