Sýret «KP»-nyń arhıvinen alyndy
105 jyl – tutas dáýir. Jalpy, adamzat balasynyń tarıhy úshin bir ǵasyr degenińiz qamshynyń sabyndaı ǵana qysqa merzim kóringenimen, osy ýaqyt bederinde elimizdiń basynan taǵdyrly qıly kezeńder de, shattyqqa toly qýanyshty sátter de ótti. 1920 jyldyń 1 qańtarynan beri «Kazahstanskaıa pravda» (alǵashqy ataýy – «Izvestııa Kırgızskogo kraıa») sol talaıly oqıǵalardyń bárin qazaq halqymen birge basynan ótkerip keledi.
Máselen, atalǵan gazet tarıhtaǵy azamat soǵysy, ashtyq, saıası qýǵyn-súrgin, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys, tyń ıgerý, qaıta qurý, 1986 jylǵy kóterilis, táýelsizdik alǵan jyldardaǵy saıası-áleýmettik, rýhanı-mádenı oqıǵalardy qaǵazǵa qattap, qıyn-qystaý zamanda halyqtyń qaıǵysy men qýanyshyna ortaqtasqanyn, osyndaı soqtyqpaly soqpaqty jolmen júrip, elimizdegi orys tilinde jaryq kóretin buqaralyq aqparat quraldary arasynan qara úzip, jalpyulttyq basylym dárejesine jetkenin eshkim joqqa shyǵara almaıdy.
Osy oraıda gazettiń jalpyulttyq basylymǵa aınalǵanǵa deıingi tarıhyna qysqasha toqtala ketsek. 1920 jyldyń 1 qańtarynda elimizdiń sol kezdegi astanasy Orynborda súıinshi danasy jaryq kórgen «Izvestııa Kırgızskogo kraıa» ólkelik gazeti 1921 jyly «Stepnaıa pravda» bolyp ózgerdi. 1923 jylǵy 20 qarashadan bastap gazet «Sovetskaıa step» dep ataldy. Al 1932 jyldyń aqpan aıynda qazirgi tarıhı ataýyn ıelenip, oqyrmanǵa «Kazahstanskaıa pravda» degen ataýmen jol tartty. Qazaq jýrnalıstıkasy ǵylymyn zertteýshi ǵalymdardyń aıtýyna qaraǵanda, 1918 jyldan bastap, qazirgi Qazaqstan aýmaǵynda qazaq jáne orys tilderinde onnan asa merzimdi basylym jaryq kóre bastaǵan. Solardyń birazy qazirgi aımaqtyq, oblystyq gazetterdiń bastaýy sanalady. Al «Kazahstanskaıa pravdanyń» respýblıkalyq aýqymdaǵy bas basylymdardyń birine aınalýy atalǵan buqaralyq aqparat quralynyń sol zamannyń ózinde kóptiń kóńilinen shyǵyp, oqyrman júreginen ózindik ornyn tapqandyǵynan ekeni daýsyz.
Qazaq jýrnalıstıkasynda «Sherhannyń shekpeninen shyqtyq» degen qanatty sóz bar. Sol támsil sózdi sál ózgertsek, «Kazahstanskaıa pravdanyń» da shekpeniniń jylýyn sezingen qalamgerler shoǵyry az emes. Mysaly, gazettiń soǵys jyldardaǵy sarǵaıǵan betterin aqtaryp otyrsańyz, halqymyzdyń birtýar oǵlandary Baýyrjan Momyshuly, Ábý Sársenbaev, Syrbaı Máýlenov, Qurmanbek Saǵyndyqov, Dmıtrıı Snegın, Málik Ǵabdýllın, Táshibaı Álmaǵambetov, Ǵazez Ábishev, Jumaǵalı Saıyn, Saǵynǵalı Seıitov, Juban Moldaǵalıevterdiń áskerı áńgimeleri, ocherkteri, óleń-jyrlary jarııalanǵanyna kýá bolasyz.
«Kazahstanskaıa pravda» gazeti Jambyl Jabaev, Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Qanysh Sátbaev, Ǵabıt Músirepov, Sergeı Mıhalkov, Konstantın Paýstovskıı, Qaınekeı Jarmaǵanbetov syndy alyptardyń pýblısıstıkalyq maqalalaryna da minber berip, maıdannyń ótinde júrgen sarbazdardy rýhtandyrǵanyn aıtpaı ketýge bolmaıdy.
Bul úrdis soǵys jyldarynan keıin de úzilip qalǵan joq. Ár kezeń, ár zamanda «Kazahstanskaıa pravdanyń» shekpeninen shyqqan azamattardyń arysy keńes odaǵy, berisi qazaq eline tanylǵan tulǵalarǵa aınaldy. Atap aıtsaq, F.Boıarskıı, F.Mıhaılov, P.Kosenko, N.Anov, O.Maskevıch, F.Ignatov, N.Shevsov, I.Derjıev, K.Kım, M.Poltoranın, Iý.Kýkýshkın, M.Barmanqulov, B.Ǵabdýllın, S.Iаgmýrova, J.Omarov, A.Tarakov, V.Pashenko, V.Kýrıatov syndy esimderdi bir maqala aıasynda qamtyp shyǵý áste múmkin emes.
Táýelsizdikten keıingi jyldary da «Kazahstanskaıa pravda» gazeti zaman talabyna saı memleketpen birge túlep, elimizdiń aqparat naryǵyndaǵy baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, oqyrman yqylasyna bólene bildi.
Gazettiń bas redaktory Sábıt Maldybaev «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń alǵa qoıǵan basty eki maqsaty bar ekenin aıtady. Birinshisi – buqaranyń oıyn bılikke jetkizý. Bul oraıda basylym jetekshisi «Qazpravdanyń» eldegi kúrmeýli máselelerdiń oń sheshim tabýyna árdaıym yqpal etip kele jatqanyn tilge tıek etti.
«Biz «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń ár sanynda qolymyzdan kelgenshe halyqtyq máselelerdi kóterýge, buqaranyń talap-tilegin tıisti mekemelerge jetkizýge barymyzdy salamyz. Mysaly, ońtústikten soltústikke kóshken aǵaıyndarǵa arnalyp salynǵan baspanalardyń sapasyzdyǵy týraly problemany alǵash bolyp kóterip, osy jumysqa jaýapty azamattar qyzmetinen shettetildi. Mundaı faktiler óte kóp. Iаǵnı «Kazahstanskaıa pravda» basylymy halyq únin bılikke jetkizý mindetin adal atqaryp jatyr», deıdi ol.
Ekinshi maqsat – memlekettiń aqparattyq saıasatyn buqaraǵa nasıhattaý. Bul baǵyt boıynsha, basylym alǵy shepten kórinip keledi.
«Aqparattyq saıasatty jalań uranmen júrgizbeı, meılinshe ár materıaldyń oqylymdy bolýyna mán beremiz. Maqalanyń berilý formasyn tabý, tartymdy taqyryp qoıý, mátindi túsinikti hám qarapaıym jazý, gazettiń maketin túrlendirý sekildi sansyz jumysty ujymymyz shamasy kelgenshe joǵary deńgeıde atqaryp jatyr dep oılaımyn. Ár oblysta tilshilerimiz bar. Olar da ortalyqtaǵy ujymnyń talaptaryna saı ter tógip keledi», deıdi bas redaktor Sábıt Ǵalymuly.
Keıingi jyldardaǵy ınternettiń jedel damyp, aqparat taratýda áleýmettik jelilerdiń alǵa ozýy merzimdi basylymdardyń saraptamalyq baǵytqa qaraı oıysýyna ákelgeni belgili. 105 jyldyq tarıhy bar «Kazahstanskaıa pravda» gazeti zaman kóshinen qalmaı, oqyrman suranysyn qanaǵattandyratyn saraptama, reportaj, zertteý maqalalar jazyp, oqyrman júregine jol taýyp otyrǵany kóńil qýantady.
Búginde «Kazahstanskaıa pravda» gazeti elimizdegi orys tilinde jaryq kóretin merzimdi baspasózderdiń qarashańyraǵy sanalady. Orystildi jýrnalısterdi shyńdaıtyn basty sheberhana da osy – basylym. Sondyqtan da bir ǵasyr boıy halyqshyl únin joǵaltpaǵan basylym ujymyn 105 jyldyq mereıtoıymen shyn júrekpen quttyqtaǵymyz keledi. Sebebi buqara men bıliktiń arasyndaǵy altyn kópirge aınalyp, memlekettiń aqparattyq saıasatyn júıeli júrgizip, qoǵamdyq úılesimdi sátimen nasıhattap kele jatqan gazettiń mereıtoıy – bárimizge ortaq qýanysh.
