Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń sońǵy deregine qaraǵanda, ótken jyly 300-ge jýyq kásiporynnyń jalaqyǵa qatysty bereshegi anyqtalyp, 19 myńǵa jýyq qyzmetkerdiń qolyna jalpy somasy 4,4 mıllıard teńge tımegen. Sondaı-aq tekserý barysynda ártúrli uıymdarda 7,5 myńnan astam eńbek quqyqtarynyń buzylǵany belgili boldy. Bul sandar tek resmı derekterdi kórsetetinin eskersek, naqty statıstıka odan da kúrmeýli bolýy múmkin. Áleýmettik máselelerdi sheshýge atsalysyp, azamattardyń jumystaǵy ádiletsizdikke, joǵary tarıfterge, qaýipsizdik tehnıkasynyń buzylýyna, taǵy basqa problemalarǵa qatysty ótinishterin qaraýmen belsendi aınalysyp júrgen «Ádildik jáne órkendeý» qoǵamdyq qorynyń málimetinshe, jumys berýshiler tarapynan negizinen jalaqyny tólemeý nemese keshiktirý syndy buzýshylyqtar jıi kezdesedi (aryzdardyń shamamen jartysy, ıaǵnı 42 paıyzy). Sol sekildi dekrettik, demalys, basqa da járdemaqylardy keshiktirý nemese tóleýden bas tartý faktileri de toqtar emes. Bir ǵana qarasha aıynda Qorǵa jumys berýshilerdiń ýádesine ılanyp, aýa qarmap qalǵan 200-ge tarta adam júgingen.
Osyǵan baılanysty elimizde alǵash ret iske qosylyp otyrǵan Josyqsyz jumys berýshiler tiziliminiń máni – qyzmetkerleriniń eńbek quqyǵyn júıeli túrde buzatyn uıymdardy arnaıy málimetter bazasyna engizip, jumys berýshilerdiń eńbek zańnamasyn saqtaýǵa jaýapkershiligin talap etý. Josyqsyz jumys berýshini nysanaǵa alyp otyrǵan qoǵamdyq baqylaýdyń jańa quraly alǵashqy tizimdi qazirdiń ózinde jarııalaýǵa nıetti. «Qara tizimge» jumysshynyń Eńbek kodeksiniń 22-babynda qarastyrylǵan quqyǵyn buzǵan kez kelgen jumys berýshi kirýi múmkin. Oǵan jalaqynyń keshiktirilýi, qaýipsizdik tehnıkasyn saqtamaý, jumys toqtap turǵany úshin aqy tóleýden bas tartý, tólenetin eńbek demalysyn bermeý, jumystan zańsyz shyǵarý syndy jaǵdaılar sebep bola alady. Qolynda eńbek sharty bolmaǵan jaǵdaıda da jumysshynyń Eńbek kodeksinde qarastyrylǵan quqyqtary bar. Eńbek quqyǵynyń buzylýy jaıly aqparatty jumysker, ujym, BAQ, bılik organdarynyń ókilderi, kásipodaqtar, úkimettik emes uıymdar, oqıǵa kýágeri de usyna alady. Sóıtip, eńbekshi quqyǵyn aıaqasty etken kompanııanyń ataýy men jetekshilerin dúıim el biletin bolady.
«Ádildik jáne órkendeý» qoǵamdyq qorynyń dırektory Dana Rysmuhamedovanyń pikirinshe, mundaı quraldyń tıimdiligi eńbek quqyǵy buzylǵan jumysshylar men osy máselege beıjaı qaramaıtyn azamattardyń belsendiligine baılanysty. Qazirgi ýaqytta Qor ár óńirde salalyq, aýmaqtyq, jergilikti kásipodaqtarmen memorandýmdar jasaǵan. «Reestr – jaı ǵana tizim emes, jumysshy quqyǵyn qorǵaýdyń naqty múmkindigi. Áleýmettik ádildikti kózdeıtin bastama ár adamnyń eńbegi baǵalanatyn qoǵam qurý, quqyqtyq mádenıetti nyǵaıtý jolyndaǵy qadam bolaryna senemiz», deıdi ol.
Tizilimniń ashyqtyǵy men ondaǵy aqparattyń qoljetimdiligi eńbek naryǵynyń tazarýyna yqpal etedi. Mysaly, ony jumys izdep júrgen úmitkerler bedeli nashar uıymdardan aýlaq bolý úshin, memlekettik organdar eńbek erejelerin saqtaýdy baqylaýdy kúsheıtý úshin qoldana alady. Jumysker óz quqyǵyn qorǵaýǵa úırense, bıznes adal naryqtyq orta qurýǵa umtylady.
Desek te, bul qural eńbek zańnamasyn buzý jaǵdaılarymen kúreste tıimdi bolsyn desek, ony odan ári jetildirý qajet. Aıtalyq, mekemeni tizilimge engizý barysynda eńbek ınspeksııalarynyń jetkiliksiz is-qımyly, jumys berýshige yqpaldy ekonomıkalyq sanksııalardyń salynbaýy onyń tıimdiligin tómendetýi yqtımal. Iаǵnı keleshekte tizilim fýnksııalaryn keńeıtýge, onyń tehnologııalyq bazasyn jaqsartýǵa, barlyq múddeli taraptar úshin qoljetimdilikti arttyrýǵa den qoıylǵany durys. Onyń qatarynda tizilimge engizilgen kásiporyndar úshin jaýapkershilik deńgeıin arttyrý, memlekettik organdar men kásipodaqtar arasyndaǵy yntymaqtastyqty jaqsartý, sondaı-aq quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý syndy keshendi is-sharalardyń birtutas qamtylǵany mańyzdy.
