Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Halyqaralyq dálizdi damytý – negizgi mindet
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shakqalıev shekara mańyndaǵy saýda-ekonomıkalyq habtar jelisin qurý, ınvestısııa tartý jáne elimizdiń eksporttyq áleýetin nyǵaıtý sharalary týraly baıandady. Memleket basshysynyń elimizdi Ortalyq Azııadaǵy negizgi kólik habyna aınaldyrý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde Úkimet tıisti jumystar júrgizip keledi. Bul baǵytta transshekaralyq habtar qurý – shekara mańyndaǵy saýdany damytyp, ónerkásiptik kooperasııa men elimizdiń kólik-tranzıttik áleýetin keńeıtý úshin erekshe mańyzǵa ıe.
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev Premer-mınıstrge búginde aýmaqtary temirjol jáne avtojoldary arqyly qosylǵan 5 transshekaralyq habty qalyptastyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatqany týraly aıtyp berdi:
- «Qorǵas toraby» Qytaımen saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi elementine aınalady;
- «Kaspıı toraby» Transkaspıı baǵytyn baılanystyrýshy býyn rólin atqarady;
- «Eýrazııa» transshekaralyq saýda ortalyǵy Reseımen ónerkásiptik kooperasııany damytýǵa serpin beredi;
- «Ortalyq Azııa» HО́KO О́zbekstanmen shekarada óndiristik kooperasııany damytýǵa jáne taýarlardy taratýǵa yqpal etedi.
- Indýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen Qyrǵyz elimen shekaradaǵy jobalardy iske asyrýǵa jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar Mańǵystaý oblysyndaǵy Aqtaý jáne Quryq porttarynda konteınerlik habtar men Astana, Almaty, Shymkent, Aqtóbe qalalaryndaǵy áýejaılarda mýltımodaldy áýe habtaryn qurý pysyqtalyp jatyr. Jobalardy sátti júzege asyrý úshin Premer-mınıstrdiń orynbasary Serik Jumanǵarınniń jetekshiligimen Jedel jumys toby quryldy. Qazirgi ýaqytta jobalar jergilikti atqarýshy organdardyń quziretine berildi. Is júzinde ınvestorlarmen birlesip iske asyrý qamtamasyz etiledi.
Premer-mınıstr ınvestorlardy izdeý jáne habtardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý jónindegi jumysty kúsheıtýdiń mańyzyn atap ótti. Barlyq josparlanǵan jobany tolyqqandy iske qosý júkterdiń ótý ýaqytyn qysqartýǵa, ónerkásiptik óndiris kólemin arttyrýǵa, salyq túsimderin ulǵaıtýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretinin aıtty.
«О́zbekstanmen shekaradaǵy «Ortalyq Azııa» haby jobasynyń ózi temirjoldyń ótkizý qabiletin jylyna 20 mln tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Aqtaý portynda konteınerlik hab qurý júkti aýystyryp-tıeý kólemin jylyna 92 myńnan 300 myń konteınerge deıin ulǵaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy. Jalpy, habtar júıesi bizdiń saýda seriktesterimizben birtutas saýda-kólik keńistigin qalyptastyrýǵa tıis. Bul – memleketter arasyndaǵy taýar aınalymyn aıtarlyqtaı arttyryp, kórshiles eldermen strategııalyq qarym-qatynasty nyǵaıta túsedi. Osyndaı josparly nátıjelerge qol jetkizý úshin múddeli memlekettik organdar men ákimdikterdiń barlyq resýrsyn jumyldyrý qajet», dedi O.Bektenov.
Sonymen qatar Qytaı, Parsy shyǵanaǵy, Kavkaz jáne Eýropa naryqtaryna shyǵýdy qamtamasyz etetin «Shyǵys – Batys», «Soltústik – Ońtústik» jáne «Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty» dálizderiniń áleýetin tıimdi paıdalaný mańyzdy.
Úkimet basshysy Syrtqy ister, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrlikteri ákimdiktermen birge árbir habqa áleýetti sheteldik ınvestorlardyń pýlyn quryp, olardyń jobalarǵa qatysýyn pysyqtaýdy, sondaı-aq habtardy basqaratyn kompanııalardyń jumys jaǵdaılaryn aıqyndaýdy tapsyrdy. Eń bastysy, habtardy bolashaǵy zor jobalarmen sapaly toltyrý boıynsha jumysty turaqty negizde júrgizip otyrý qajet.
О́nerkásip mınıstrligi Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikterimen jáne ákimdiktermen birlesip, transshekaralyq habtardy damytýǵa arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardy qurý men keńeıtý jónindegi qajetti is-sharalardy bir aıdyń ishinde qabyldaýy qajet. Ákimdikterge habtardyń barlyǵyn bazalyq ınfraqurylymmen, sonyń ishinde elektr energııasymen, sýmen, kólik joldarymen jáne kommýnıkasııalarmen qamtamasyz etý júkteldi.
Oljas Bektenov ındýstrııalyq saýda-logıstıka keshenin elektr energııasymen qamtamasyz etý máselesine erekshe nazar aýdardy. Energetıka mınıstrligi men Jambyl oblysynyń ákimdigine Qordaı aýdanynda qosalqy stansa qurylysyn qysqa merzimde qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine transshekaralyq habtar qurý men damytý jónindegi úderiske qatysýshylardyń barlyǵyn tıimdi úılestirýdi qamtamasyz etý mindeti qoıyldy.
Qurylysty baqylaý men úlesker quqyn qorǵaý qatańdaıdy
О́tken 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha qurylys jumysynyń kólemi 2023 jyldyń sáıkes kezeńindegi kórsetkishpen salystyrǵanda, 15,7%-ǵa ósipti. Qanat Sharlapaevtyń aıtýynsha bıyl 18,03 mln sharshy metr turǵyn úı salý josparlanǵan. Osy jyldyń qańtar-qarasha aılaryndaǵy dınamıkany eskere otyryp, qazirdiń ózinde 16 mln sharshy metr salyndy, bul ótken jyldyń sáıkes kórsetkishiniń 107%-yn quraıdy.
«Otbasy bank» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımova Úkimet basshysyna «Naýryz», «Otaý» jáne «Asyl meken» sııaqty ıpotekalyq baǵdarlamalardyń iske asyrylý barysy týraly aıtty. 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha 6,6 myńnan asa adam qaryz resimdep, óz baspanasynyń ıesi atanǵan.
Premer-mınıstr qurylys salasy el ekonomıkasyndaǵy negizgi salalardyń biri sanalatynyn, turǵyn úı máselelerin sheshýge, ınfraqurylymdy damytý men jumys oryndaryn qurýǵa tikeleı áser etetinin atap ótti.
Memleket basshysynyń 2029 jylǵa deıin 111 mln sharshy metr jańa turǵyn úıdi iske qosý jónindegi alǵa qoıǵan mindeti sheńberinde 2023 jyly Turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytý tujyrymdamasy ózektendirildi. Bıyl Úkimet atalǵan sektordy odan ári yntalandyrý maqsatynda qosymsha is-sharalardy iske asyrdy. Atap aıtqanda, Turǵyn úı saıasatyn reformalaý týraly zań qabyldandy, jańa jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlamalar iske qosylyp, qarjylandyrý kólemi artty.
Oljas Bektenov qurylys sapasy men irgeles ınfraqurylymdy arttyrýdyń, bólingen qarajatty tıimdi paıdalaný men turǵyn úıge kezekte turǵandardy ózektendirýdiń mańyzy týraly aıtty. Sóıtip óńirlerdegi tizimderdi túgeldeýdi jedeldetýdi tapsyryp, kezekte naqty muqtaj azamattar bolýǵa tıis ekenin atap ótti.
Úlestik qurylys máselesine erekshe nazar aýdardy. Kepildik bermeı sharttar jasasý faktilerin boldyrmaý maqsatynda úleskerlerdi qosymsha qorǵaý úshin zańnamaǵa túzetýler engiziledi.
«Kóptegen qurylys kompanııasy zań talaptaryn aınalyp ótip, úleskerler qarajatyn tartýdy jalǵastyryp keledi. Olarmen eshqandaı kepildik bermesten shartqa otyrady. Qazir Májilis Úlestik qurylys máseleleri boıynsha zań jobasyn ázirledi. Mınıstrlik depýtattarmen birge úleskerler qarajatyn tartý isine baqylaýdy kúsheıtý normalaryn sapaly pysyqtaýy qajet. Buǵan qosa, úlestik qurylysqa qatysty shartqa otyrý tetigin ázirleýdi tapsyramyn. Ol azamattarymyz úshin táýekelderdi tolyǵymen joıýǵa tıis», dedi O.Bektenov.
Úkimet basshysy bıyl jáne kelesi jylǵa arnalǵan turǵyn úı jáne ınjenerlik jelilerdi iske qosý josparlaryn oryndaý úshin О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine óńir ákimdikterimen birlesip, tıisti jaǵdaı jasaýdy tapsyrdy. Jańa ıpotekalyq baǵdarlamalardy jáne qurylystyń boljamdy ósimin eskere otyryp, jaýapty mınıstrlik memlekettik organdarmen jáne uıymdarmen birlesip, qurylys jáne kommýnaldyq sektor jobalaryndaǵy otandyq materıaldar úlesin arttyrýyn qamtamasyz etsin dedi. Sondaı-aq qurylys materıaldaryn óndirý boıynsha josparlanǵan jobalardy kelesi jyly iske qosýdy qamtamasyz etý júkteldi.
Eńbek resýrstary ortalyǵynyń derekterine sáıkes, 2030 jylǵa deıin qurylys salasyna 200 myńnan asa bilikti maman qajet bolady. Ǵylym jáne joǵary bilim, Oqý-aǵartý, О́nerkásip jáne qurylys, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikterine naryqtyń suranysyn eskere otyryp, osy mamandardy daıarlaý máselesin pysyqtaýy qajet ekenin aıtty.
