Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qarap otyrsaq, bul kórsetkish zamannyń ózgergenin, atalǵan mamandyqtar buryn talaıdyń qoljetpes armany bolǵan zańger, ekonomıst, marketolog, munaıshy bolý sııaqty arman-maqsattardy yǵystyrǵanyn kórsetedi. Esesine el naryǵyndaǵy eń kerekti, qat bolyp otyrǵan hımık, mal sharýashylyǵy, balyq sharýashylyǵyna qajetti mamandyqtarǵa múlde talpynys joq.
Keıingi jyldary nege tis dárigeri bolýǵa umtylǵandardyń qatary kúrt ósip, stomatolog mamandyǵynyń dárejesi artyp, tanymal bolyp shyǵa keldi? Bul saýalǵa Prezıdenttiń Is basqarmasy Medısınalyq ortalyǵy Ulttyq gospıtaliniń stomatologııa bóliminiń meńgerýshisi Elena Nagına tómendegideı jaýap berdi:
– Keıbireýler qazir stomatolog bolý sán, tabysy da joǵary ári uzaq oqýdyń qajeti joq dep oılaıdy. Al is júzinde olaı emes, bizdiń kásibimizdiń ózindik erekshelikteri jetkilikti. Kezdeısoq adam elekten óte almaıdy. Eger tis dárigeri óz salasynda jeti jyldaı turaqty jumys istep, tájirıbe jınaqtaı alsa ǵana, osy salada sońyna deıin qala alady.
Tisi aýyrǵan adam janyn qoıarǵa jer tappaı, emdelýge kelgende aqysy qansha turatynyn da surap jatpaıdy. Sol turǵyda dárigerler qoldarynan kelgenshe kómektesedi, emdeıdi. Tis – adamnyń salamattylyq qujaty bolǵandyqtan da, ony saqtaý mańyzdy ári saý, jarqyraǵan appaq tister – adamnyń ajary. Baıqap otyrsaq, qazir elimizde tisi joq adamdar azaıdy, jurt tisiniń bútindigine mán beredi.
Búginde otandyq stomatologııa salystyrmaly túrde damyǵan ári qoljetimdi. Balalardyń tisi memleket esebinen emdeledi. Bul máselede elimiz TMD kóleminde kósh ilgeri. Tipti sońǵy jyldary, ásirese jaz aılarynda elimizge tisin emdetýge sheteldikter kóptep kele bastady. Olar burynǵy otandastarymyz ben solardyń týys-tanystary. Bir sózben aıtqanda, otandyq stomatologııanyń sapasy álemdik deńgeıden kem emes, onyń ústine áldeqaıda arzan.
– Erterekte, biz stomatologııa mamandyǵyna oqyǵan kezimizde de osy bólimge konkýrs úlken, oqýǵa túsý qıyn bolatyn. Búginde bul mamandyqqa UBT-da jınaǵan shekti baly 130 bolatyn úzdikter kelip jatqandyqtan, sala burynǵydan da jaqsara, jetile túsedi dep oılaımyn. Oǵan qosa stomatologııa medısınanyń eń damyǵan salalarynyń birine aınaldy. Kúndelikti jumysta emdegende dym sezdirmeıtin, aýyrtpaıtyn preparattar, tehnıkalardyń ozyǵyn paıdalanyp otyrmyz. Qazir tis dárigeriniń aldynda otyrǵan pasıent em-domnan qoryqpaıdy, kerisinshe rahat tabady. Teginde, dárigerdiń kásibı sheberligi julyp tastaǵan tisterimen emes, aýyrǵan tisterdi saqtap, emdegenimen ólshenedi, deıdi E.Nagına.
Sonymen búginde qaı óńirlerde dárigerler jetispeýshiligi bar, qaı oblysta kadr tapshylyǵy basym? S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıtetinde ótken Bos jumys oryndar jármeńkesinde barlyq oblystardyń qalalyq, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń ókilderi toǵysqan edi. Basqarmalardyń málimetine sáıkes, jármeńke barysynda elde 2 279 mamanǵa degen suranys bar ekeni anyqtaldy. Eń qyzyǵy, alǵash ret medısınalyq kadrlarǵa suranystyń uzyn-sonar tizimin Almaty qalasynyń aýrýhanalary berdi. Almaty qalasy – 540, Qostanaı oblysy – 304, Jetisý oblysy – 286, Atyraý oblysy – 168, Aqmola oblysy – 153 jumys ornyn usyndy.
Osy arada 2021 jyldan bastap joǵary oqý oryndary túlekterine granttaryn óteýge qoıylatyn talaptar jeńildetilip, olarǵa menshik nysanyna qaramastan, densaýlyq saqtaý uıymdarynda memlekettik grant arqyly jumys isteýge quqyq berilgenin aıta ketken jón. Sonda qyzmet ótkerý merzimi memlekettik grantta oqyǵan jyldar sanyna teń bolady.
Bos jumys oryndary jármeńkesinde jumys berýshiler jumysqa ornalasý jónindegi eń jaqsy usynystaryn ortaǵa salyp jatady. Aıtalyq, ótken jyly oblystyq aýrýhana ókilderi rezıdentýra bitirýshilerine 500 myń teńgege jýyq eńbekaqy usynyp, ýaqytsha baspana taýyp berýge, bolmasa baspana satyp alýǵa aqshalaı ótemaqy berýge daıyn ekendikterin bildirip, sonymen qatar medısına mamandarynyń balalaryn mektep, balabaqshamen qamtý, otbasynyń basqa múshelerin de jumysqa ornalastyryp, biliktiligin arttyrý kýrstaryna qosymsha aqy tóleý, basqa da jeńildikter qarastyrǵan edi.
Joǵaryda atalǵan «Jumyspen qamtý jármeńkesi – 2024» barysynda QazUMÝ túlekterine elimizdiń 20 óńirinen 2 279 bos jumys orny usynyldy. Eń joǵary suranysqa ıe mamandyqtardy taratyńqyraı tússek, jalpy tájirıbelik dárigerlerge – 272 bos oryn, joǵary bilimdi medbıkege – 232, jedel medısınalyq kómek qyzmetkerlerine – 157, akýsherlik jáne gınekologııaǵa (balalar gınekologııasy) – 130, sanıtarlarǵa – 109, terapevterge – 95, anestezıologııa jáne reanımasııaǵa (eresekter, balalar) – 92, kardıologııaǵa (eresek, balalar) – 92, pedıatrlarǵa – 89, radıasııalyq dıagnostıka mamandaryna (radıologııa) – 48, juqpaly aýrýlar bólimderinen (balalar, eresekter) 35 jumys orny usynyldy.
Osy arada aıta ketetin bir jaıt, medısınalyq joǵary oqý oryndary arasynda QazUMÝ 2017 jyly pedıatrlar daıarlaýdy birinshi bolyp qaıta bastaǵandyqtan, sońǵy jyldary orny oısyrap turǵan pedıatr mamandarynyń qatary kóbeıe bastaǵany qýantady. Degenmen óńirlerde áli de salalyq dárigerler, gematolog sııaqty sırek mamandyq ıeleri, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵyna, jańa óndiris oryndaryna mamandar jetispeıdi. Dátke qýat deıtinimiz, qalaǵa aınalyp qalmaı, aýyldy jerlerge barýǵa da peıildi, qabiletti jastar qatary kóbeıip keledi.
ALMATY
