Senat jańa Bıýdjet kodeksin Májiliske qaıtardy

Bıýdjet saıasatyn reformalaýǵa baǵyttalǵan

Otyrys barysynda depýtattar Qazaq­stan Respýblıkasynyń Bıýdjet kodeksin jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıýdjet zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jáne «Konsessııalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń kúshi joıyldy dep taný týraly» zańdy eki oqylymda qarady. Memleket basshysynyń tapsyrmasy­men ázirlengen Bıýdjet kodeksi halyqara­lyq standarttar men qazirgi zamanǵy syn-qaterlerge sáıkes keletin ashyq, tıimdi jáne ıkemdi bıýdjetteý júıesin qalyptastyrýdy kózdeıdi.

Jańa Bıýdjet kodeksi bıýdjettik pro­sesti túbegeıli jeńildetýge, «bıýdjet­ti bas­qarýdan» «nátıjelerdi basqarýǵa» aýy­sý arqyly bıýdjet saıasatynyń úlgi­sin reformalaýǵa, bloktik bıýdjet ele­ment­terin engizýge, bıýdjettik saıasattyń shekti parametrlerin aıqyndaýǵa jáne fıs­kaldyq ortalyqsyzdandyrýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan.

Talqylaý kezinde senatorlar zańdar­dy konseptýaldy túrde qoldap, olarǵa birqatar usynys engizdi. Naqty aıtqanda, palata depýtattary engizgen túzetýler­diń birqatary óńirlerdi damytýǵa jáne qarjylyq derbestikti qamtamasyz etýge ar­nalǵan. Osylaısha, aýyldyq jerde jaıy­lymdardyń tozyp, shóleıttenýine baılanysty olardyń tapshylyǵynyń artyp kele jatqanyn eskere otyryp, senatorlar jaıylymdyq ınfraqurylym nysandaryn damytý men rekonstrýksııalaýǵa qara­jat­ty aýdandyq jáne aýyldyq bıýdjetterdiń shyǵystaryna jatqyzýdy usyndy. О́ıtkeni bul fýnksııalar «Jaıylymdar týraly» salalyq zańda kózdelgen.

Senatorlar engizgen taǵy bir jańa­shyl­dyq qarjylandyrý máselelerinde analıtıkalyq tásildi kúsheıtýge qatysty boldy. Bul monıto­rıngteýdi, shyǵys­tardyń tıimdiligin baǵalaýdy jáne memlekettik aýdıttiń qatysýyn bildiredi. Qoldanylatyn salyq jeńildikteriniń tıimdiligin obektıvti baǵalaý úshin senatorlar taldamalyq esepti qalyptas­tyrý kezinde Qarjy mınıstrligi­ne salyq tóleýshiler qoldanǵan salyq jeńildikteriniń kólemi týraly málimetter berýdi usyndy.

Sonymen qatar turǵyn úı-kommý­naldyq sharýashylyq salasyndaǵy bıýd­jettik ınvestısııalyq jobalar boıynsha aýmaqtylyǵyna qaraı belgili bir shekteýler belgilenbeıtin boldy. Máselen, jylý elektr ortalyqtarynan qalaǵa deıin jylý magıstralin salý kezinde. Osyǵan baılanysty «sheginde ornalasqan» degen sózderdi alyp tastaý qarastyrylǵan.

Sý tasqynynyń saldarymen kúresý jáne joıqyn sý tasqyny jaǵdaıynda mindetterdi jedel sheshý maqsatymen respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynda sý qoımalaryn, kanaldar men gıdroteh­nıkalyq nysandardy damytýǵa memlekettik kepildikpen tartylǵan qaryzdar boıynsha shyǵystardy sýbsıdııalaýdy kózdeý usynylady. Osyǵan oraı senatorlar Sý kodeksi sheńberinde ýákiletti organnyń quzyretin atalǵan baǵyttar bo­ıynsha jobalardy iske asyrý úshin sýbsıdııalaý jáne bıýdjetten sýbsıdııalar tóleý qaǵıdalaryn ázirleý ári bekitý quqyǵymen tolyqtyrýdy usyndy.

Talqylaý nátıjesinde senatorlar osy jáne basqa da túzetýler engizip, eki zańdy da Parlament Májilisine qaıtardy. Qaralǵan zańdarǵa qatysty pikir bildirgen Senat tóraǵasy memlekettik qarjyny basqarý júıesindegi úrdister, sondaı-aq fıskaldyq saıasat salasyndaǵy problemalar eldiń bıýdjettik úlgisin qaıta qaraý qajet ekenine dálel bolǵanyn atap ótti.

«Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn iske asyrý maq­satymen bıýdjet salasyn túbegeıli re­for­malaýdy kózdeıtin jańa Bıýdjet kodeksi ázirlendi. Bul kodeks bıýdjet saıa­satynyń tıimdiligin, bıýdjet úderisiniń ashyqtyǵyn jáne oǵan qatysýshylardyń jaýapkershiligin arttyrýdy kózdeıdi. Jańa kodeks aıasynda óńirlerdi teńgerimdi damytý úshin bıýdjetaralyq qatynastar qaıta qaraldy. Zańdardy qaraý kezinde Senat depýtattary bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn baqylaýdy qamta­ma­syz etetin tetikter men basqa da baǵyttar boıynsha túzetýler usyndy. Jalpy, jańa Bıýdjet kodeksiniń qabyldanýy atqarý­shy jáne zań shyǵarýshy bılikterdiń Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý jolyndaǵy ózara tyǵyz ári tıimdi jumysynyń nátıjesi ekeni sózsiz. Qaralǵan zańdar memlekettiń fıskaldy saıa­satyn tıimdi iske asyrýǵa jáne elimizdiń strategııalyq qujattarynda aıqyndalǵan maqsattarǵa qol jetkizýge múmkindik beredi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Nátıjesiz «Bıznes-Bastaý» baǵdarlamasy

Palata otyrysynda senatorlar depý­tattyq saýaldaryn joldady. Zákirjan Kýzıev aýyl sharýashylyǵyn tolyqqandy damytý úshin agrarlyq klasterler qurýdyń mańyzy zor dep esepteıdi. Osyǵan baılanys­ty depýtat salany jáne agrarlyq startaptardy qoldaý maqsatymen Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń bazasynda biryńǵaı oqytý ortalyǵyn qurýdy usyndy.

«Prezıdent Joldaýyn iske asyrý aıasynda Senattyń Agrarlyq komıteti azamattardy ártúrli aýyl sharýashy­lyǵy daqyldaryn ósirýge úıretetin ortalyqtardy qurý jáne olardyń jumys isteýi máseleleri boıyn­sha múddeli memlekettik organdardyń basshylarymen kezdesý ótkizdi. Osy bastamany iske asyrýdyń bir mysaly – Jambyl oblysy Merki aýdanyndaǵy «Agro Saýat» jobasy bolyp otyr», dep atap ótti senator.

Memlekettik organdar men túrli jobalar arasyndaǵy úılesimniń tómendigi qosymsha problema tur. Ol qarjy men resýrsty tıimsiz paıdalanýǵa ákelip soǵady. Senatordyń pikirinshe, «Bastaý-Bıznes» sııaqty baǵdarlamalar keıingi jyldary 12 mlrd teńgeden asa kólemde qomaqty salymdarǵa qaramastan tıisti nátıje bergen joq. Bul keshendi qadam jasaýdy jáne agrarlyq bastamalardy iske asyrýdy qatań baqylaý qajettigin kórsetedi.

«Fermer sharýashylyqtaryn jan-jaqty qoldaý úshin barlyq oqý baǵdar­lamasyna tekserý júrgizip, onyń nátı­jeleri boıynsha aýyl halqynyń ekonomı­kalyq belsen­di­ligin arttyrýǵa baǵyttalǵan biryńǵaı oqytý operatoryn qurý qajet. Bul operator qajetti materıaldyq jáne ǵylymı bazasy bar Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń negizinde qurylýǵa tıis. Sonymen qatar fermerlerdi oqytýmen qatar, joǵary sapaly tuqym, kóshet jáne agrohımıkatpen qamtamasyz etetin óńir­lik agrarlyq klasterlerdi qalyptastyrý­da mańyzdy qadam bolady. Sondaı-aq ónim­di óńdeýge qoldaý kórsetedi jáne satýǵa kómektesedi», dedi Z.Kýzıev.

Jas mamandarǵa qoldaý qajet

Elimizde birqatar jumysshy maman­dyǵy boıynsha bilikti kadrlardyń jetis­peýshiligi baıqalady. Bul negizgi sala­lardaǵy óndiris úderisteriniń turaq­tylyǵyna keri áserin tıgizip tur. Senator Bıbigúl Aqqojına óz depýtattyq saýalynda osy máseleni kóterdi jáne ony sheshý joldaryn usyndy. Depýtattyń aıtýynsha, bul problema, ásirese, energetıka, gaz, sý jáne jylýmen jabdyqtaý salalarynda aıqyn seziledi.

«Osy jaǵdaıda oqý oryndaryn bitir­­gender úshin keıin kásiporyndarda jumys­qa ornalasý kepildigimen mindetti óndi­ristik taǵylymdamadan ótý tetigin zańmen bekitý – elimizdi bilikti kadrlarmen qamta­masyz etýge baǵyttalǵan qajetti shara. Bul jas mamandardy tájirıbemen qamta­masyz etýge, jastar arasyndaǵy jumys­syzdyq deńgeıin tómendetýge, túlekter­di tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıym­darynda oqýdy tańdaýǵa yntalan­dyrý­ǵa múmkindik beredi», dep atap ótti senator.

Depýtattyń málimetinshe, búginde elimizde 772 kolledj jumys isteıdi, onda 227 mamandyq boıynsha 550 myń stýdent bilim alyp jatyr. Alaıda kadrlar­dy óńir­ler boıynsha teńgerimdi bólý máse­lesi sheshilmegen. Keıbir aımaq­tarda jas mamandardyń artyqtyǵy baıqal­sa, basqa óńirlerde olar tapshy. Senator­dyń pikirinshe, oǵan kolledjder men kásiporyndar jáne jergilikti atqarýshy organdar arasyndaǵy ózara tıimdi baıla­nystyń bolmaýy sebep bolyp otyr.

«Osy máselelerdi sheshý boıynsha eńbek naryǵynyń qajettilikterin jedel monıtorıngteý úshin jumys berýshilerdi, oqý oryndaryn jáne túlekterdi biriktiretin biryńǵaı sıfrlyq platforma qurýdy usynamyz. Jumysshy mamandyqtarynyń jas mamandaryna kóterme járdemaqy tóleý, kóshý maqsatynda turǵyn úı satyp alý nemese salý úshin bıýdjettik nesıeler berý túrinde áleýmettik qoldaýdy qamtamasyz etý usynylady. Osy bastamalardy zańnamalyq bekitý múmkindigin, jumys kásipteriniń jas mamandaryna qoldaý kórsetýdiń tıisti memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýdi qarastyrýdy suraımyz», dedi B.Aqqojına.