Menińshe, osy bir «eger» sózi bárimizdi oılandyrýǵa tıis. Eger Adamata Haýanany máńgi kórmese, ne bolar edi? Eger úıirjuldyzdyń túsi kók emes, basqasha bolǵanda, álem qalaı ózgerer edi? Tipti ózimiz turǵysynan oılansaq, Álıhan, Mirjaqyp, Ahmetter atylmaǵanda, bizdi ne kútip tur edi? Eger, eger, eger...
Qosh, talassyz myna álemdi kitap pen ony oqyǵan adamdar ózgertti. Sol úshin de bizge deıingi oqyǵandar toby «kitap – bilimniń qaınar kózi, rýhanı baılyqtyń negizi» degen pátýaǵa keldi. Mundaǵy mańyzdy másele, ony qalaı oqýda jáne ony qalaı qoǵamdyq qubylysqa aınaldyrýda bolmaq. Meıli tehnokrattyq deńgeıge qadam bassa da, qazir keıbir eldiń qoǵamy kitap oqýdy ómir saltyna aınaldyra aldy. Al keıbir ortanyń bul daǵdydan alshaqtap bara jatqany da shyndyq. Baıyptap qarasaq, kitap bizdiń taǵdyrymyz eken.
Oıdyń alyp qazanynan qaınap shyqqan keıbir kitaptar adam ómirin túbegeıli ózgertip jiberse, kerisinshe málim shyǵarmalar tarıhı oqıǵalarǵa muryndyq bolǵan. Servantestiń «Don Kıhot» romanynyń birde adam ómirin ajaldan alyp qalǵanyn estip pe edińiz? Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde fransýz jaýyngeri júregine tıgen oqtan ajal qushpaı, kerisinshe, aman qalǵan. Oq onyń qaltasyndaǵy áredikte paraqtap oqyp júretin «Don Kıhot» kitabyna tıip, júregine jetpegen. Qan maıdandaǵy qaharly soǵystarda mundaı oqıǵalar kóp bolǵan shyǵar. Al ázirge bizge jetkeni osyndaı tam-tum áńgimeler ǵana.
Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn qoǵamnyń aıyrmashylyǵy óte kóp. Eń aldymen olardyń bilim deńgeıi men oılaý qabileti ártúrli bolady. Kitap oqıtyn qoǵamda adamdardyń bilimi aqyl men parasattan quralady jáne sony azyq etedi.
Ádebıet, óner, ǵylym týraly tereń túsinigi bar adamdar ózderiniń ishki mádenıeti arqyly oıly qoǵam qurýǵa umtylady. Buǵan Álıhan Bókeıhan, Mahatma Gandı, Nelson Mandella sııaqty tulǵalardyń ómirin mysal etýge ábden bolady. Olarǵa oqymaıtyn qoǵam qurýǵa qulshynǵan arnaýly júıe kesirin tıgizdi. Al kitap oqymaıtyn qoǵamda mádenıet deńgeıi tómendep, rýhanı qundylyqtar qurdymǵa ketýge bet alady. Mundaı qoǵamda agressııa, mádenı enjarlyq jáne tutynýshylyq sana tórge shyǵady. Al onyń zardaby bárimizge túsinikti.
Kitap bolmasa adamzat qoǵamy qalaı kóriner edi? Osy suraqqa jaýap izdeýdiń ózi qorqynyshty. Kitapsyz qoǵamda ǵylym men tehnologııanyń damýy báseńdep, órkenıetter arasynda túsinbeýshilik týyndaıdy. Al osydan keıin adamzattyń ózin-ózi taný deńgeıiniń tómendeý máselesi jaryqqa shyǵady. Osyǵan deıin kórkem ádebıet, fılosofııa, din jóninde kitaptar adamzattyń moraldyq damýyna úlken áser etti. Kitapsyz qoǵamnyń etıkalyq jáne rýhanı daǵdarysqa tap kelýi de múmkin ekenin aıtqan durys.
Qalaı oılasaq ta, bári kitappen baılanysty. «Sherlok Holmstyń» ómirge qaıta oralýy da qyzyq oqıǵa bolypty. Jazýshy Artýr Konan Doıl Sherlok Holms týraly áńgimelerden sharshap, ony shyǵarmada «óltirgende», oqyrmandar narazylyq bildirip, jazýshyǵa hat jaza bastaıdy. Sonyń arqasynda avtor áıgili detektıvti qaıta «tiriltýge» májbúr bolady. Al Djon Tolkınniń «Saqınalar ámirshisi» kitabynda sıpattalǵan Jerorta teńizi kartasy oqyrmandarǵa sonshalyqty shynaıy bolyp kóringendikten, keıbir adamdar ony shyndyq dep qabyldaǵan. Tipti arheologter onyń shynaıylyǵyn dáleldemekshi bolǵan desedi. Osynyń bári aınalyp kelgende, kitap oqıtyn qoǵamnyń ár jańalyqqa qushtar bolyp, ár kitapqa nazar aýdaratynyn dáleldeıdi. Kitaptar tek oı salý ǵana emes, sonymen qatar shynaıy ómirde kútpegen oqıǵalarǵa sebep bola alatynyn osy mysaldardan kórýge bolady. Eger biz oqıtyn qoǵamda ómir súrsek.
