Ol oqýshy kezinen naqty ǵylymdarǵa, ıaǵnı fızıkaǵa qumar bolypty. Almaty qalasyndaǵy sol kezdegi №2 qazaq mektep-ınternatynda (qazirgi Abaı atyndaǵy qazaq tili men ádebıetin tereńdetip oqytatyn mektep) oqıdy. 1972 jyly orta mektepti bitirgen soń, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fızıka-matematıka fakýltetinde qatar bilim aldyq. Ustazdarymyz – Meıirhan Ábdildın, Sovet Isataev, Nurǵalı Qoıshybaev, Fazylhan Baıymbetov, Qalı Barlybaev bastaǵan kileń marǵasqa fızıkter. Ol kezde QazMÝ stýdent-jastarynyń mádenı ómiri qaınap jatatyn.
1977 jyly Dosekeń ýnıversıtetti támamdaǵan soń, Jezqazǵan pedagogıkalyq ınstıtýtyna joldama aldy. 1985–1988 jyldary QazMÝ-dyń aspırantýrasynda oqydy. Biraq otbasy jaǵdaıyna baılanysty oqytýshylyq qyzmetine qaıta keledi. 1994 jyly Almatyda kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, ǵylym kandıdaty dárejesin aldy. 1995 jyly Batys Qazaqstan ýnıversıteti basshylyǵynyń shaqyrýymen Oral qalasyna qonys aýdardy. Osynda júrip JAK-tyń dosenti, akademııalyq professor ataǵyna ıe boldy.
2008 jyly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti rektorynyń shaqyrýymen jalpy jáne teorııalyq fızıka kafedrasyna dosent bolyp ornalasty. Tynbaı eńbek etip, 2018 jyldan ómiriniń sońyna deıin professor dárejesinde ǵylymı-pedagogıkalyq qyzmetin jalǵastyrdy.
Ǵalym Dosym Kenjalıev – maqsatyna jetpeı tynbaıtyn azamat-tyn. 2014 jyly «Bolashaq» baǵdarlamasymen Berlın tehnıkalyq ýnıversıtetinde taǵylymdamadan ótip qaıtty. Eýropadaǵy eń iri oqý orynnyń birinde tájirıbeden ótýi onyń ǵylymı bilimin keńeıtip, Qazaqstan – Germanııa ǵylymı yqpaldastyǵyna úles bolyp qosyldy.
2020–2021 jyldary tótennen kelgen kovıd pandemııasy kezinde naýqastanyp qalsa da, 2024 jylǵa deıin ómir úshin kúresýmen boldy. Birqatar operasııadan keıin qatty aýryp tursa da, fakýltetpen, kafedramen baılanysyn úzbeı shákirtterine, jas áriptesterine qamqor aqyl-keńesin berip júrdi.
Birde biz ýnıversıtettiń tarıhshy, fılolog ǵalymdarymen pikirlesip qaldyq. Sonda Qoıshyǵara Salǵarauly, Serik Negımov syndy el tanıtyn aǵalar: «Osy fızıka-tehnıka fakýltetinde tarıhshy-ǵalym, ólketanýshy Isataı Kenjalıevtiń balasy jumys isteıdi eken ǵoı. Ákesi Almaty Aýylsharýashylyǵy ınstıtýtynda jáne Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda 40 jyl oqytýshy boldy. Mahambet О́temisuly, Isataı Taımanuly, Syrym Datuly, Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly, Ǵumar Qarash, Dına Nurpeıisova, Mánshúk Mámetova, t.b. tulǵalar týraly qanshama eńbek jazdy. Gýmanıtardan týǵan azamattyń fızıka salasyn tańdaǵany qyzyq. Estýimizge qaraǵanda, Isekeńniń ákesi Násibollanyń ózi joǵary bilimdi eken. Úkimet basqarǵan áıgili Seıitqalı Meńdeshulymen, Alash zııalylarymen aralas-quralas bolǵan...» dep, edáýir tyń derekter aıtty. Biz sonda áriptesimiz úshin ishimizden mereılenip turdyq.
Jastaý kúnimizde osy tarıhı aqıqatty Dosym Isataıulynan surasaq, «Onyń bárin aıta bersem, maqtanǵandaı bolamyn ǵoı. Ákemiz bizge qarapaıymdylyq pen tańdaǵan mamandyqqa eńbek sińirýdi úıretti. Anamyz Tursyn Ádıetqyzy – Reseıdiń Sarytaýynyń perzenti. JenPI-diń túlegi. Ekeýi bizge – alty balasyna jaqsy tárbıe berdi. Meniń fızık bolýyma sebepshi – anam jaryqtyq edi» dep, shynaıy jaýap beretin.
Professor Dosym Isataıuly – sanaly ǵumyryn joǵary bilim men ǵylymǵa arnaǵan pedagog. Onyń sońynda fızıka salasyna qatysty 80-ge jýyq ǵylymı eńbegi qaldy. Sonyń ishinde ǵylymı maqalalary bir bólek, ol 30-dan asa oqýlyq pen oqý quralynyń avtory edi. Bular astrofızıka, teorııalyq fızıka, statıstıkalyq fızıka, termodınamıka jáne kınetıka, aspan mehanıkasy, kvant mehanıkasy, elektrdınamıka, salystyrmalylyq teorııasy t.b. óte kúrdeli baǵyttardy qamtıdy. Erekshe salalyq sózdigi de bar.
Áriptesterdiń pikirinshe, ol – oqytýshylyq qyzmette de óte muqııat, uqypty adam. О́mirinde aldynan ótken myńdaǵan bilim alýshylardy qarapaıymdylyǵymen, tazalyǵymen tańǵaldyratyn. Túlekterdiń aıtýynsha, ol fızıka men astrofızıkadaǵy kez kelgen kúrdeli taqyrypty qarapaıym sózben túsindire bere alatyn.
Ǵalym stýdentterge arnalǵan ǵylymı-tanymdyq is-sharalarǵa únemi qatysyp júrdi. Ol bilim alýshyǵa, ǵylymǵa qyzyǵýshy jas talapqa degende ýaqytyn da, densaýlyǵyn da aıamaıtyn.
Ujymy jaqsy kórgennen keıin shyǵar, ol uzaq ýaqyt (2009–2022 jyldar) qoǵamdyq negizde fızıka-tehnıka fakýltetiniń kásipodaq tóraǵasy boldy. Salamatty ómir saltyn nasıhattap, ýnıversıtettik spartakıada, mysaly, shańǵy jarysynda júldeli oryn alǵany da áriptesteriniń esimizde.
Onyń keýdesindegi Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bergen «Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» jáne «Bilim berý isiniń úzdigi» sekildi tósbelgiler qaıbireýdiń orden-medalinen de joǵary kórinetin. Sebebi áriptesimizdiń mazmuny soǵan sáıkesetin.
Dosym Isataıuly – sútteı uıyǵan otbasynyń otaǵasy-tyn. Zaıyby Alma Zabıqollaqyzy – Jezqazǵan men Oralda abyroıly ustaz boldy. Zeınetke shyqqanǵa deıin Eýrazııa ýnıversıtetinde oqý isi ádiskeri qyzmetin atqardy. Úsh perzenti – qarjy, ekonomıka, ınjenerııa salasyndaǵy jas mamandar. Marqum Dosekeń alǵashqy nemereleriniń mańdaıynan ıiskep, batasyn berip ketkenine shúkir etemiz.
Halyq «Ǵalymnyń haty ólmeıdi» dep beker aıtpaıdy. Endi Dosym Isataıulynyń ónegeli jolyn shákirtteri, óz perzentteri jalǵastyrady dep senemiz.
Qaıyrjan Balabek,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ professory
