Memlekettik qoldaýdyń erekshe tehnologııasy

Kez kelgen daǵdarystyń jańa múmkindikterge baǵdar bolatyny sekildi, elimizde áleýmettik kómek kórsetýdiń tyń, tıimdi tásilin engizý pandemııa ýaqytynda bastaý aldy. О́ıtkeni sol kezde kóptegen turǵyn memleketten áleýmettik tólem alý úshin banktik shottardy resimdeýde qıyndyqtarǵa tap boldy. Aıqyn artyqshylyqtarǵa qaramastan, áleýmettik ámııandy engizý úderisi birqatar problemamen qatar órbip, qalyptasyp, jetilýdiń uzaq, soqpaqty jolynan ótti. Júıeni engizýdiń bastapqy kezeńinde ártúrli memlekettik, qarjylyq platformalardy biriktirýge baılanysty tehnıkalyq qıyndyqtar týyndady.

Platforma jıi istep shyǵyp, aýdarmalardyń keshigýi, ártúrli memlekettik qurylymdar ara­syn­daǵy derekterdi sınhron­daý­dyń jetkiliksizdigi baıqalyp otyr­­dy. Onyń ústine halyqtyń ba­sym bóliginiń, ásirese egde jas­­taǵy adamdardyń sıfrlyq servısterdi paıdalaný, mobıldi qosym­shalarmen, ınternet-platfor­malarmen jumys isteý daǵdy­larynyń bolmaýy olar­dyń áleýmettik ámııandy tolyq paıdalaný múmkindigin shektedi. Sonymen qatar ásirese shal­ǵaı mekenderde ınternettiń turaqty jumys istemeýine baılanys­ty ınfraqurylymdy damy­tý­­dyń ózektiligi barǵan saıyn se­zil­di. Jeke derekterdiń kóptigi, qar­jy­lyq operasııalar da aqpa­rat­tyń tarap ketýinen qorǵaý­dyń joǵary deńgeıin qajet etti.

Áleýmettik platforma min­det­teriniń biri – halyqtyń bar­lyq toptaryna, sonyń ishinde múm­kindigi shekteýli jandarǵa, kópbalaly otbasylarǵa, son­daı-aq shal­ǵaı óńirlerdiń tur­­ǵyn­­daryna qoljetimdilikti qam­ta­masyz etý. Alaıda keıbir jaǵdaıda júıe osy sanattardyń barlyǵyn esepke almady, bul tólemder men basqa da jeńil­dik­terge teń qol jetkizýge kedergi boldy.

Taǵy bir problema – mem­le­kettik organdar arasyn­da­ǵy úılestirý máselesi. Áleýmettik ámııan salyq organdary, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­ligi, bankter sııaq­ty ártúrli memlekettik organdarmen birik­tiril­ýi kerek bolsa, is júzinde bul qurylymdar arasynda derek­ter­di úılestirý men bólisýde jıi kereǵarlyqtar týyndady. Bul tólemderdiń ke­shigýi­ne, azamat­tar­dyń esebinen ja­ńylýyna ákeldi.

Qandaı túıindi másele bolsyn, áleýmettik baǵ­dar­lanǵan memlekette halyq­tyń álsiz top­­taryna qoldaý kórsetý­diń ma­ńyz­dylyǵy birinshi kezekke qoıylady. Sondyqtan aza­mattyń sıfrlyq áleýmettik ámııanyn engizý, tıisti taýar ótkizý júıesin qurý jóninde bastama kótere otyryp, Mem­leket basshysy áleýmettik kó­mek ádilettilik, ashyqtyq, tıimdilik qaǵıdattaryna negiz­delýi, qol­daý oǵan shynymen muq­taj aza­mattarǵa baǵyttalýy kerek­tigin únemi eske salyp keledi. Qazirde Úkimet 2025 jyl­dan bas­tap áleýmettik ámııan­­dy tolyq engizýge belsene kiris­ti. Joba ár otbasyna olardyń áleýmettik már­tebe­si­ne qaraı beriletin mem­leket­tik qoldaýdyń barlyq túrin qamtıtyn bolady.

Byltyrdan beri joba oqýshy­lardy tegin, jeńildikpen tamaq­tandyrý, azamattardyń jekelegen sanattaryn dári-dármekpen qamtamasyz etý qyzmetterin usyna otyryp, qanatqaqty re­jim­de iske asyrylyp jatyr. eGov Mobile qosymshasynda áleýmettik ámııan arqyly mektepterde tegin tamaqtaný jobasy ata-analarǵa qyzmetterdi belsendi túrde alýǵa, balalardyń mektep ashanalaryna barýyn baqylaýǵa, jeńildetilgen tamaqtaný úshin sandyq vaýcherlerdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. Mekteptegi balanyń tamaqtanýy júıede eskerilip, bul týraly ata-analar qosymshada aqparat alady, memlekettik qoldaý shara­larynyń sapasy týraly pikir qaldyrady. Sonyń negizinde qyz­met kórsetý aktisi jasalyp, tólem shoty beriledi. Memlekettik qar­jy­landyrý burynǵydaı bastaýysh synyp oqýshylarynyń sanyna baılanysty emes, tamaqtaný faktisine sáıkes júzege asyrylady. Osylaısha, áleýmettik ámııan memlekettik qoldaý shara­la­ry­nyń ataýy men valıdasııasyn ashyq kórsetedi. Qazirgi ýaqytta tamaq­taný­dy esepke alý, tirkeý júıe­leri 15 aımaqtaǵy 250 mektepte jumys isteıdi. Jobany keńeıtý maqsatynda mektepterdi tamaq­tandyrýdy esepke alý, tirkeý júıelerimen qamtamasyz etý, olardy áleýmettik ámııan júıe­si­men ıntegrasııalaý jó­nin­de ju­mys júr­gizilip jatyr. Synaq Aqmola, Mańǵystaý oblys­tarynda, Astana men Shymkentte sátti ótti. Ári qaraı joba mektepterdiń daıyndyq deńgeıine qaraı basqa óńirlerde de birtindep jol tappaq.

Áleýmettik ámııan arqyly tegin dári-dármek alý úshin eGov Mobile qosymshasynda tirkeýden nemese buryn tirkelgen bolsa, sáıkestendirýden ótý kerek. Ári qaraı, naýqas «áleýmettik ámııan» bólimine kirip, «dári-dármekpen qamtamasyz etý» jolyn tańdaıdy. Egde jastaǵy azamattarǵa, servıs qyzmetterin paı­dalana almaıtyndarǵa em­ha­­­naǵa barǵan kezde Face-ID, veb-kameralardyń kómegimen sáıkes­tendirýden ótý jetkilikti. Densaý­lyq saqtaý mınıstrliginiń máli­me­tinshe, qanatqaqty joba­ǵa bú­kil el kóleminde 700-den astam medısınalyq uıym qaty­syp, 93 myń resept boıynsha dári-dármek berilgen. Endi naý­qasqa qaǵaz reseptin alý úshin dárigerge jazylýǵa ýaqyt jum­saý­dyń qajeti joq, medbıke kezeksiz qajetti preparatty óz betin­she beredi. Osylaısha, ámııan­dy qoldaný arqyly zań­syz aınalymǵa, burma­­­laýǵa, naý­qastardy dári-dármek­pen qam­tamasyz etýdegi basqa da buzýshylyqtarǵa jol berilmeıdi.

Memlekettik qyzmetterdi sıfr­landyrý qoldaý sharalaryn alatyn azamattardyń kólemin anyqtaýǵa da yqpal etedi. Kóptegen azamat qoldaý­dyń qandaı shara­larymen qam­ty­latynyn bil­meıdi. Bul rette biryńǵaı platforma memlekettik qoldaý shara­la­rynyń barlyq túrin aqpa­rat­tandyrýǵa, usynýǵa, esepke alýǵa arnalǵan. Oǵan mem­­lekettik qol­daý sharalary kezeń-kezeńi­men kóshirilip, árbir azamat­qa mem­lekettik qoldaýdyń qandaı túrlerin paıdalana alatyny týraly habarlama jiberiledi. Sıfr­landyrý qatelikter men kem­shi­likterdi boldyrmaıdy. Azamat memlekettik qol­daý­dyń barlyq túrin ǵana emes, mem­le­ket­tik shyǵystardyń mól­sherin de kóre­di. Aldymen qoldaý sharalary aqsha­laı emes, naqty túrde, ıaǵnı múmkindigi shekteýli adamdarǵa arnalǵan ystyq tamaq, dári-dármek nemese tehnıkalyq quraldar arqyly beriletin bolady. Onyń sheńberindegi qyz­met­­terge jumsal­ǵan soma qory­tyndy esepte kórse­tiledi.

Qazirgi ýaqytta Ulttyq bank Qarjy mınıstrligimen birlesip sıfrlyq teńge platformasyn iske asyryp jatyr. Osyǵan baılanysty Qazynashylyq komı­te­tiniń qatysýymen áleýmettik ámııan sheń­berinde vaýcherlermen sıfr­lyq teńgede esep aıy­rysý múm­kindigi beriledi. Bul bastama áleýmettik tólemderdi avtomattandyrý, ákimshilendirý, esepke alý úderisterin jedeldetýge, áleýmettik kómektiń ashyq­tyǵyna, sondaı-aq úshinshi tul­ǵalar tarapynan óndirip alýlar men tyıymdardan saqtaýǵa kepildik beredi.

Tutastaı alǵanda, áleýmettik ámııandy ádiletti qoǵam ólshemine negiz­delgen mańyzdy qadam dep baǵalaýǵa bolady. Mundaı qural­dy engizý azamattarǵa áleýmettik tólemderdi tezirek, yńǵaıly alýǵa, al memleketke qarajattyń jumsalýyn tıimdirek baqylaýǵa múmkindik beredi. Soǵan qara­mas­tan tehnologııany sátti engizý barysynda sıfrlyq saýatty arttyrý, derekterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý sııaqty birqatar máseleni sheshý qajet.