Alqaly jıyndy Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilim ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Anar Fazyljanova júrgizip, kirispe sózimen ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory Janseıit Túımebaev ashty.
Memleket basshysynyń kongress qatysýshylaryna arnaǵan quttyqtaýyn Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev jetkizdi.
«Fılologııa jáne túrkologııa ǵylymyn damytýǵa ólsheýsiz eńbek sińirgen ǵıbratty ǵalym lıngvıstıka salasyn tereń zerdelep, aýqymdy eńbekter jazdy. A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynda jumys uzaq jyldar qyzmet istep, birinshi basshyǵa deıingi jemisti joldan ótti. Úkimet janyndaǵy termınologııa, onomastıka komıssııasy jumysyn jandandyryp, talantty shákirtter tárbıelep, ózindik ǵylymı mektebin qalyptastyrdy. Tuǵyrly tulǵanyń ómir joly, ónegeli isteri jas urpaqqa árdaıym úlgi bolary sózsiz», delingen quttyqtaýda.
Parlament Senaty tóraǵasy Máýlen Áshimbaev óz quttyqtaýynda ana tilimiz ben túrki tilderiniń tarıhyn tereń zerttegen, qazaq etnolıngvıstıkasynyń negizin qalaǵan ǵalymnyń basshylyq qyzmette de ıgi isterge uıytqy bolǵanyn, halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti retinde tabandylyqtyń ozyq úlgisin kórsetken ónegeli ómirin ult sanasynda jańǵyrtyp, murasyn keńinen dáripteý qajettigine toqtalǵan.
Senat tóraǵasynyń quttyqtaýyn jetkizgen senator Darhan Qydyráli óz sózinde: «Sanaly ǵumyryn sóz dúnıesine sarp etken sanaýly tulǵanyń biri, qazaq til biliminiń sardary, túrkologııanyń tuǵyrly tulǵasy, akademık Ábdýálı Qaıdar alystaǵan saıyn asqaqtaı kórinetin Alataý syndy rýhanı qubylysqa aınalyp úlgerdi. Ana tiliniń aldaspany bolǵan ǵalymnyń jasampaz ǵumyry artynda qalǵan qazynaly mırasymen ólshenip, ýaqyt ótken saıyn salmaǵy arta túseri anyq. Ábdýálı Týǵanbaıuly irkilissiz izdenistiń, moıymas minezdiń, taımas tabandylyqtyń adamy edi. Sondyqtan ony ana tilimizdiń altyn adamy deýge bolady. Esik qorǵanyna jaqyn mańda týǵany úshin de, qaıshylasqan tusta qaırat kórsete júrip, qazaq tiliniń mártebesi úshin kúresip, qazaq tili qoǵamyn qurǵany úshin de, etnolıngvıstıkanyń túp bastaýynda turǵany úshin de, úndemeı júryp úlken isterdi atqarǵany úshin de osylaı ataý ádiletti ári abzal bolar edi», dep atap ótti.
Ultyna qaltqysyz qyzmet etken tulǵa jaıyndaǵy estelikterimen bólisken memleket jáne qoǵam qaıratkeri Nurlan Orazalın «Ábekeńniń ultty súıgenin, qalaı qyzmet etkenin tý etip ustap, urpaqtan-urpaqqa jalǵastyryp otyrý kerek. Tulǵalyq bitimi, bolmysynan únemi kisiliktiń mártebesin tanytyp júretin ǵalym til ǵylymnyń keńistiginde ǵana qalyp qoıǵan joq. Etnostyń qalyptasýyn, úısin, qańly memleketiniń tarıhyn jazyp ketti. «Qazaq etnosynyń tamyry qaıdan jatyr?» degen saýalǵa jaýap izdedi. Eýrosentrızmniń týy jelbirep turǵan tusta túrkilik tutastyǵymyzdy jeter jerine jetkizip aıtty. Tiri bolsa, bul salany ary qaraı zertteıtin edi. Sondyqtan ǵalymnyń kúreske toly ómirin joǵary oqý oryndarynda oqytý qajet. Ǵalymnyń zertteýleri osy saladaǵy jas zertteýshilerge jol siltegish, baǵdarshy bolar edi. Bolmysyn, kúreskerligin ulttynyń keleshegine arnaǵan tulǵany týǵan halqy «Halyq qaharmany» retinde baǵalaýy tıis» dedi.
Alqaly jıynǵa ǵalymnyń qyzy Ásel Ábdýálıqyzy qatysty. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń, Halyqaralyq túrki akademııasynyń prezıdenti Shahın Mustafaevtyń, «Halyqaralyq qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehannyń quttyqtaýy oqyldy. «Türk Dil Kurumu» lıngvıstıkalyq qoǵamynyń vıse-prezıdenti Harýn Shahın, Túrik tili men ádebıeti bóliminiń basshysy, Ege ýnıversıtetiniń professory Mýstafa О́ner, taǵy basqa da ǵalymdar qundy murasyna qatysty mazmundy baıandamalar jasady.
Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń ǵylym jónindegi vıse-prezıdenti, belgili ǵalym Sherýbaı Qurmanbaıuly akademıktiń bozbala shaǵynan erlikke beıim taǵdyry, ǵylymdaǵy jankeshti eńbegi týraly estelikterimen bólisti. «Ǵylymdy uıymdastyrý men shákirt tárbıeleýge sanaly ǵumyryn arnaǵan ǵalym sońǵy 20 jylda 25 kitap jazsa, onyń eń úlkeni úsh tomdyq etnografııalyq sózdik boldy. Akademık qurǵan «Qazaq tili» qoǵamy 35 jyl jumys istedi. Úlken minberlerden qazaq elinde bir ǵana til memlekettik bolýy keretigin ashyna aıtyp, ana tiliniń qorǵaýshysyna aınaldy» dedi ol.
A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń professory Jamal Mankeeva óz baıandamasynda ǵalym eńbekterine taldaý jasady. Til áleminiń baılyǵyn sanamalap qoımaı, sóz muhıtyna úńilgen ǵalym onyń syryn asha bildi. Osy oraıda til tamyrshysynyń eńbekterin zerdeleý, til arqyly ult bolmysyn taný, ınnovasııalyq tehnologııalar arqyly óskeleń urpaqqa jetkizýdiń ózekti ekendigine toqtaldy.
Ǵulama ǵalym ál-farabı: «Ǵylymnyń saraıyna kiretin adamnyń ary taza, jan ımany kámil, peıili týra bolýy kerek. Ondaı bola almaıtyn adamdar ózin de, ózgeni de bylǵamaı, ǵylymnan aýlyq júrý kerek» degeni akademık Ábdýálı Qaıdarǵa qarata aıtylsa kerek. Til sardary ómirden ótkenimen, eńbekteri jas urpaqqa azyq bolyp, ult sanasynan óshpeıdi» dedi jıyn barysynda belgili ǵalym Kárimbek Qurmanálıev. Ǵalymnyń aıtýynsha, qazirgi kezde tarıhı tulǵalar eńbekterin, ómir joly, qarapaıym bolmysyn dáripteýge qatysty aýqymdy jumystar istelip, eńbekter jazylyp jatyr.
Kongress barysynda sondaı aq bıyl jaryqqa shyqqan «Ábdýálı Qaıdar. «Erteńin oıla elińniń», «Halyq danalyǵy», «A. Seıitbekova. Seıf Saraıdyń «Gúlistan bıt-túrkı» jazba eskertkishi: sózdigi, transkrıpsııasy, aýdarmasy», «G.Mamyrbek Qutbtyń «Husraý ýa Shyryn» dastany: sózdigi, transkrıpsııasy, aýdarmasy» sııaqty eńbekteri tanystyrylyp, paneldik sessııalarda ǵalym murasy, qazaq til biliminiń ózekti máseleleri talqylandy.
