Zeınetaqy annýıteti ne beredi?

Zeınetkerlerdi ma­terıal­­dyq qam­syz­dan­dyrý turǵysynan elimizde qurmetti demalysqa resmı túrde shyǵýdy kútpeı-aq zeınetaqy tólemderin alý tetigi belsendi damyp keledi. Zeınetaqy annýıtetin BJZQ salym­shysyna neǵurlym jas, eńbek­ke jaramdy jasta zeı­netaqy tólemderiniń balama kózin qalyptastyryp, qart­tyqta ózin turaqty tabys­pen qamtamasyz etýge múmkindik bere­tin zeınetaqy jospary deýge bolady. Iаǵnı zeınetaqy kapı­talynyń jetkilikti mól­sheri bar kez kelgen azamat saq­tandyrý uıymymen kelisim­shart (saqtandyrý kompanııasy zeınetaqy jınaqtary bar azamatqa bir jolǵy tólemge aıyrbasqa turaqty qarajat tóleýge mindettenetin shart) jasasyp, ózine kepildendirilgen tabystyń qosymsha kózin jasaı alady. Bul soma ádette jeke zeınetaqy shotyndaǵy jı­­naq­talǵan qarajattyń bir bóli­gin nemese búkil somasyn quraıdy. Zeınetaqy annýıteti shartyn jasaı otyryp, azamat 55 jasqa tolǵannan keıin kepildik berilgen tabysty ómir boıy alý quqyǵyna ıe bolady. О́z kezeginde saqtandyrý uıymy mundaı shartty jasaı otyryp, salymshyǵa shyn máninde ómir boıǵy saqtandyrý tólemderin júzege asyrý jónin­de mindetteme alady.

Annýıtet azamattarǵa ekono­mıkanyń turaqsyzdyǵynan ne­mese densaýlyǵynyń nasharlaýynan jınaqtaryn joǵaltý qaýpin tóndirmeı, turaqty tabys alý múmkindigin beredi. Tólemge kepildik, uzaq merzimge baılanysty táýekelderdi azaıtý, sondaı-aq derbestendirilgen jaǵdaılar bul qarjy ónimin laıyqty qarttyq qamyn jan-jaqty oılap, josparlaıtyn azamattar úshin tartymdy ete­di. Zeınetaqy annýıtetiniń tanymaldyǵy adamdardyń zeı­­­­netke erte shyǵýǵa qyzyǵý­shy­­­lyǵymen de arta bastaǵan. Sondaı-aq shart jasasý, ásirese zeınetaqy jınaqtary jetki­lik­tiliginiń jańa talaptaryna sáıkes keletin azamattar sanatynyń arasynda ósip otyr. О́tken jyldyń qarashasyndaǵy derekke súıensek, elde osyndaı 106 myń shart tirkelgen.

Keıingi jyldary zeınetaqy annýıteti jónindegi eń tómengi tólem eń tómengi kúnkóris deń­geıiniń 70%-yna deıin azaı­tylýyna sáıkes shart ja­sasýǵa qajetti zeınetaqy jı­naqtary jetkiliktiliginiń shegi de tómendedi. Zeınetaqy annýıtet­teriniń jaǵdaıyn Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qabyldaǵan ındek­steýdiń eń tómengi mól­sher­lemesin 5%-dan 7%-ǵa, al kiristiliktiń eń joǵary mól­sher­lemesin 6%-dan 9%-ǵa deıin kóterý sheshimin nyǵaıta tústi. Sonymen qatar zııandy óndiristerdegi qyzmetkerler men múgedektigi bar adamdardyń zeınetaqy annýıteti sharttaryn jasasý sharttary ózgerdi. Buryn klıentterge shart jasasý kezinde erler men áıelderdiń ortasha ómir súrý uzaqtyǵynyń ádettegi mánderi qoldanylǵan bolsa, qazir annýıtet qunyn ádil esepteýge negizdelgen arnaıy keste engizildi.

Damyǵan elderde zeınetaqy annýıteti sharttary erikti jáne mindetti sıpatta zeınetaqy jú­ıesiniń ajyramas bóligine aınalǵan. Bul rette kóptegen zeınetker birlesken saqtan­dyrý ónimderine basymdyq beredi. Bizdiń elimiz de zeı­netaqy reformasynyń mańyz­dy elementterin zerdelep, aza­mattarǵa ózderiniń maqsat­ta­ry men qajettilikterine qaraı zeınetaqy tólemderiniń nusqasyn tańdaýǵa múmkindik jasaıtyn tıimdi áleýmettik ónimder jelisin keńeıtýge baǵyt aldy. Birlesken zeınetaqy annýıteti kelisimshartqa bir adamnyń emes, erli-zaıyp­ty­­lardyń nemese jaqyn týys­tardyń qatysýyn eske­redi. My­saly, eger erli-zaıyp­ty­lar­dyń bireýiniń ómirdi saq­tandyrý kompanııa­synda annýıtet satyp alýǵa zeınetaqy jınaqtary jetkiliksiz, ekinshisinde artyq bolsa, onda birlesken zeınetaqy annýıteti arqyly olardyń ekeýine de ómir boıy tólemder qamtamasyz etiledi. Sondaı-aq azamattarǵa annýıtettiń tólemderdi shart jasasqannan keıin birden emes, belgili bir ýaqyt aralyǵynan keıin bastaıtyn keıinge qaldyrylǵan túri de usynylady. Bul nusqa neǵurlym kesh jasta barynsha iri tólemder alǵysy keletinder nemese basqa da tabys kózderin tolyqtyrǵysy keletinderge qo­laıly.

Tańdaý negizdi bolsyn desek, kez kelgen qarjy quralynyń artyqshylyqtaryn saralaý­men birge, jetildiretin tus­taryn da muqııat taldaǵan jón. Ha­lyq­aralyq tájirıbe zeı­net­ker­lerdiń 70–80 paıyzy zeı­net­aqylyq saqtandyrýdy tań­daı­tynyn kórsetedi. AQSh-ta, Kanadada, Batys Eýropada is júzinde árbir otbasynda annýıtettik saqtandyrý bar. Qarjy ónimderiniń erekshe­lik­terin otandastarymyz da baǵalaıdy-aq. Biraq halyqtyń basym bóliginiń zeınetaqy jı­naq­tary zeınetaqy annýı­teti shartyn jasasýǵa qajetti shekke áli de jetpeıdi. Annýıtet resimdeýge qomaqty soma – shamamen 8–10 mıllıon teńge jı­naq­taý kerek. Qarjy ónimi­niń adamdardyń shaǵyn toby­na ǵana qoljetimdi ekenin «Er­ler men áıelder zeınetaqy annýıtetterin shamamen teń mól­sherde satyp alady. Kóbine ónimniń qarjylyq tetikteri men artyqshylyqtaryn jaqsy túsinetin joǵary bilimi bar tulǵalar belsendilik tanytyp otyr», dep jazǵan «Nomad life» ómirdi saqtandyrý kompanııasy da sıpattap berdi.

Annýıtet turaqtylyqqa ke­­pil­dik bergenimen, áleýetti kiris­­ti­lik joǵary táýekel­der­men salystyrǵanda shek­telýi múmkin. Ádette zeınetaqy an­nýıtetin satyp alǵan jaǵ­daı­da zeınetker depozıtter nemese qor naryqtary sııaqty ártúrli qar­jy quralyna sol qara­jat­ty ınvestısııalaýdan alýǵa bolatyn somadan tómen tólem­der­diń tirkelgen somasyn alady. Qarjy naryǵyndaǵy tómen mólsherlemeler jaǵdaıynda saq­tandyrý kompanııalary zeı­netaqy jınaqtarynan jınaı alatyn kiristilik shektelgen. Bul annýıtet tańdaýshy zeınetkerler úshin tólemder somasynyń salystyrmaly túr­de az bolýyna ákeledi. Demek taýarlar men kórsetiletin qyzmetter baǵasy qymbattaǵan jaǵ­daıda zeınetker óziniń bar­­lyq qajettiligin jaba almaýy múmkin. Sondaı-aq kóp­tegen annýıtettik kelisim­shart qarajat qaldyǵyn mura­ger­lerge berýdi kózdemeıdi. Budan bólek, zeınetaqy annýı­tetin jasasý kezinde ómirdi saq­tandyrý jónindegi kom­pa­nııanyń uzaqmerzimdi qar­jylyq turaqtylyǵyn eskerý de mańyzdy. Mundaı táýekel memlekettik retteý esebinen barynsha azaıtylǵanymen, ony tolyq joqqa shyǵarýǵa da bolmaıdy. Sondyqtan durys sheshim qabyldaý úshin qarjylyq ónim­niń erekshelikteri men kemshin tustaryn jete túsiný qajet.

Zeınetaqy júıesin qazirgi zamanǵy ekonomıkalyq shyn­dyqqa beıimdeýge, egde adam­dar­dyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan refor­malardyń bir aspektisi retinde zeınetaqy annýıteti áli de kóp talqylaýǵa arqaý bolatyny anyq. Bul turǵyda memleket, jeke saqtandyrý kompanııalary, halyq arasyndaǵy ynty­maqtastyq aıasynda alda­ǵy júıeli ózgeristerdiń deni zeınetaqy annýıtetterin aza­mattardyń kóp bóligine ne­ǵurlym tartymdy, qoljetimdi etýge arnalatyny da túsinikti.