Sýret: gov.kz
Kún ótken saıyn esirtki tektes zattardyń formasy túrlenip, mektep jasyndaǵy jetkinshekterge de aýyz sala bastaǵan. Osyǵan baılanysty quzyrly oryndar men bilim basqarmasy mektepter men kolledjderde taqyryptyq dárister, trenıngter, semınarlar ótkizý isin qolǵa aldy. Jastar men jasóspirimderge «Esirtkige qarsymyz!» dep atalǵan kitapshalar men jadynamalar taratylyp keledi. Mamandar ár azamat esirtkige qatysty qandaı da bir habarǵa qanyq bolsa, kitapshada kórsetilgen jedel jelige habarlasa alatynyn aıtady.
«Bul dertpen qoǵam bolyp kúresý mańyzdy. Jalpy jedel-izdestirý sharalarymen qatar nashaqorlyqtyń aldyn alý jáne halyqtyń esirtkige qarsy ımmýnıtetin qalyptastyrý jumystary júrgizilip jatyr. Almatyda jyl basynan beri nashaqorlyqqa qarsy 585 profılaktıkalyq is-shara ótti. Bul máselede eriktiler bizge jan-jaqty kómek kórsetip keledi. Olardyń belsendi atsalysýymen esirtkiniń taralýy týraly aqparatty qamtıtyn 9 908 graffıtı sýreti tabylyp, ústin boıap tastaý arqyly joıyldy. Esirtki saýdasyn nasıhattaǵan 31 «sýretshi» ustaldy. Sonymen qatar esirtkini taratýmen, jarnamalaýmen aınalysatyn 450 ınternet-resýrs buǵattaldy. Zańsyz aınalymnan 405 kılodan asa esirtki, onyń ishinde «sıntetıka» esirtki zattary tárkilendi», deıdi Almaty qalalyq PD Esirtki qylmysyna qarsy kúres basqarmasynyń bastyǵy Murat Jumabaev.
Esirtkige qarsy kúreste erikti jastardyń belsendiligi basym. Aıtalyq, 2021 jyly iske qosylǵan «Narkostop» jobasynyń eriktileri bıyl Almatyda 1 500-den asa esirtki jarnamalanǵan belgini joıýǵa atsalysqan. Joba ókilderiniń aıtýynsha, byltyr jastardyń qatysýymen esirtkini jarnamalaıtyn 300 myń graffıtı boıalǵan.
«Keıingi jyldary ońtaıly nátıjelerge qol jetkizdik. Alǵashqy kezderi 50-ge jýyq erikti dári-dármek jarnamasyn boıaýǵa shyqsa, orta eseppen bir eriktige 100 jazýdan keletin. Qazir týra sondaı alańda 50 eriktige 10-15 jazýdan keledi. Bul – sýretterdi óshirip tastaǵan soń qaıta paıda bolǵan graffıtıler», deıdi joba ókili J.Nurseıitova.
Nashaqorlardy emdeý men ońaltý – mańyzdy másele. Jeke ortalyqtarda emdelý quny tym qymbat bolǵandyqtan, azamattardyń qaltasy kótere bermeıdi. Belsendiler jeke ońaltý ortalyqtarynyń barlyǵy birdeı standarttalmaǵanyn, soǵan qaramastan birneshe jeke emdeý mekemesimen kelisimge qol jetkizilgenin aıtady. Qarjylandyrý máselesin Jastar saıasaty jónindegi basqarma qolǵa alǵan. Joba júzege asqaly talaı adam tegin ońaltýdan ótken. Byltyr belsendiler «Jańa ǵasyr» qaýymdastyǵymen birlese otyryp birneshe jobany júzege asyrǵan.
О́z ómirin óksitip qoımaı, jaqyndaryn da sarsańǵa salatyn nashaqorlardy emdeýge jyl saıyn qyrýar qarjy bólingenimen, nátıje kóńil kónshitpeıdi. Dıspanserge jatyp em alǵandardyń onnan biri ǵana qulantaza aıyǵyp shyǵatyn kórinedi. Sıntetıkalyq zattarǵa bir áýes bolǵan jan ýaqyt óte kele odan da kúshtisin paıdalanyp kórgisi keledi. Birte-birte eń qaýipti túrlerine deıin kóteriledi. Mamandardyń qabyldaýyna sıntetıkalyq esirtki men psıhostımýlıatorlardy qoldanǵan 13-14 jastaǵy jetkinshekterden bastap, alpysty alqymdaǵan azamattar da júgingen.
«Esirtkige áýes bolǵandar sany resmı statıstıkadan birneshe ese kóp. Olar dıspanserlik tirkeýge tursaq, bolashaǵymyzǵa balta shabamyz dep oılaıdy. Sondyqtan óz betinshe emdelýge tyrysady. Degenmen nashaqorlyqty emdeý men ońaltý – ońaı másele emes. Jeke ortalyqtarda emdelý quny tym qymbat bolǵandyqtan, árkimniń qaltasy kótere bermeıdi. Onyń ústine balasy esirtkige salynǵan ata-analar mundaı mekemelerge senińkiremeıdi. О́kinishtisi sol, saýyqtyrý mekemesiniń ózinde syrttan sálemdeme jetkizetin jaǵdaılar oryn alǵan tustar bar. Bul taqyrypqa saýatty kózqaraspen qaraıtyn mamandardyń qataryn qalyńdatqan abzal. Árkimniń teris jolǵa túsý oqıǵalary – ártúrli. Bireý toıynǵannan, al bireý toryqqannan esirtki dámin tatady. Esirtkimen problemamdy jeńildetem dep oılaıdy, al shyn máninde, óziniń ómirine balta shapqanyn tym kesh túsinip, barmaq shaınaıdy. Emdelýdiń eń negizgi alǵysharty adamnyń jeke sana seziminen bastalady. Sanasyna silkinis jasaı almaǵandar syrtqy faktordyń áserine túsip, álsizdik tanyta beredi. Ondaı emdelýshilermen arnaıy jumys júrgizý qajet», deıdi psıholog Dına Hasenova.
Qaterli indetke qarsy kúres máselesi ótken aptada Májilis minberinde talqylanyp, elimiz esirtki qoldaný deńgeıi joǵary elderdiń qataryna kirgenin, Qylmystyq kodekske esirtki quraldaryn, psıhotroptyq zattardy, olardyń analogterin zańsyz óndirý, prekýrsorlardyń zańsyz aınalymy jáne ózge de áreketter úshin jaýapkershilikti kúsheıtýdi kózdeıtin birqatar ózgeris tujyrymdamalyq túrde maquldanǵany aıtylǵan edi. Almatylyq jergilikti atqarýshy organdar men quqyq qorǵaý vedomstvosynyń ókilderi belsendi azamattardy qoǵam dertimen birlese kúresýge shaqyrdy.
ALMATY
