Dala jumysyna daıyndyq qalaı?

Memlekettik tetikterdi tıimdi paıdalanyp, dı­qandarǵa, sharýa­larǵa tıisti qoldaý kórsetý, aýyl sharýa­shylyǵy boıynsha bekitilgen ındıkatorlardy oryndaý óte mańyzdy. Oblysta kóktemgi dala jumystaryna 61,5 myń tonna jeńildetilgen janar-jaǵarmaıǵa qajettilik anyqtalyp otyr. Bosatý jumystary aqpan aıynan bastalady. Taýar óndirýshilerde jazdyq daqyldardyń qajetti tuqym kólemi jetkilikti. Mıneraldyq tyńaıtqyshtarmen qamtamasyz etýge oblystyq bıýdjetten 7 mlrd teńge qarastyrylǵan. Otandyq tyńaıtqysh óndirýshi «QazAzot» AQ, «Qazfosfat» JShS-men oblysqa jetkiziletin qajetti tyńaıtqysh kólemi kelisilgen.

Agroónerkásip keshenin damytý máseleleri qaralǵan májiliste obly­s ákimi Nuralhan Kósherov ja­ýapty basqarma basshylary men aýdan, qala ákimderine naqty min­detter júktedi. Bekitilgen ındıkatordy oryndamaǵan basshylarǵa syn-eskertpe aıtyp, jumysty kú­sheıtýdi tapsyrdy. Sondaı-aq ár­bir aýdannyń ereksheligine saı sha­rýashylyqty damytyp, ónimdilikti arttyrý, ınvestısııa tartý jumysyn kú­sheıtý júkteldi. Oblys ákimdiginiń málimetine qaraǵanda, kóktemgi dala jumystaryn nesıelendirýge 13 mlrd teńgege ótinish berilgen. Búginde 4 mlrd teńgege ótinim qabyldanyp, 2 mlrd teńgeni quraıtyn jobalar ma­quldanǵan, qarjylandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Qazirgi tańda oblystyń egistik alqaptarynda 51% jer aıdaldy. Dala jumystaryna qoldanystaǵy 25 myń tehnıka ju­myldyrylady. О́ńirdegi aýyl shar­­ýa­shylyǵy qurylymdarynda 12 myń traktor, myń dán sepkish, 554 soqa, myń qopsytqysh quraldary bar. Tehnıkanyń 98 paıyzy dala jumystaryna daıyn. О́tken jyly memlekettik qoldaýlardyń turaqty kórs­etilýiniń nátıjesinde, aýyl shar­ýa­shylyǵy tehnıkalary 6,3%-ǵa jańardy.

Aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý, osy baǵytqa ınvestısııa tartý, tereń óńdeý isin shıratyp, sý únem­deý tehnologııalaryn engizý ju­mystaryn kúsheıtý basty baǵyt retinde atalyp otyrǵan óńirde ótken jyly jalpy ónim kólemi 1,1 trln teńge bolǵan. Agroónerkásip ke­sheniniń negizgi kapıtalyna 146,1 mlrd teńge tartylǵan. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy Álibek Plalovtyń aıtýynsha, egis qurylymyn qalyp­tastyrýda rentabeldiligi joǵary daqyldarǵa basymdyq berilip otyr. Atap aıt­qanda, maqta 31 myń gektarǵa, dándi daqyl­dar 3 myń gektarǵa, maıly daqyl­dar 2 myń gektarǵa artyǵymen ornalas­tyrylady. Baqsha daqyldary 8 myń gektarǵa, mal azyqtyq daqyldar 6 myń gektarǵa qysqartylmaq. О́ńirde aýyl sharýashylyǵy salasyn 7 ba­ǵytta damytý jospary bekitildi. Bi­rinshiden, aýyl sharýashylyǵy da­qyldardyń ónimdiligin arttyrý kózdelgen. Egis kólemi 37 myń gektarǵa artyp, 906,2 myń gektardy quraıtyn bolady. Egistikti ártaraptandyrý arqyly ónimdilikti jańa tehnologııa ádisimen ulǵaıtý maqsatynda bıyl 58 myń gektar jerge maqta egiledi. Tájirıbe kórsetkendeı, teh­nologııanyń tıimdiligi – sýdy, mıne­raldy tyńaıtqyshtardy, ju­mys kúshin únemdeı otyryp, keminde 60 sentnerden, ıaǵnı ortasha kór­setkishten 2,5 ese joǵary ónim alýǵa bolady. Ekinshiden, maqta-to­qyma klasterin qurý jumystary jal­ǵasady. Úshinshiden, jańadan 47 myń gektar jerge sý únemdeý tehnologııalary engiziledi. Sonymen birge aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary parki jańartylady. Salaǵa jalpy quny 155 mlrd teńge tartylyp, 35 joba iske asyrylady. Onyń ishinde 7 qaıta óńdeý kásiporny ashylady.

«Aýyl amanaty» jobasyn koope­rasııaǵa baǵdarlaý sharasy jalǵasady. 2025 jyldyń alǵashqy kezeńine 7,4 mlrd teńge bólinip, jańadan 62 koope­ratıv qurý josparlanyp otyr. Sonymen birge oblys­ta sý nysandaryn qalpyna keltirý jumystary júr­gizilmek. О́tken jyly qurylǵan 62 kooperatıvtiń 37-si qarjylandyrylyp, nátıjesinde, 23 kooperatıv qyzmet kórsetýge qajetti tehnıkalar satyp alsa, 14 koope­ratıv qaıta óńdeý sehtaryn iske qosty. Turaqty jumyspen 148 aza­mat qam­tamasyz etildi.

Bıyl sý sharýashylyǵy nysandaryn qalpyna keltirý boıynsha

I ke­zeńge 14 joba usynylyp, 166 sha­qyrym sý arnasyn betonmen qaptaý kózdelip otyr. Joba tolyq iske asqan jaǵdaıda irgeles jatqan 53,3 myń gektar jerge aǵyn sý jetkizý jaqsarady. Osy oraıda aıta ketelik, Maqtaaral aýdanynyń ındýstrııalyq aımaǵynda tamshylatyp sýarýǵa qajetti qural-jabdyqtardy, tu­qymdyq shıtti óndiretin «BEGASH» JShS-ǵa qarasty qos birdeı zaýyttyń qurylysy júrgizilip jatyr. Tamshylatyp sýa­rý taspasyn shyǵaratyn zaýyttyń quny 1,5 mlrd teńgeni qurap, 25 adamdy turaqty jumys ornymen qamtıdy. Quny 1,5 mlrd teńge maqta tuqymyn óńdeý zaýyty 17 adamdy turaqty jumys ornymen qamtamasyz etetin bolady. Eki joba da 2025 jyly iske qosylady dep mejelengen. Maqtaaral aýdanynyń ın­dýstrııalyq aımaǵynyń jalpy jer kólemi 24,2 gektardy qurap, qa­zirgi tańda jalpy 5,45 mlrd teńge kóleminde 4 ınvestısııalyq joba iske asyrylǵan. Aldaǵy ýaqytta 2 mlrd teńge kóleminde taǵy 4 ın­vestısııalyq joba júzege asyrylyp, bıyl iske qosylady.

О́ńirde maqsatsyz paıdalanylyp jatqan jerdi qaıtarý isi de júıeli júrgizilip keledi. Oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Erǵalı Tilegenniń aıtýynsha, óńirdegi jer qory – 11 mln 610,3 myń gektar. Byltyr oblys kóleminde 70,9 myń gektar jer telimderi mem­leket menshigine qaıtaryldy. Al­dyńǵy jyldyń basynda jaıylym tap­shylyǵy 2122,2 myń gektar edi, atqarylǵan jumystar nátıjesinde bul kórsetkish tómendep, ótken jyly 608 myń gektar boldy.

Túrkistan oblysy