Jalpy alǵanda, jańa oqý jylynda salaǵa bólingen qarjy 13,5 paıyzǵa artqanyn estigenbiz. Ras, aǵartýshy salada aýyz toltyryp aıtarlyqtaı tabystar jetkilikti. Pedagogter de, bilim alýshylar da iri dodalardan tabyspen oraldy. Alaıda kemshilikter de joq emes.
Rasynda basqa-basqa, aǵartýshy salaǵa qyrýar qarajat qarastyrylǵandyqtan, qadaǵalaý da az bolmaıdy. Keıbir tekserýlerdiń nátıjesi salada olqylyqtar bar ekenin alǵa tartyp otyr. Máselen, óńir boıynsha bilim salasynda sapany qadaǵalaý departamentiniń basshysy Muhıt Nysanbaev keltirgen derekterge kóz júgirtsek, óńirdegi birneshe bilim oshaǵyndaǵy bilim sapasy syn kótermeıtin kórinedi.
«Jalpy alǵanda óńirde 449 memlekettik mektep bar bolsa, onyń 42-si bastaýysh, 33-negizgi orta, 374-i orta mektep sanatyna jatady. 318 bilim ordasynyń oqýshylary qazaq tilinde oqysa, 3 mektep orys, 128 mektep aralas tilde bilim beredi.
О́tken jyly óńirdegi 267 bilim berý uıymdary, onyń ishinde 46 balabaqsha (18 jekemenshik, 28 memlekettik), 221 mektepke (216 memlekettik, 5 jekemenshik) attestattaý tizimine engizildi. Qazirgi kezge deıin 215 bilim ordasy men 46 balabaqshaǵa memlekettik attestattaý jumysy júrgizildi. Atqarylǵan jumystyń nátıjesinde 4 memlekettik balabaqsha men 11 mektep qaıta attestattaýdan ótpedi. Sondaı-aq 67 mektepke qaıta attestattaý jumysy júrgizilip, kemshilikter joıyldy», deıdi departament basshysy atqarylǵan jumystar týraly oıymen bólisip.
О́ńir boıynsha bilim salasynda sapany qadaǵalaý departamentiniń basshysy Muhıt Nysanbaev keltirgen málimetke súıensek, attestattaýdan ótpeı qalǵan bilim oshaqtarynyń basym bóligin negizgi mektepter men bastaýysh bilim berý uıymdary quraıdy. Áıtkenmen sol sanatqa Moıynqum aýdanyndaǵy Aqbaqaı, Shý aýdanyndaǵy Eńbekshi, Taraz qalasyndaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy orta mektepterdiń engeni kimdi de bolsyn oılandyrmaı qoımaıdy. Bir qyzyǵy, oblys ortalyǵy Taraz qalasyna qaraıtyn bilim ordasynyń osy tizimde turǵany da qynjyltady. Qansha degenmen oblys ortalyǵyna qarasty bilim oshaqtarynda sapa joǵary bolýy kerek emes pe?
Memlekettik attestattaý júrgizilgen bilim ordalarynda kezdesetin kemshilikter bir-birine qatty uqsaıdy. Rasynda óńirdegi mektepterdiń barlyǵy jyl saıyn attestattaýdan ótip jatqan joq. Mejeli merzimi jetken kezde ǵana bilim sapasynyń mán-jaıy tekseriledi. Soǵan qaramastan birqatar bilim berý uıymdary men balabaqshalarda olqylyqtar jıi kezdesetini kóńilge qaıaý túsiretini ras.
«Attestattaý júrgizilgen mekemelerde materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń jetispeýshiligi, shaǵyn ortalyqtar men mektepaldy daıarlyq toptary qyzmetiniń nazardan tys qalýy, 4 jáne 9 synyptardyń testileý nátıjesiniń tómen bolýy, «Bilim klass» elektrondy jýrnalynyń talapqa sáıkes toltyrylmaýy, «Jol júrý erejeleri» jáne «О́mir qaýipsizdigi negizderi» mindetti oqý kýrsynyń durys júrgizilmeýi, ulttyq bilim berý derekter qoryndaǵy málimetter mekteptiń naqty málimetimen sáıkes kelmeýi, pedagogterdiń biliktilik arttyrý kýrstarynan ýaqtyly ótpeýi sekildi kemshilikter kezdesti.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Bilim salasynda sapany qamtamasyz etý komıteti tarapynan júrgizilgen monıtorıng nátıjesinde ulttyq bilim berý derekter qoryndaǵy málimetterdiń sáıkes kelmeýi boıynsha oblys aýmaǵyndaǵy
5 mekteptiń basshylaryna ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵalyp, aıyppul salyndy», deıdi M.Nysanbaev.
Departament basshysynyń aıtýynsha, bilim berý uıymdaryn lısenzııalaýǵa qatysty da birqatar másele týyndaǵan. Naqty derekke súıensek, «E-lısenzııalaý» Memlekettik derekter qory» aqparattyq júıesi arqyly 97 ótinish túsken. Nátıjesinde, 3 memlekettik jáne 8 jekemenshik mektepke bas lısenzııa berilgen. Sondaı-aq 20 mektep pen 2 kolledjdiń lısenzııasy qaıta rásimdelip, 8 bilim uıasyna qosymsha lısenzııa berilgen. Sonymen qatar 56 bilim berý uıymynyń lısenzııalaý talaptaryna sáıkes kelmeýine baılanysty ótinishi qanaǵattandyrylmaǵan.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, shynynda da bılik tarapynan bilim salasyna aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilip otyr. Jańa oqý jylyndaǵy derekke júginsek, óńirdiń aǵartýshy salasyna 319 mlrd teńge qarjy qarastyrylǵan. Bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 39 mlrd teńgege kóp. Qysqasy, salaǵa jaýapty basshylar qarjydan taryǵyp otyrǵan joq. Áıtse de, óńirdegi birqatar bilim oshaqtaryndaǵy bilim sapasy kóńil kónshitpeı tur. Árıne, attestattaýdan ótpegen mekemeler olqylyqtyń ornyn toltyryp, aldaǵy ýaqytta óte jatar. Áıtse de, attestattaý merzimi kelgende birqatar bilim berý uıymdarynda ózekti máseleler bar ekeni udaıy baıqalyp qala beredi. Ony boldyrmaýdyń joly bar ma?
Jambyl oblysy
