Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Is-sharada Qazaqstandaǵy zııatkerlik menshik pen shyǵarmashylyqty quqyqty qorǵaýdyń ózektiligi jan-jaqty talqylandy. Vıse-mınıstr Botagóz Jaqselekova qazir álem memleketteri zııatkerlik menshik quqyqtaryn tıimdi qorǵaý arqyly ekonomıkalyq damýǵa jol ashyp otyrǵanyn, Ádilet mınıstrligi avtorlyq quqyq máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi kózdep, zań jobasyn ázirlegenin, sondaı-aq mınıstrliktiń Marrakesh kelisimin ratıfıkasııalaý týraly da zań jobasyn daıyndap bolǵanyn aıtty.
«Marrakesh sharty» degen zaǵıp jandar men kórý qabileti buzylǵan azamattardyń kitap, jýrnal oqýyna múmkindik týǵyzyp, olardyń qoǵam ómirine, mádenı jáne áleýmettik salalarǵa teń dárejede aralasýyna jaǵdaı jasaıdy. Búgingi tańda Parlament Májilisi atalǵan eki zańdy da qarap jatyr.
«Zııatkerlik menshik zańnamasyna zııatkerlik menshiktiń jańa nysany – «geografııalyq silteme» engizý usynylyp otyr. Máselen, osyǵan deıin «Qyzylorda kúrishi», «Talǵar almurty», «Narynqol kartoby», «Kókshetaý balmuzdaǵy», «Katonqaraǵaıdyń baly» degen sekildi ataýlar aýyzsha ǵana aıtylyp keldi. Bul ónimderdiń sapasy sol óńirdiń jerimen, tabıǵatymen, mádenıetimen tikeleı baılanysty ekenin eskergen joqpyz», deıdi spıker.
Ádilet organdary mamandary aýylsharýashylyq ónimderin, azyq-túlikti, qolóner jáne ónerkásiptik taýarlaryn resmı tirkeý barysynda «geografııalyq sıpatqa» shekteý qoımaıtynyn, osy arqyly Qazaqstannyń ártúrli óńirlerinde óndiriletin taýarlardyń ulttyq brendin qalyptastyrýǵa jol ashatynyn tilge tıek etti. Bul qadam ol ónimderdiń álemdik naryqta tanylýyna jol salyp, ınvestısııa tartýǵa, tipti týrıstik salanyń boıyna qan júgirtýge de septigin tıgizedi.
Atalǵan maqsatqa qol jetkizý úshin mınıstrlik zııatkerlik menshik ınstıtýtymen birlesip, jergilikti ákimdiktermen jumysty jandandyryp jatqanyn, jyl basynda jer, óńir ataýyn taýarlarǵa berýge qatysty semınarlar ótkizilgenin, nátıjesinde naýryz ben jeltoqsan aılarynyń arasynda geografııalyq ataýdy resmı ıelengen ónim sany 5-ten 38-ge deıin óskenin, munyń syrtynda taǵy 140 ótinim Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýtynyń qaraýynda jatqanyn málimdedi.
Baspasóz máslıhatynda Ádilet mınıstrliginiń Zııatkerlik menshik quqyqtary jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Sholpan Ábdireeva avtorlyq quqyq obektilerin paıdalanýshylar qalamaqy tóleýge mindetti ekenin aıta kelip: «Biz meıramhanalarda kimderdiń ánderi oryndalyp jatqanyn, oǵan qansha roıaltı (qalamaqy) tóleıtinin bilmeımiz. Bul máselelermen arnaıy aınalysatyn avtorlyq quqyqty qorǵaý jónindegi uıymdar bar. Olardyń deregine qaraǵanda, 2023 jyly avtorlyq quqyq obektilerin paıdalanǵany úshin shamamen 1,5 mlrd teńge qarjy jınalǵan», dedi.
Komıtet tóraǵasy ádilet organdary avtorlyq quqyq obektilerin paıdalanýǵa baqylaý jasamaıtynyn, avtorlyq quqyǵy bar týyndylardy zańsyz paıdalanǵandardy azamattyq-quqyqtyq jáne qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa bolatynyn jetkizdi.
Ádilet vıse-mınıstri B.Jaqselekova elimizde ónertapqyshtardyń tehnologııalary men ınnovasııalaryn qoldaıtyn 32 ortalyq bar ekenin málimdedi. Bular ýnıversıtetter bazasynda jumys istep jatyr. Qazir mundaı ortalyqtar elimizdiń 18 óńirin qamtyp otyr.
«О́nertapqyshtardyń ıdeıasyn qoldaý, qorǵaý, tirkeý arqyly óńirlerdegi ınnovasııalyq kásipkerlikti damytýǵa bolady. Sondyqtan da paıdaly modelderge jáne basqa da ónerkásiptik menshik obektilerine quqyqtyq qorǵaýdy der kezinde resimdep berýimiz kerek. Mundaı mindetti joǵary oqý oryndaryna ǵana júktep qoımaı, óndiris oshaqtarynan da ónertapqyshtardyń tehnologııalary men ınnovasııalaryn qoldaıtyn ortalyqtar ashýymyz kerek», dedi vıse-mınıstr.
Spıkerler zııatkerlik menshik quqyqtarynyń buzylýyna qatysty sot prosesteriniń de kóbeıgenin habarlady.
«Qazir elimizde avtorlyq quqyqtyń buzylýyna qatysty aı saıyn 50-60 ákimshilik is qaralady. Onyń 80 paıyzy taýar tańbalaryna qatysty týyndap otyr. Taýar tańbalaryna qatysty daýlar bıznes salasy qarqyndy damyǵan Almaty, Qaraǵandy, Astana, Aqtaý, Atyraý qalalarynda jıi kezdesedi. Avtorlyq quqyqqa qatysty sot otyrystarynyń kóbeıgeni kemshilik emes, kerisinshe halyq arasyndaǵy quqyqtyq saýattyń artqanyn bildiredi», dedi «Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýty» dırektorynyń orynbasary Aıdyn Artyqova.
Sala mamandary týyndylardy resmı tirkeýde ádilet organdarynyń da qatelesýi múmkin ekenin málimdedi.
«Qazir jasandy ıntellekti qaryshtap tanyp jatyr. Máselen, bir kitap jaryq kórdi delik. Onyń sýretteri jasandy ıntellektimen salynýy múmkin. Álemde jasandy ıntellektiniń týyndylaryn anyqtap beretin mehanızm joq. Bul jaıt avtorlar arasyndaǵy daýdy budan ári de órshitýi múmkin», dedi A.Artyqova.
Sondaı-aq vıse-mınıstr «Meta» kompanııasy men avtorlar arasyndaǵy qarym-qatynastardy retteý máselesinde de problemalar bar ekenine toqtalyp, qazaq ánderiniń áleýmettik jelilerden joǵalyp ketýine qatysty pikir bildirdi.
«Meta» men otandyq uıymdardyń biriniń arasynda kelisim bolǵan. Biraq qarasha aıynyń sońynda tólenetin syıaqy mólsherine qatysty daý týyndap, sonyń saldarynan jelilerden qazaq ánderi joıylyp ketti. Eki taraptyń da óz ustanymy bolǵandyqtan, ortaq sheshimge kele almady. Qazir «Meta» avtorlyq quqyq qorǵaý máselesimen aınalysatyn Qazaqstandaǵy basqa uıymmen baılanys ornatpaq nıette. Taraptar kelisimshart talaptaryn talqylap jatyr. Jaqyn arada bul másele sheshiledi dep oılaımyn», dedi B.Jaqselekova.
Mamandardyń málimetine qaraǵanda, Qazaqstanda zııatkerlik menshik quqyǵy máselesimen aınalysatyn 15 uıym bar eken. Al basqa elderde mundaı uıymdar sany 1-2-den aspaıdy-mys. «Avtorlyq quqyqqa qatysty uıymnyń kóptigi bul saladaǵy básekelestikti arttyrady. Al «Meta» kompanııasynyń qaı uıymmen baılanys ornataryn ózderi sheshedi», deıdi mamandar.
